III SA/Lu 300/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżący złożył pismo zawierające wniosek o zwolnienie od tej opłaty. Do pisma skarżący załączył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Na wezwanie referendarza skarżący nadesłał wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej ponieważ miesięczne zobowiązania finansowe (ok.[...] zł) są większe od uzyskiwanego dochodu z działalności gospodarczej w kwocie ok. [...] zł. Ponadto wskazał, że komornik zajął wszystkie jego należności łącznie z kontem bankowym. W dalszej części urzędowego formularza skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w skład jego majątku wchodzi nieruchomość o pow. [...] ha zabudowana budynkiem gospodarczym, na której ustanowiono hipotekę w kwocie [...] zł. Na wezwanie referendarza skarżący nadesłał pismo z dnia 7 kwietnia 2016 r., wydruki z rachunków bankowych, umowę najmu lokalu użytkowego z dnia [...] r., pismo komornika sądowego z dnia [...] r., wydruk dokonywanych opłat leasingowych za posiadane samochody i maszynę [...], wielkość przychodów i wydatków w prowadzonej działalności gospodarczej w okresie wrzesień 2015 r. – luty 2016 r., odpis postanowienia NSA z dnia 29 marca 2016 r., sygn.. I OPP 27/16 oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z dnia [...] r., wystawione przez Dyrektora Izby Celnej w [...]. Referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 ( 3 p.p.s.a.). Użycie w przytoczonym unormowaniu sformułowania "wykaże" oznacza, że to na stronie ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Obowiązkiem wnioskodawcy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., postanowienie z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, niepubl.). Informacje na temat sytuacji majątkowej i dochodowej strony złożone w formie oświadczenia na druku PPF, jak również w dokumentach składanych na wezwanie referendarza powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne, rzetelne i spójne, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Podnieść ponadto należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Kwota wpisu sądowego od skargi w sprawie niniejszej wynosi [...] zł - § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Pozostałe ewentualne koszty sądowe (za wyjątkiem wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu sądowego od skargi), tj. opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od zażalenia, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł - § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. Nr 221, poz. 2192); § 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oceniając wniosek strony skarżącej w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że jak wynika ze złożonego oświadczenia, skarżący w chwili obecnej prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymując się z prowadzonej działalności gospodarczej i osiągając z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości ok. [...] zł netto. Natomiast w piśmie z dnia 7 kwietnia 2016 r. skarżący oświadczył, że jego wydatki związane z utrzymaniem (wyżywienie, przejazdy, telefon, środki czystości, itp.) wynoszą ok. [...] zł. Porównanie wielkości dochodu do wydatków związanych z utrzymaniem koniecznym prowadzi do wniosku, że skarżącemu pozostają znaczne środki finansowe, które może przeznaczyć na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, jak również pozostałych ewentualnych kosztów sądowych. Odnosząc się do argumentu wnioskodawcy, że miesięczne jego zobowiązania wynoszą ok. [...] zł i przewyższają uzyskiwane dochody, to wskazać należy, że zobowiązania te (spłata rat leasingowych za samochody i maszynę do [...], koszt najmu lokalu użytkowego na prowadzenie działalności) są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a więc nie mogą być traktowane jako koszty utrzymania koniecznego skarżącego. Oceniając możliwości płatnicze skarżącego, nie można również pominąć, że przychód wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy przed złożeniem wniosku o prawo pomocy (wrzesień 2015 r. luty 2016 r.) wyniósł [...] zł, co wskazuje na prowadzenie działalności znacznych rozmiarów. Co więcej, skarżący osiągając za wymieniony okres dochód w kwocie [...] zł i wiedząc o wszczętym postępowaniu w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry (data wszczęcia [...] r.) był zobligowany do gromadzenia odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania. Pozostając w zakresie obowiązku gromadzenia środków finansowych zauważyć należy, że jak wynika z nadesłanego wydruku historii operacji należącego do skarżącego rachunku [...] o nr [...], prowadzonego w [...], skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy ( [...] r.) dokonał wpłaty na rachunek w kwocie [...] zł i w tym samym dniu wypłacił kwotę [...] zł nie wyjaśniając przy tym na co przeznaczył wypłacone środki. Podkreślić jednocześnie należy, że powyższa wpłata została dokonana z rachunku bankowego skarżącego o nr [...], z którego wyciągu skarżący nie przedstawił. Pozostałe nadesłane przez skarżącego wydruki dotyczą bowiem rachunków założonych w [...] Bank ([...], [...] Kredyt) o innych numerach, niż numer rachunku z którego w dniu [...] r. dokonano wspomnianej wpłaty. Nie przedkładając bowiem wyciągu z rachunku bankowego o nr [...], skarżący uchylił się tym samym od podania stanu konta. W tych okolicznościach brak jest możliwości całościowego zweryfikowania stanu środków pieniężnych posiadanych przez stronę oraz dokonywanych operacji finansowych w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy. Dokonując oceny zdolności płatniczych skarżącego należy również mieć na uwadze, że skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. [...] ha zabudowanej budynkiem gospodarczym o znacznej wartości, na co wskazuje wysokość hipoteki ustanowionej na tej nieruchomości ([...] zł) oraz motocykla o wartości [...] zł. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Oceny tej nie zmienia fakt ustanowienia na nieruchomości strony hipoteki, albowiem w żaden sposób nie ogranicza ona możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki, szczególnie jeśli uwzględnić charakter posiadanej nieruchomości. Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącego faktu prowadzenia wobec niego przez komornika sądowego postępowania egzekucyjnego stwierdzić należy, że okoliczność ta nie jest wystarczająca dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. Z kolei zwolnienie skarżącego od opłaty od skargi na przewlekłość postępowania w sprawie I OPP 27/16 nie stanowi automatycznie o istnieniu przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie niniejszej. Oceny zdolności do ponoszenia kosztów postępowania należy bowiem dokonywać odrębnie w każdej sprawie. Prawo pomocy ma wyjątkowy charakter, w związku z czym powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W świetle przytoczonych wyżej okoliczności skarżącego do takich osób nie można zaliczyć. Zdaniem referendarza, biorąc pod uwagę majątek skarżącego, wielkość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący posiada, bądź mógł zabezpieczyć, odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych. Ponadto zestawienie dochodów strony z wysokością ponoszonych przez nią wydatków na utrzymanie konieczne jednoznacznie świadczy, że skarżący posiada środki finansowe, które może przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Brak jest zatem podstaw do uznania, że skarżący wykazał istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.