III SA/Lu 350/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Specjalista Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję R. U. w L. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu M. C.-S. w L.; II. określa, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w L., skreślono M. S. z listy studentów I roku studiów niestacjonarnych magisterskich na kierunku prawo. W uzasadnieniu decyzji podano, iż skreślenie następuje z powodu nieuiszczenia należnych opłat za studia. W odwołaniu od decyzji M. S. podniósł, że decyzja o skreśleniu z listy studentów jest dla niego krzywdząca, uniemożliwia mu zdobycie wykształcenia i w konsekwencji zawodu, który pozwalałby na uzyskanie środków utrzymania. Odwołujący powołał się na swoją złą sytuację materialną, a także na naruszenie konstytucyjnego prawa do bezpłatnej nauki, które jego zdaniem obejmuje również kształcenie na studiach zaocznych. Po rozpatrzeniu odwołania, Prorektor [Uniwersytetu] decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., Nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż umowa w sprawie warunków wnoszenia opłaty za świadczone przez Uczelnię usługi edukacyjne związane z kształceniem na niestacjonarnych studiach, kierunek: prawo, określa ostateczny termin do wniesienia opłaty za semestr na 7 kwietnia 2011 r. Termin ten minął bezskutecznie. Konsekwencją niewniesienia opłaty jest skreślenie z listy studentów (§ 26 ust. 4 Regulaminu studiów). W skardze do sądu administracyjnego M. S. podniósł, że wydana wobec niego decyzja jest krzywdząca i bezprawna. Skarżący zawarł w skardze podobne zarzuty, jak w odwołaniu od decyzji, argumentując, że skarżona decyzja zamyka mu drogę do uzyskania wykształcenia wyższego i dobrego zawodu prawnika, powołał się również na swoją złą sytuację materialną, która uniemożliwiła mu uiszczenie w terminie opłat za studia. W odpowiedzi na skargę Rektor [Uniwersytetu] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W ocenie organu fakt, iż skarżący jest osobą bezrobotną i niezamożną nie stanowi podstawy do zwolnienia od obowiązku uiszczania opłat za studia, tym bardziej, że podpisując z Uniwersytetem umowę w sprawie warunków wnoszenia opłat za studia, skarżący zaakceptował jej warunki, w tym odnoszące się do opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podanych. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny może uchylić zaskarżoną decyzję z przyczyn innych niż podane w skardze, jeżeli dostrzeże wady decyzji, które muszą skutkować usunięciem jej z obrotu prawnego. Taka sytuacja ma miejsce w badanej sprawie. Przedmiotem skargi w badanej sprawie jest decyzja o skreśleniu skarżącego z listy studentów. Podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia był fakt niewniesienia opłaty za studia. W świetle § 26 ust. 3 i 4 Regulaminu studiów na [Uniwersytecie] (uchwała Senatu NR XXI-6.7/06 z dnia 29 marca 2006 r., ze zm.) jeśli student jest zobowiązany do wniesienia opłaty za studia, może uzyskać wpis na kolejny semestr/rok studiów pod warunkiem jej uiszczenia w terminie określonym przez odpowiednie przepisy. Nie uiszczenie opłaty w terminie skutkuje decyzją o skreśleniu z listy studentów. Fakt niewniesienia opłaty przez skarżącego jest bezsporny, przyznał to sam skarżący, argumentując, iż to zła sytuacja materialna uniemożliwiła mu uiszczenie w terminie opłat. Należy w tym miejscu wskazać, iż skarżący nie ma racji wywodząc, że ma on konstytucyjnie gwarantowane prawo do bezpłatnej nauki, obejmujące również studia prowadzone w systemie zaocznym, tak jak w jego przypadku. Art. 70 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, iż nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Jednakże w zdaniu drugim tego przepisu znalazło się zastrzeżenie, iż ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością. Rozwinięciem uregulowań konstytucyjnych są przepisy ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, ze zm.). Art. 99 ust. 1 ustawy pozwala uczelniom publicznym na pobieranie opłat za świadczone usługi edukacyjne w określonych tam przypadkach, obejmujących m.in. kształcenie studentów na studiach niestacjonarnych. Należy wreszcie wskazać, że skarżący podpisał w dniu 1 października 2010 r. z Uniwersytetem umowę w sprawie warunków wnoszenia opłaty za studia niestacjonarne, zobowiązując się w niej do wnoszenia opłat za świadczone przez Uniwersytet usługi edukacyjne związane z kształceniem na niestacjonarnych studiach zaocznych na kierunku prawo. Nie ma zatem podstaw, aby zasadnie kwestionować obowiązek skarżącego ponoszenia opłat za studia oraz konsekwencje niedopełnienia tego obowiązku – w postaci skreślenia z listy studentów. Należy jednak zauważyć, podejmując decyzję o skreśleniu z listy studentów z powołaniem się wyłącznie na fakt nieuiszczenia opłaty, organy uczelni pominęły kluczową dla sprawy okoliczność, jaką było złożenie przez skarżącego wniosku o zwolnienie od opłaty. Art. 99 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym upoważnia senat uczelni do określenia zasad pobierania opłat za studia, ale także – trybu i warunków zwalniania - w całości lub części - z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności osiągających wybitne wyniki w nauce, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Na podstawie tego upoważnienia ustawowego Senat [Uniwersytetu] podjął uchwałę z 14 czerwca 2006 r., Nr XXI – 9.1/06, w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne. Postanowienia uchwały wprowadzają dwojakiego rodzaju ulgi w zakresie opłat za studia – zwolnienie od opłaty w całości lub w części (§ 6) oraz rozłożenie opłaty na raty (§ 7). Zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 2 uchwały o zwolnienie z opłaty mogą ubiegać się studenci znajdujący się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności wynikającej z wymienionych w tym przepisie przyczyn. W takim przypadku student nie później niż na 15 dni przed terminem wniesienia opłaty kieruje stosowany wniosek do Rektora. Rektor podejmuje decyzję w tej kwestii po zasięgnięciu opinii odpowiedniej komisji rektorskiej. Z kolei w świetle § 7 uchwały z uzasadnionym wnioskiem o rozłożenie na raty opłaty za zajęcia w danym semestrze może wystąpić student, który znajduje się w udokumentowanej trudnej sytuacji materialnej. Wniosek należy złożyć również na 15 dni przez terminem wniesienia opłaty, a decyzję w tym przedmiocie podejmuje dziekan, w oparciu o zasady określone w odpowiednim zarządzeniu Rektora. Należy wskazać, iż w aktach sprawy znajduje się podanie sporządzone przez skarżącego, datowane na 7 marca 2011 r. i skierowane do Dziekana Wydziału Prawa i Administracji [Uniwersytetu]. W podaniu tym skarżący wnosi m.in. o dopuszczenie go do sesji letniej II semestru I roku prawa i o nie skreślanie go z listy studentów za brak opłaty. Podnosi, że opłaty dokona w czerwcu 2011 r. i że podjął starania w celu uzyskania kredytu na opłacenie studiów. Na podaniu skarżącego widnieje odręczna adnotacja Prodziekana ds. studiów niestacjonarnych na kierunku Prawo, w którym organ uczelni wyjaśnia, iż nie jest możliwe wznowienie studiów i wydanie kart egzaminacyjnych w celu uzupełnienia różnic programowych bez wniesienia opłat za studia. To samo dotyczy letniej sesji egzaminacyjnej i odnosi się do wszystkich studentów studiów niestacjonarnych. Prodziekan proponuje skarżącemu odłożenie decyzji o podjęciu studiów do czasu, gdy możliwe będzie spełnienie warunków koniecznych do wydania dokumentów uprawniających do przystąpienia do egzaminów. W świetle postanowień wyżej wskazanej uchwały w sprawie zasad pobierania opłat podanie skarżącego z dnia 7 marca 2011 r. należało rozpoznać w trybie przewidzianym w § 6 lub § 7 tej uchwały, po wyjaśnieniu, czy skarżący ubiega się o zwolnienie od opłaty, czy o odroczenie jej na raty. Należy przy tym mieć na uwadze, że skarżący nie ma jeszcze wykształcenia prawniczego i może swoje pisma formułować w sposób nieprecyzyjny. To zadaniem organu uczelni, do którego podanie zostało skierowane, było wyjaśnienie istoty podania. Zarówno § 6, jak i § 7 uchwały przewidują, że rozpatrzenie wniosku odbywa się poprzez wydanie decyzji przez Rektora lub dziekana. Odręczną adnotację Prodziekana na podaniu skarżącego trudno uznać za właściwą formę rozpatrzenia wniosku. Dodatkowo należy przypomnieć, że zgodnie z art. 207 Prawa o szkolnictwie wyższym do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co obliguje organy uczelni do zachowania określonych wymogów proceduralnych. Nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że wniosek studenta o zwolnienie z opłat za studia lub o ich rozłożenie na raty inicjuje indywidualną sprawę studenta w rozumieniu art. 207 ustawy. (por. m.in. wyrok NSA z 28.09.2006 r., I OSK 1109/05; wyrok WSA we Wrocławiu z 4.11.2004 r., II SA/Wr 3366/01; wyrok WSA w Łodzi z 29.09.2010 r., III SA/Łd 63/10; wyrok WSA w Olsztynie z 12.10.2010 r., II SA/Ol 779/10; dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wydanie decyzji o skreśleniu z listy studentów z powodu nieuiszczenia w terminie opłaty za studia w sytuacji, gdy wniosek o zwolnienie z tej opłaty nie został prawidłowo rozpatrzony jest działaniem ewidentnie sprzecznym z treścią regulaminu, narusza też podstawowe zasady postępowania administracyjnego, które z mocy odesłania zawartego w art. 207 Prawa o szkolnictwie wyższym mają zastosowanie do decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach studentów. Decyzja narusza zasadę prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 KPA), ponieważ nie odniesiono się w niej w żaden sposób do istotnej w sprawie okoliczności złożenia przez studenta wniosku o zwolnienie od opłat. Ponadto decyzja narusza wyrażoną w art. 7 KPA zasadę uwzględniania z urzędu interesu publicznego i słusznego interesu strony, poprzez pominięcie w ogóle oceny zasadności żądań strony. Narusza wreszcie sformułowaną w art. 8 KPA zasadę ochrony zaufania jednostki do organów państwa (odpowiednio stosowaną do władz uczelni, z mocy odesłania zawartego w art. 207 Prawa o szkolnictwie wyższym). Wyciągnięcie negatywnych konsekwencji z faktu nieuiszczenia opłaty przez skarżącego w sytuacji, gdy jego wniosek o zwolnienie od opłaty nie został prawidłowo rozpoznany jest ewidentnie sprzeczne z ochroną zaufania do władz uczelni, zobowiązanych do działania w oparciu o przepisy prawa, w tym ustanowione przez siebie w postaci uchwał Senatu i zarządzeń Rektora. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi inne [niż dające podstawę do wznowienia postępowania] naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone uchybienia proceduralne mogły mieć niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można skutecznie orzekać o skreśleniu z listy studentów z powodu nieuiszczenia opłaty za studia, jeżeli nie został prawidłowo rozpatrzony wniosek o zastosowanie ulgi w tym zakresie (zwolnienie, rozłożenie na raty). Ewentualne uwzględnienie tego wniosku skutkować będzie przecież upadkiem podstawowej przesłanki decyzji o skreśleniu z listy studentów. W konsekwencji istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej do sądu decyzji Rektora [Uniwersytetu] w L. z dnia [...] czerwca 2011 r. Ponieważ analogiczne wady dotyczą decyzji wydanej w pierwszej instancji, tzn. decyzji Dziekana Wydziału Prawa i Administracji [Uniwersytetu] z dnia [...] kwietnia 2011 r., należało uchylić również i tę decyzję, na podstawie art. 135 p.p.s.a. Uchylenie decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów wydanych w obydwu instancjach skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy, które powinny kierować się wskazówkami wynikającymi z niniejszego orzeczenia. Przede wszystkim organy uczelni nie mogą wydać decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów dopóki nie zostanie rozpatrzone we właściwej formie podanie skarżącego z dnia 7 marca 2011 r., po uprzednim wyjaśnieniu istoty tego wniosku – czy zmierza on do uzyskania zwolnienia od opłaty za studia w całości lub w części, czy też do rozłożenia opłaty na raty. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Orzeczenie określające, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana oparto na treści art. 152 p.p.s.a. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżący nie wystąpił z wnioskiem w tym przedmiocie (art. 210 p.p.s.a.).