III SA/Lu 351/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie: WSA Grzegorz Grymuza,, WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca), Protokolant: Referent stażysta Michał Białowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 września 2016 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł , w tym [...] zł z tytułu podatku VAT. Zaskarżoną decyzją Wojewody [...][...] z dnia [...] stycznia 2016 r. po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymana została w mocy decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2015 r. [...], o wymeldowaniu [...] z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości [...], Gmina [...]. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy. Pismem z dnia 10 lipca 2015 r. [...] wniósł o wymeldowanie [...] i córki [...] z pobytu stałego spod wyżej wymienionego adresu. W uzasadnieniu wskazał, że jest właścicielem budynku a wymienione osoby dobrowolnie opuściły miejsce zamieszkania, zabierając swoje rzeczy osobiste. Wójt Gminy [...] wszczął postępowanie, przeprowadził postępowanie dowodowe, w tym dowody z zeznań świadków wskazanych przez strony, wyjaśnień stron i oględzin miejsca. Oceniając zebrany materiał dowodowy, organ rejestrowy ustalił, że zaistniała określona w tym przepisie przesłanka wymeldowania, tj. trwałe opuszczenie przez stronę miejsca dotychczasowego zamieszkania i orzekł o wymeldowaniu [...] z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości [...], Gmina [...], wskazując jako podstawę prawną decyzji przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Organ uwzględnił przy tym, że opuszczenie miejsca stałego pobytu przez [...] podyktowane było przede wszystkim konfliktem z wówczas jeszcze mężem [...], który utrudniał jej zamieszkiwanie pod wskazanym adresem groźbami, awanturami i odcięciem ogrzewania. Po rozpatrzeniu odwołania [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując w uzasadnieniu, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że [...] pod wskazanym adresem zameldowania nie zamieszkuje od października 2013 r., co potwierdziły obie strony postępowania oraz przesłuchani w sprawie świadkowie, a zatem spełniona została przesłanka wymeldowania określona w art. 35 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Organ powołał się także na ustalenia Sądu Okręgowego w [...] III Wydziału Cywilnego Rodzinnego, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 grudnia 2014 r. sygn. [...] w sprawie o rozwód. Wojewoda wyjaśnił, że zamieszkiwanie w lokalu należy łączyć z zaspokajaniem w nim podstawowych funkcji życiowych i potrzeb socjalnych, natomiast [...] w październiku 2013 r. faktycznie opuściła miejsce pobytu stałego i od tamtego czasu nie podejmowała czynności prawnych zmierzających do przywrócenia stanu poprzedniego, tj. nie występowała do sądu cywilnego z pozwem o ochronę naruszonego posiadania. Organ odwoławczy podniósł również, że zameldowanie jak i wymeldowanie jest wyłącznie potwierdzeniem stanu faktycznego zamieszkiwania bądź ustania zamieszkiwania pod danym adresem. Nie powoduje natomiast utraty uprawnień do lokalu i nie stanowi ujemnej przesłanki w dochodzeniu roszczeń z tytułu podziału majątku wspólnego byłych małżonków lub z tytułu poniesionych nakładów na dany lokal. Za bezzasadne Wojewoda uznał zarzuty dotyczące naruszenia przez organ rejestrowy przepisów postępowania administracyjnego w zakresie praw przysługujących stronie w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego, podnosząc, że odwołująca się brała czynny udział w toczącym się postępowaniu, składała wyjaśnienia do protokołu, który bez wniesienia zastrzeżeń podpisała, otrzymywała żądane dokumenty ze zgromadzonego materiału dowodowego. Po zakończeniu postępowania, a przed wydaniem decyzji, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. została także powiadomiona o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W skardze na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego do Sądu Administracyjnego w Lublinie, skarżąca wniosła o jej uchylenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Nadto podniosła, że nie została prawidłowo powiadomiona o dacie i miejscu przesłuchania świadków, który to dowód był przeprowadzany w toku postępowania administracyjnego przed organem pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. Nr 718, dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia, bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa, skarga podlega oddaleniu. Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem wskazanych przepisów doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja jest ostatecznie zgodna z prawem, co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona. Przedmiotem skargi jest decyzja o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego. Materialnoprawną podstawę rozpoznania skargi stanowi wiec ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity Dz.U.2015, poz. 388 z późn. zm., dalej przywoływana jako "ustawa o ewidencji ludności" lub zamiennie "ustawa"), w szczególności zaś przepis art. 35 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym zaś, stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Należy przez to rozumieć fizyczne zamieszkiwanie w danym lokalu oraz wolę stałego w nim przebywania. Te dwa elementy, określane w piśmiennictwie jako corpus i animus, muszą występować łącznie. Innymi słowy, miejsce pobytu stałego danej osoby charakteryzuje się tym, że koncentrują się w nim jej życiowe sprawy, tzn. osoba mieszka w tym miejscu, przygotowuje i spożywa posiłki, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego używania, przyjmuje gości, odbiera korespondencję, wypoczywa, itp. Tak rozumiany pobyt stały stanowi podstawę obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności. Z kolei, opuszczenie przez osobę zameldowaną miejsca stałego pobytu, stosownie do przywołanego przepisu art. 35 tej ustawy, stanowi materialną przesłankę wydania przez organ decyzji o wymeldowaniu. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego oraz z treści skargi, w rozpoznawanej sprawie okoliczność opuszczenia przez skarżącą miejsca pobytu stałego nie była sporna, podnoszone były natomiast argumenty o braku jego dobrowolności po stronie skarżącej, co skłania do omówienia najpierw tego aspektu zagadnienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że co do zasady wymeldowanie uzasadnione jest opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Podkreśla się jednocześnie, że fakt wymuszenia opuszczenia mieszkania nie czyni bezpodstawnym na przyszłość orzeczenia wymeldowania w trybie administracyjnym (por. wyrok NSA z 29 października 2013 r., II OSK 1220/12, ten i kolejne powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto zaznaczyć, że orzeczenie to wydane zostało w stanie faktycznym podlegającym poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, nie mniej wyrażone w jego uzasadnieniu poglądy zachowują aktualność również na gruncie omawianej ustawy, z uwagi na tożsamość przesłanki wymeldowania, jaką jest opuszczenie miejsca pobytu stałego, będące elementem hipotezy normy prawnej zarówno w art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. jak i w obecnym przepisie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W wyroku tym, przywołując wcześniejsze orzecznictwo NSA, za dobrowolne opuszczenie mieszkania uznał także sytuację, gdy osoba usunięta z mieszkania lub zmuszona do tego, nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu lub środki te okazały się nieskuteczne. Pogląd ten został ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, czego wyrazem są kolejne orzeczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia z 25 czerwca 2015 r. II SA/Gl 1620/14, wyrok WSA we Wrocławiu z 13 listopada 2014 r. IV SA/Wr 248/14, wyrok WSA w Lublinie z 5 maja 2016 r. III SA/Lu 1562/15, oraz z 7 czerwca 2016 r. III SA/Lu 362/16). Przenosząc powyższe tezy na grunt omawianego zagadnienia, nie można z pola widzenia tracić pierwszoplanowej przesłanki wymeldowania, jaką jest trwałe opuszczenie miejsca zameldowania. Ujawnione w toku postępowania administracyjnego fakty, nie kwestionowane w istocie przez skarżącą lecz znajdujące potwierdzenie w jej własnych twierdzeniach, wskazują, że skarżąca wraz z córką, wyprowadziła się z domu w miejscowości [...] gm. [...] w październiku 2013 r., oraz że od tamtej pory nie przebywa tam na stałe, gdyż jak sama podała zamieszkała w lokalu przy ul. [...] w [...]. Z powyższego wynika zatem, że od ponad dwóch lat skarżąca nie przebywała na stałe w miejscu swego poprzedniego pobytu i zameldowania. Ustalenia te znajdują potwierdzenie zarówno w zeznaniach świadków jak też w wyjaśnieniach samej skarżącej. Są one zbieżne także z wyjaśnieniami odebranymi od skarżącej podczas oględzin spornego lokalu, co zostało utrwalone w protokóle z oględzin. Z dowodów tych wynika, że miejscem pracy i zamieszkania skarżącej w dacie orzekania przez organy, była inna miejscowość. Co więcej, stan "opuszczenia" mieszkania w miejscowości [...] utrzymywał się ponad dwa lata. Skarżąca w toku postępowania nie kwestionowała tych okoliczności, co uprawniało organ do oceny, że lokal, którego dotyczy zaskarżona decyzja nie jest już miejscem koncentracji jej spraw życiowych, oraz że taki stan ma charakter trwały. W świetle ustalonych faktów, ocenie tej nie można odmówić słuszności. Prawidłowo zatem organy przyjęły, że opuszczenie przez skarżącą miejsca stałego pobytu miało charakter trwały i dobrowolny. Oceny tej nie zmienia podnoszona przez skarżącą okoliczność, że powodem takiego stanu rzeczy był konflikt z byłym mężem, uniemożliwiający zamieszkiwanie w lokalu. W kontekście przytoczonych wyżej poglądów NSA oraz wojewódzkich sądów administracyjnych odnoszących się do aspektu dobrowolności opuszczenia lokalu, naganne zachowanie męża skarżącej nie mogło być przez organ zakwalifikowane jako okoliczność prowadząca do uznania, że opuszczenie mieszkania nie miało cech dobrowolności. Dla jego wykazania konieczne jest bowiem podjęcie kroków prawnych i faktycznych skutkujących powrotem do miejsca zamieszkania, których skarżąca nie poczyniła. Należy też pamiętać, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu, ma wyłącznie charakter ewidencyjny i stanowi jedynie poświadczenie stanu faktycznego. Nie kreuje zatem po stronie osoby zainteresowanej jakichkolwiek roszczeń cywilnoprawnych, ani też nie podważa jej uprawnień podmiotowych. Skoro zatem skarżąca nie podjęła skutecznych czynności zmierzających do powrotu do opuszczonego przez nią mieszkania i odzyskania faktycznego władztwa nad nim, należy zgodzić się z organami obu instancji, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącej z przedmiotowego lokalu. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez organ zasad postępowania administracyjnego poprzez zawiadomienie strony o terminie przesłuchania świadków w sposób, który nie gwarantował jej możliwości uczestniczenia w tych czynnościach, należy stwierdzić, że w kontekście ustaleń stanu faktycznego, uchybienie to nie miało i nie mogło mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. A akt postępowania administracyjnego wynika wprawdzie, że sposób zawiadomienia skarżącej o miejscu i terminie przeprowadzania dowodu z zeznań świadków był wadliwy, za sprawą nie podania przez organ w treści pisma daty i godziny przeprowadzenia każdej z tych czynności. Jednakże skarżąca nie uprawdopodobniła wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. W szczególności nie wskazała okoliczności, które nie zostały przez organ wyjaśnione na skutek pozbawienia jej możliwości bezpośredniego zadawania świadkom pytań. Przy ocenie tego uchybienia należy wskazać na zbieżność zeznań świadków z wyjaśnieniami samej skarżącej, co do istotnych w sprawie okoliczności przyjętych za podstawę wydanej decyzji (art. 35 ustawy o ewidencji ludności). W tym zakresie zarówno świadkowie jak i skarżąca zgodnie podawali bowiem, że skarżąca wraz z córką opuściła miejsce pobytu stałego w listopadzie 2013 r. Zgodne były również ich zeznania w zakresie odnoszącym się do przyczyny podjęcia takiej decyzji, a mianowicie iż było to spowodowane nagannym zachowaniem męża skarżącej, co jednak z punktu widzenia przesłanek wymeldowania, oraz zaniechanie podjęcia kroków zmierzających do odzyskania posiadania lokalu, nie miało dla wyniku sprawy istotnego znaczenia. Sądowa kontrola zgodności z prawem decyzji administracyjnej odbywa się przez pryzmat zasad określonych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Stosownie zaś do treści przepisu zawartego w pkt 1 lit. c tej ustawy, podstawy do uchylenia decyzji nie stanowi każde naruszenie przepisów postępowania, a wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2006 r., II GSK 332/05). Pozbawienie strony możliwości zadawania świadkom pytań, czyli uprawnienia wynikającego z art. 79 k.p.a. niewątpliwie naruszało zasady postępowania administracyjnego, nie mniej strony postępowania pomimo stwierdzonych uchybień miały jednak zapewniony czynny udział w tym postępowaniu, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał uznać stan faktyczny za wystarczająco wyjaśniony do podjęcia decyzji o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego. Pozwala to na ocenę, że uchybienie, którego dopuścił się organ, nie miało cech naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Podsumowując należy stwierdzić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Organy administracji w sposób prawidłowy dokonały wykładni przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Z przytoczonych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1805), przyjmując określoną tam kwotę wynagrodzenia w wysokości 480 zł powiększoną o podatek od towarów i usług według obowiązującej stawki, co dało kwotę 110,40 zł.