III SA/Lu 377/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 listopada 2014 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., znak: [...], Wójt Gminy K. orzekł o wymeldowaniu R. D. z pobytu stałego z lokalu (budynku) nr [...] w miejscowości K. W wyniku odwołania R. D. powyższa decyzja została uchylona decyzją Wojewody L. z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak: [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy zalecił uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...], Wójt Gminy K. ponownie orzekł o wymeldowaniu R. D. z ww. adresu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ powołał się na poczynione w sprawie ustalenia, z których wynika, że R. D. zajmowany lokal opuściła trwale i dobrowolnie w grudniu 2012 r., wprowadzając się do własnego lokalu w miejscowości S. – K. D. [...] i tam koncentruje swoje interesy życiowe. W chwili orzekania w spornym lokalu (budynku) nie zamieszkuje. Zostały spełnione przesłanki wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, ze zm.). Od powyższej decyzji odwołanie wniosła R. D., zarzucając, że postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone należycie, organ nie ustalił w sposób wyczerpujący, że odwołująca się dobrowolnie opuściła sporny lokal. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...], Wojewoda L. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że decyzję o wymeldowaniu wydaje się w stosunku do osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przez opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu należy rozumieć fizyczne nieprzebywanie w lokalu i skoncentrowanie swoich spraw życiowych w innym miejscu. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że R. D. pod adresem zameldowania nie zamieszkuje w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności od grudnia 2012 r. Fakt ten potwierdzają zgodne zeznania stron postępowania, jak i świadków. Od czasu opuszczenia miejsca pobytu stałego odwołująca się zamieszkuje we własnym mieszkaniu w miejscowości S. K. D. i tam koncentruje się jej życie osobiste. Organ uznał za niezasadny podniesiony w odwołaniu zarzut niewyjaśnienia okoliczności opuszczenia spornego lokalu. Sama strona w złożonych zeznaniach potwierdziła, że opuściła lokal w grudniu 2012 r. i przeprowadziła się do własnego mieszkania, zabierając rzeczy osobiste. Dowód z oględzin lokalu potwierdza brak rzeczy osobistych w spornym lokalu. Strona nie przedłożyła żadnych dowodów na potwierdzenie jej argumentu, że do opuszczenia lokalu została zmuszona bezprawnymi działaniami ówczesnego właściciela nieruchomości. Sam wyrażany przez R. D. zamiar zamieszkania w spornym lokalu, bez fizycznego pobytu, nie stanowi negatywnej przesłanki wymeldowania. Ponadto osoba mająca zamiar zamieszkiwania nie zabiera z niego wszystkich rzeczy osobistych, co uczyniła odwołująca się. Brak zamiaru zamieszkania potwierdza skierowanie przez odwołującą się do Zakładu Energetycznego zgłoszenia dotyczącego odcięcia prądu do przedmiotowego lokalu. W ocenie organu odwoławczego przyczyną opuszczenia lokalu przez R. D. było wezwanie właściciela nieruchomości do opuszczenia lokalu do końca grudnia 2012 r. pod rygorem uiszczania opłat za korzystanie z nieruchomości oraz zły stan budynku – zawalenie się pieca grzewczego. Wojewoda podkreślił, że odwołująca się nie posiada tytułu prawnego do lokalu, w którym jest zameldowana. Osoba nie mająca tytułu prawnego do dysponowania lokalem może przebywać w lokalu za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej. Aktualna właścicielka popiera wniosek poprzedniego właściciela o wymeldowanie, co oznacza, że nie wyraża zgody na zamieszkiwanie i zameldowanie R. D. w spornym lokalu. W skardze do sądu administracyjnego R. D. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności przepisów o postępowaniu dowodowym poprzez nieuwzględnienie wszystkich wniosków dowodowych złożonych w toku postępowania przed organem I instancji, przez co nie został zebrany w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy i nie zostały ustalone wszystkie okoliczności faktyczne, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, w szczególności w zakresie przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że w jej przypadku nieprzerwanie istnieje zamiar stałego pobytu. Czyniła i czyni odpowiednie kroki w tym celu, jednak poprzedni właściciel i obecna właścicielka uniemożliwiają jej wejście do domu m.in. przez założenie na drzwiach wejściowych metalowej kłódki, usunięcie ogrodzenia i drzew, zniszczenie zieleni, co ma sugerować brak zainteresowania skarżącej lokalem i posesją. Skarżąca nigdy dobrowolnie nie opuściła lokalu, została do tego zmuszona zachowaniem poprzedniego właściciela W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadami prawnymi, które uzasadniałyby jej uchylenie (stwierdzenie nieważności). Podstawą prawną wymeldowania z pobytu stałego lub czasowego jest art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Na bazie tego przepisu ukształtowała się już stała linia orzecznicza, z której płyną pewne podstawowe dyrektywy interpretacyjne służące właściwemu zastosowaniu instytucji wymeldowania. Należą do nich następujące reguły: Po pierwsze istotą ewidencji ludności jest dokumentowanie faktów co do pobytu danej osoby pod określonym adresem, a nie ustalanie uprawnień do korzystania z lokalu, czy tym bardziej rozstrzyganie sporów na tym tle. Po drugie, w związku z powyższym zameldowanie jest tylko czynnością rejestracyjną potwierdzającą fakt przebywania danej osoby pod określonym adresem, a nie daje natomiast prawa do przebywania w tym lokalu. Osoba nieposiadająca uprawnienia do dysponowania lokalem (prawo własności, inne prawa majątkowe) może w nim przebywać za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej. Po trzecie, zameldowanie i wymeldowanie powinno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy, czemu sprzeciwia się utrzymywanie fikcji meldunkowej. Po czwarte, podstawowa dla wymeldowania przesłanka opuszczenia miejsca stałego (czasowego) pobytu jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Po piąte, trwałość opuszczenia lokalu oznacza przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Po szóste, o kwalifikacji pobytu danej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje nie tylko treść jej oświadczeń, ale przede wszystkim całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Po siódme, rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, bądź dorozumiany – przez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Z dyrektyw tych płynie podsumowująca konkluzja, że wymeldowanie powinno nastąpić w sytuacji, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o wymeldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r. , sygn. II OSK 561/05 - LEX nr 194344). Stosownie do art. 10 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności oraz w związku z art. 25 Kodeksu cywilnego - pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z definicji zamieszczonej w tym przepisie wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Trzeba zatem przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, pierze, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp. Element woli osoby opuszczającej miejsce pobytu jest w orzecznictwie akcentowany w sprawach, w których strona podlegająca wymeldowaniu musiała opuszczać lokal na skutek bezprawnych działań innych podmiotów i stanowi element ochrony tych osób. Jak wskazuje się w orzecznictwie, instytucja zameldowania (wymeldowania) nie może sankcjonować samowoli, a więc sytuacji będącej następstwem naruszenia posiadania czy wręcz przestępstwa polegającego na naruszeniu miru domowego; nie można przecież czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem (por. wyroki NSA z 15 mają 2007 r., II OSK 773/06; z 25 września 2008 r., II OSK 1069/07; z 5 lutego 2014 r., II OSK 2145/12; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak jednak wskazano wyżej – sama wola przebywania w określonym lokalu nie jest wystarczająca do tego, aby być w nim zameldowanym na pobyt stały. Meldunek w danym lokalu w sytuacji, gdy dana osoba nie przebywa w nim i okoliczność ta ma charakter trwały, a nie przejściowy, stanowi fikcję, sprzeczną z istotą i funkcją ewidencji ludności, która ma stanowić urzędowy rejestr umożliwiający ustalanie aktualnego miejsca pobytu danej osoby. W ocenie organu odwoławczego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie świadczy jednoznacznie, że skarżąca pod adresem stałego zameldowania nie zamieszkuje od grudnia 2012 r. Ocena ta, zdaniem sądu, jest prawidłowa. W ocenie organu odwoławczego fakt opuszczenia lokalu i zamieszkania w nowym miejscu – w miejscowości S. K. D., potwierdzają przesłuchani w sprawie świadkowie. Analiza protokołów zeznań tych świadków potwierdza w ocenie sądu tezy organu (dwukrotne zeznania świadków W. R. i Z. R., zamieszkujących nieruchomość sąsiadującą z tą, na której położona jest sporna nieruchomość – k. 40, 41, 71, 74; zeznania świadka A. S., znajomej R. D. z pracy, k. 73; zeznania świadków P. K. i A. K., zięcia i córki R. D., k. 110 i 111; zeznania świadka A. P., mieszkającego w tej samej klace schodowej, w której znajduje się nowe mieszkanie R. D., k. 131). Szczególnie cennym materiałem dowodowym są zeznania córki i zięcia skarżącej, są to bowiem osoby bliskie, co do których istnieje obawa zeznawania na korzyść członka rodziny. Świadkowie ci zgodnie potwierdzają, że matka (teściowa) opuściła sporny lokal ze względu na konflikt z właścicielem, kupiła mieszkanie w S. i tam mieszka. Prawidłowe są również wnioski wyciągnięte przez organu z dowodu w postaci oględzin lokalu (protokół, k. 113). Treść protokołu, sporządzonego w październiku 2013 r., potwierdza, że lokal nie jest aktualnie użytkowany, co szczególnie istotne – został odcięty prąd, na żądanie samej skarżącej. Wnioski o opuszczeniu miejsca stałego pobytu potwierdza również analiza oświadczeń skarżącej składanych w toku postępowania. W odwołaniu od pierwszej decyzji wydanej w sprawie (z [...] czerwca 2013 r.) przyznaje, że opuściła miejsce stałego pobytu, choć podnosi, że nadal ma zamiar zamieszkiwania w tym miejscu, co jest niemożliwe ze względu na działania aktualnego właściciela (k. 55). Podobne stwierdzenia znajdują się w treści odwołania od drugiej decyzji (z [...] grudnia 2013 r.), gdzie strona potwierdza fakt opuszczenia lokalu, kwestionuje jednak ocenę organu, że nastąpiło to dobrowolnie (k. 150). Ponownie w samej skardze do sądu skarżąca nie kwestionuje samego faktu niezamieszkiwania, ile koncentruje się na wykazywaniu zamiaru zamieszkania. W konkluzji należy stwierdzić, że cały powyższy materiał dowodowy utrwalony w aktach sprawy potwierdza ustalenia organu, że skarżąca wyprowadziła się z miejsca zameldowania na pobyt stały w grudniu 2012 r. i zamieszkała w kupionym przez siebie mieszkaniu w S. K. D. Upada zatem pierwsza z przesłanek zameldowania pod spornym adresem – skarżąca fizycznie tam nie zamieszkuje. Odnosząc się do elementu woli należy stwierdzić, że wyprowadzka skarżącej była spowodowana konfliktem z właścicielem spornej nieruchomości – A. D. Zasadnicze argumenty skarżącej opierają się na wykazaniu, że opuszczenie przez nią miejsca dotychczasowego pobytu nie było dobrowolne, nie zachodzą więc przesłanki do jej wymeldowania. W ocenie sądu taka argumentacja nie jest uzasadniona w okolicznościach badanej sprawy. We wskazanej wyżej linii orzeczniczej, w której kładziono nacisk na kwestie dobrowolności opuszczenia lokalu chodziło o ochronę osób, które opuszczają miejsce zameldowania na skutek bezprawnych działań drugiej strony sporu. Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Jak wskazano wyżej – skarżąca wyprowadziła się ze spornego domu z własnej woli, ze względu na spory z właścicielem nieruchomości. Dodatkowym argumentem potwierdzającym taką konkluzję, na co zwraca uwagę organ odwoławczy, jest fakt odcięcia dopływu prądu do lokalu na żądanie samej skarżącej. Co więcej, we wspomnianej linii orzeczniczej podkreśla się, że nie można mówić o niedobrowolnym opuszczeniu miejsca zameldowania, w sytuacji, gdy podmiot, którego to dotyczy nie podjął kroków prawnych celem przeciwstawienia się bezprawnym działaniom drugiej strony sporu (w szczególności przez wniesienie powództwa posesoryjnego, o ochronę posiadania). Skarżąca powoływała się w toku postępowania administracyjnego na fakt złożenia w Sądzie Rejonowym w L. wniosku o zasiedzenie spornej nieruchomości. Jednakże ani w odwołaniu, ani w skardze skarżąca nie podnosi już w ogóle żadnych argumentów odnoszących się do tej kwestii. W aktach sprawy znajduje się jedynie informacja, że w październiku 2013 r. miała odbyć się pierwsza rozprawa w tej sprawie. Nie wiadomo wobec tego, czy sprawa zakończyła się prawomocnym orzeczeniem i jaka jest ewentualnie jego treść. Trudno w tej sytuacji uznać, że skarżąca podjęła skuteczne kroki prawne przeciwko bezprawnemu, w jej ocenie pozbawieniu prawa do korzystania ze spornego domu. Wobec powyższych ustaleń, w ocenie sądu dalsze utrzymywanie meldunku skarżącej pod spornym adresem prowadziłoby do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej – skarżąca nadal byłaby zameldowana w spornym domu, choć już od dwóch lat w nim nie mieszka. Meldunek opierałby się wyłącznie na elemencie wolicjonalnym – zamiarze powrotu do tego domu. Jak wskazano wyżej, sama wola, zamiar zamieszkiwania pod określonym adresem nie może stanowić wystarczającej przesłanki zameldowania, jeśli nie towarzyszy mu element fizycznego przebywania w tym miejscu. W tych okolicznościach zdaniem sądu Wojewoda prawidłowo utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymeldowaniu skarżącej. Organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego zameldowania, co oznaczało spełnienie przesłanek do wydania decyzji o wymeldowaniu, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.).