III SA/Lu 388/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 złotych, skarżąca A. G. wniosła o zwolnienie jej z kosztów postępowania sądowego i ustanowienie adwokat z urzędu powołując się na trudną sytuację materialną. Na uzasadnienie tego wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz rodzicami oraz bratem, bratową i ich córką. Rodzina zamieszkuje w domu o pow. 80 m2. Środki na utrzymanie rodzina skarżącej czerpie z renty ojca w wysokości 780 zł, stypendium brata w wysokości 450 zł oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,85 ha fizycznych (5,59 ha przeliczeniowych). Skarżąca jednocześnie wskazała, że miesięczne koszty utrzymania całej rodziny wynoszą około 4000 złotych miesięcznie i są pokrywane w całości ze wskazanych dochodów. Oświadczyła przy tym, że otrzymywane przez nią przelewy zagraniczne od cioci są wykorzystywane na opłacenia kosztów związanych z utrzymaniem jej mieszkania w L. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnik z urzędu, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) Przy czym cały ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem obowiązek ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu i tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy obejmujące osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). W przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała zaś, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała ją do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, iż wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Taką wysokość wpisu sądowego dyktuje przepis § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe, tj. opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, wpis od zażalenia, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, nigdy nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. Podkreślenia natomiast wymaga, że jak wynika ze złożonego przez skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami oraz bratem oraz jego żoną i córką. Źródłem dochodów rodziny jest pobierane przez ojca skarżącej świadczenia emerytalne w wysokości 780 zł, stypendium brata w kwocie 450 zł miesięcznie oraz dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Jak podała skarżąca uzyskiwany w ten sposób dochód w pełni pokrywa wydatki ponoszone na utrzymanie rodziny które wynoszą miesięcznie 4000 zł. Zgodnie zaś ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, posiadanie nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2004 r., FZ 454/04; z 17 października 2007 r., II OZ 1022/07; z 18 lutego 2010 r., I OZ 110/10; z 26 września 2012 r., I OZ 704/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 571). Dodania przy tym wymaga, że rodzina skarżącej ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (dom jednorodzinny o pow. 80 m2), a powierzchnia posiadanego gospodarstwa rolnego dorównuje niemalże średniej powierzchni gospodarstwa w województwie lubelskim (7,45 ha). Jednocześnie skarżąca nie wykazała, by ona lub ktokolwiek z jej rodziny miał jakiekolwiek zaległości finansowe. W tych okolicznościach nie można uznać skarżącej za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie ponieść kosztów postępowania. Całkowite zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego jest bowiem przyznawane wyłącznie osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni natomiast poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zaś zatem liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Na marginesie należy zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy.