III SA/Lu 44/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca),, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 października 2012 r. sprawy ze skargi P.T. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w L. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2010/2011 I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat E.O. – M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złoty i dwadzieścia groszy) podatku VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 i 4 oraz na podstawie art. 177 ust. 1 i 4 oraz art. 196a w zw. z art. 197 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz § 10 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej dla doktorantów Uniwersytetu – utrzymała w mocy decyzję wydaną przez Komisję Stypendialną Uniwersytetu z dnia [...] października 2011 r., Nr [...], którą odmówiono przyznania stypendium P.T. za wyniki w nauce w roku akademickim 2010/2011. W uzasadnieniu podniesiono, że P. T. decyzją Komisji Rekrutacyjnej Uniwersytetu został z dniem [...]października 2009 r. zakwalifikowany na I rok studiów doktoranckich prowadzonych na I Wydziale Lekarskim. Na dzień [...] października 2009 r. Prorektor ds. Współpracy z Zagranicą i Szkolenia Podyplomowego Uniwersytetu wyznaczył spotkanie doktorantów I roku stacjonarnych i niestacjonarnych, na którym odbyła się immatrykulacja. Termin ten podany był do powszechnej wiadomości na stronie internetowej Uniwersytetu oraz tablicy ogłoszeń umieszczonej na parterze budynku Uniwersytetu przy Al. R. Skarżący nie zgłosił się na immatrykulację, nie złożył ślubowania i nie odebrał decyzji o zakwalifikowaniu na studia doktoranckie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie zgłosił też gotowości złożenia ślubowania w terminie późniejszym. Rejestr wydanych legitymacji potwierdza, że skarżący po immatrykulacji nie zgłosił się po odbiór legitymacji doktoranckiej i karty zajęć. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Kierownik Studiów Doktoranckich [...] Uniwersytetu skreślił skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich wskazując, że nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków, które spoczywają na uczestniku studiów doktoranckich. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy decyzję o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 126/10, uchylił powyższe decyzje. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Kierownik Studiów Doktoranckich [...] Uniwersytetu, umorzył postępowanie w sprawie skreślenia z listy doktorantów. Rektor Uniwersytetu decyzją z dnia [...] marca 2011 r., utrzymał ją w mocy. Wyrokiem z dnia 20 października 2011 r. WSA w Lublinie uchylił decyzje obu instancji (III SA/Lu 234/11). W piśmie z dnia [...] września 2010 r. skarżący zwrócił się do Rektora Uniwersytetu o przyznanie stypendium za wyniki w nauce na rok akademicki 2010/2011. Komisja Stypendialna Uniwersytetu decyzją z dnia [...]grudnia 2010 r., nr [...] umorzyła postępowanie w sprawie przyznania stypendium za wyniki w nauce. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu decyzją z dnia [...]lutego 2011 r., Nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Na wskazane decyzje P. T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r., (sygn. akt III SA/Lu 190/11) uchylił zarówno decyzję organu I jak i II instancji. Sąd zakwestionował stanowisko organu o konieczności umorzenia postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego. Wywiódł, że stosunek prawny pomiędzy doktorantem a szkołą wyższą ma charakter złożony i powstaje w trybie kilku zdarzeń i aktów prawnych. Sąd wskazał, że z chwilą doręczenia doktorantowi decyzji o przyjęciu na studia tworzy się już stosunek prawny pomiędzy studentem/doktorantem a szkołą wyższą, co nie oznacza jeszcze, że doktorant może korzystać z pełni praw i że można na niego nakładać wszystkie obowiązki. Konieczne jest bowiem dokonanie aktu immatrykulacji i złożenie ślubowania. Osoba, której doręczono decyzję o przyjęciu na studia ma zatem już status prawny doktoranta, co nie oznacza jednak możliwości korzystania z pełni uprawnień, gdyż ta możliwość obwarowana jest jeszcze kolejnymi przesłankami, do których należy m.in. immatrykulacja i złożenie ślubowania. W konsekwencji nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie uprawnień osoby, która jest doktorantem, ponieważ została w stosunku do niej wydana decyzja o przyjęciu na studia doktoranckie, a nie wydano decyzji o skreśleniu. Sytuacja, w której istnieje relacja prawna pomiędzy żądającym wypłaty stypendium jako doktorantem, a szkołą wyższą, oznacza, że przyznanie stypendium jest niemożliwe, gdyż nie są spełnione przesłanki nabycia takiego prawa, tj. niespełnienie warunków określonych w regulaminie przyznawania stypendium, jak również niedopełnienie czynności wskazanych art. 170 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Sytuacja taka nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania, lecz bezzasadność (bezpodstawność) żądań strony występującej z wnioskiem o przyznanie pomocy materialnej. Jest to podstawą do wydania decyzji merytorycznej – odmownej, a nie do umarzania postępowania jako bezprzedmiotowego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek powyższego wyroku, Komisja Stypendialna Uniwersytetu w dniu [...] października 2011 r., wydała decyzję Nr [...] o odmowie przyznania stypendium za wyniki w nauce. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu, na skutek odwołania P. T., decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazanej decyzji organ II instancji podkreślił, że prawa i obowiązki studenta/doktoranta są uregulowane w sposób dwustopniowy: część z nich, przynajmniej w ogólnym zarysie jest uregulowana na szczeblu ustawowym, część natomiast ma swoje podstawy (bądź szczegółowe doprecyzowanie) w aktach o charakterze wewnętrznym (statutach, regulaminach). Immatrykulacja i złożenie ślubowania nie są warunkami powstania w ogóle stosunku prawnego pomiędzy szkołą wyższą a studentem/doktorantem, stanowią natomiast warunek niezbędny do nabycia praw i obowiązków określonych w regulacjach wewnętrznych uczelni. Organ przytoczył postanowienia Regulaminu przyznawania pomocy materialnej dla doktorantów Uniwersytetu oraz wskazał, że przyznanie stypendium za wyniki w nauce jest niemożliwe, gdyż nie są spełnione przesłanki nabycia takiego prawa, z uwagi na niedopełnienie czynności złożenia ślubowania, która w świetle art. 196a (art. 170) ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, warunkuje korzystanie z uprawnień doktoranta/studenta. Z uwagi na to, że P. T. nie zgłosił się na immatrykulację i nie złożył ślubowania, nie nabył tym samym prawa do stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2010/2011. Skargę sądową na powyższą decyzję złożył P.T., stwierdzając, że jest ona bezprawna. Skarżący podniósł, że zwracał się pisemnie o umożliwienie złożenia ślubowania doktoranckiego, jednak władze Uniwersytetu uniemożliwiły mu dokonanie tej czynności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie zauważyć należy, że rozstrzygnięcia zarówno Komisji Stypendialnej jak i Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu w sprawie przyznania P. T. stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2010/2011 były już przedmiotem kontroli sądu, wobec tego należy mieć na uwadze art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej jako: p.p.s.a.). Zgodnie z treścią wskazanego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Oceniając zaskarżoną decyzję oraz mając na uwadze wskazany przepis stwierdzić należy, że organ w sposób prawidłowy zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku WSA w Lublinie z dnia 30 czerwca 2011 r. (sygn. akt III SA/Lu 190/11). Po ponownym przeprowadzeniu postępowania w sprawie przyznania stypendium naukowego P. T. za wyniki w nauce w roku akademickim 2010/2011, organ prawidłowo wydał w sprawie decyzję merytoryczną, w miejsce poprzedniego, wadliwego zakończenia postępowania (umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego). Sąd w przywołanym wyżej wyroku szeroko wyjaśnił charakter relacji (stosunku prawnego), jakie zachodzą pomiędzy doktorantem i szkołą wyższą. Analiza przepisów art. 169 i 170 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, ze zm., zwaną dalej ustawą), w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 18 marca 2011 r. (Dz.U. Nr 84, poz.455), które na mocy art.196 ustawy, stosowane były do doktorantów wskazuje, że przesłanki ukształtowania stosunku prawnego pomiędzy doktorantem a szkołą wyższą tworzą łącznie: pozytywne przejście procedury rekrutacyjnej, której warunki w granicach określonych ustawą określa uchwała senatu uczelni (art. 169 ust. 1 i 2 ustawy), decyzja o przyjęciu na studia (art. 169 ust. 7 i 8 ustawy) oraz immatrykulacja i złożenie ślubowania. Znowelizowana obecnie ustawa w art. 196a stanowi wprost, że osoba przyjęta na studia doktoranckie nabywa prawa doktoranta z chwilą złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni albo jednostki naukowej. Elementy te są konieczne aby doszło do ukształtowania pełnej relacji prawnej pomiędzy studentem, a uczelnią, obejmującej zarówno wspomniane wyżej relacje zewnętrzne, jak i wewnętrzne. W zaskarżonej decyzji organ trafnie podniósł, że już z chwilą doręczenia doktorantowi decyzji o przyjęciu na studia tworzy się stosunek prawny pomiędzy studentem/doktorantem a szkołą wyższą. Nie oznacza to jednak, że doktorant może korzystać z pełni praw. Niezbędne jest jeszcze dokonanie aktu immatrykulacji i złożenie ślubowania. Zarówno immatrykulacja, jak i złożenie ślubowania nie są warunkami powstania w ogóle stosunku prawnego pomiędzy uczelnią a doktorantem/studentem, ale stanowią warunek niezbędny do nabycia praw i obowiązków określonych w regulacjach wewnętrznych uczelni. W badanej sprawie faktem bezspornym jest, że skarżący nie odbył immatrykulacji i nie złożył ślubowania. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że termin immatrykulacji, wyznaczony na dzień [...] października 2009 r. był podany do powszechnej wiadomości doktorantów Uniwersytetu. Żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie nakłada na organy uczelni obowiązku doręczania indywidualnych zawiadomień o terminie immatrykulacji. Z racji liczby studentów i doktorantów taki wymóg byłby zresztą trudny do zrealizowania. Komunikowanie się ze studentami (doktorantami) poprzez ogłoszenia na tablicy ogłoszeń w budynkach uniwersytetu oraz informacje w internecie, na stronach uczelni, są powszechnie stosowaną praktyką. Taki sposób informowania o ważnych dla studentów/doktorantów wydarzeniach na uczelni jest wystarczający dla dotarcia informacji do osób zainteresowanych. Skarżący był jedyną osobą, która w tym dniu nie stawiła się na immatrykulację, co potwierdza lista obecności. Na marginesie można zauważyć, że z przepisu art. 189 ust. 2 pkt 1 ustawy, który znajduje zastosowanie do doktorantów na mocy art. 197 ust. 1 zd. 2 ustawy wynika, że do obowiązków doktorantów należy m.in. uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, a skarżący tych obowiązków nie wykonywał. Mogą zaistnieć sytuacje życiowe, które uniemożliwiają stawienie się na immatrykulację i złożenie ślubowania w wyznaczonym dla wszystkich terminie, jednakże sytuacje takie powinny być niezwłocznie wyjaśnione przez zainteresowanego. Natomiast skarżący, jak wynika z zaskarżonej decyzji, nie zgłosił gotowości złożenia ślubowania do stycznia 2011 r. (po wszczęciu sporu prawnego z uczelnią w sprawie wypłaty stypendium). Dopiero pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. (data wpływu [...]lutego 2011 r.) zwrócił się do Kierownika Studiów Doktoranckich Uniwersytetu o umożliwienie złożenia ślubowania. Skarga P. T. na wywodzoną przez niego bezczynność organów Uniwersytetu w zakresie umożliwienia złożenia ślubowania doktoranckiego została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 21 września 2011 r. (sygn. akt III SAB/Lu 31/11). Zauważyć należy, że możliwość otrzymywania stypendium jest jednym z uprawnień przysługujących doktorantowi. Zgodnie z art. 200 ustawy, uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Natomiast w art. 201 ustawy, zawarta została delegacja dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do wydania rozporządzenia określającego, między innymi, warunki i tryb przyznawania stypendiów doktoranckich. W wykonaniu tej delegacji ustawowej wydane zostało – nieobowiązujące już, ale znajdujące zastosowanie w tej sprawie – rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni (Dz. U. z 2007 r. Nr 1, poz. 3, z późn. zm.). Rozporządzenie to określało warunki i tryb organizowania studiów doktoranckich przez jednostki organizacyjne uczelni, ich prowadzenia i odbywania oraz tryb, warunki, wysokość i kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich i świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów (§ 1 rozporządzenia). Świadczenia pomocy materialnej, w tym stypendium za wyniki w nauce przyznaje się na wniosek doktoranta (§ 8 ust. 1 rozporządzenia), przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku (§ 8 ust. 3 rozporządzenia). Zgodnie z § 12 rozporządzenia, stypendium doktoranckie może otrzymać doktorant, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich i wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych lub badawczych w ramach praktyk zawodowych albo zaangażowaniem w realizację badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni. Powyższe uregulowania znalazły odzwierciedlenie w Regulaminie studiów doktoranckich Uniwersytetu (załącznik do Uchwały Nr CCIV/2008 Senatu Uniwersytetu z dnia [...] kwietnia 2008 r.). W § 14 ust. 1 Regulaminu wyraźnie wskazano, iż do podstawowych obowiązków doktorantów należy realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu. Przyznanie skarżącemu stypendium w sytuacji, gdy nie podjął on w ogóle realizacji programu studiów doktoranckich pozostawałoby w sprzeczności z § 12 wskazanego wyżej rozporządzenia, stanowiącego akt prawa powszechnie obowiązującego, zgodnie z którym, stypendium doktoranckie może otrzymać doktorant, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich i wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych lub badawczych w ramach praktyk zawodowych albo zaangażowaniem w realizację badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni. Norma ta potwierdza dodatkowo legalność zaskarżonej decyzji, w której prawidłowo wywiedziono, iż ustalony brak immatrykulacji skarżącego i złożenia przez niego ślubowania – uniemożliwiły mu skuteczne nabycie pełni uprawnień doktoranta, w tym uprawnienia do uzyskania stypendium za wyniki w nauce. Należy zgodzić się z organem, który prawidłowo stwierdził w zaskarżonej decyzji, że przyznanie stypendium za wyniki w nauce jest niemożliwe, skoro skarżący nie odbył immatrykulacji i nie złożył ślubowania, wobec czego nie nabył uprawnień doktoranta wynikających z wewnętrznych uregulowań uczelni, w tym prawa do stypendium. Niedopełniając czynności złożenia ślubowania skarżący, nie nabył praw doktoranta. Zatem zasadnie organ odmówił przyznania świadczenia. Mając powyższe na uwadze, sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu uzasadnia treść art. 250 p.p.s.a. w związku z §18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).