III SA/Lu 467/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Zalewski po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] 2015 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla najlepszych studentów w zakresie wniosku M.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 11 marca 2015 r. M.P.wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] 2015 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla najlepszych studentów. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wezwana do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, skarżąca nadesłała w terminie wypełniony urzędowy formularz zaznaczając w nim, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że jedynym źródłem jej dochodu jest wsparcie finansowe od rodziców w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Wykazała, że całą kwotę otrzymywaną od rodziców przeznacza na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem – stancję [...] zł, telefon[...] zł, bilet miesięczny[...] zł, zaś resztę kwoty pochłaniają wydatki na wyżywienie, odzież, materiały naukowe. W dalszej części urzędowego formularza skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą, która również kontynuuje naukę na studiach. Skarżąca wykazała, że w skład posiadanego majątku rodziny wchodzi dom o pow. [..] m2, nieruchomość rolna o pow. [...] ha oraz oszczędności pieniężne w kwocie ok. [...] zł. Na miesięczny dochód rodziny w łącznej wysokości [...] zł składa się wynagrodzenie za pracę ojca w wysokości [...],00 zł i wynagrodzenie za pracę matki w kwocie [...],00 zł. Skarżąca podkreśliła, że w trakcie roku akademickiego nie jest w stanie podjąć pracy z uwagi na studiowanie na dwóch kierunkach (prawo i ekonomia), a zarobione w czasie wakacji pieniądze są przechowywane na lokatach z przeznaczeniem na opłacenie w przyszłości aplikacji prawniczej. Postanowieniem z dnia 8 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w terminie ustawowym sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że w chwili obecnej jej sytuacja stała się trudniejsza z uwagi na zbliżający się koniec studiów i wiążące się z tym dodatkowe wydatki – obrona, opłaty za dyplom. Podniosła, że posiadanie przez rodzinę nieruchomości nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa pomocy. Nie można przyjąć, że nieruchomość miałaby zostać przedmiotem obrotu w celu pokrycia kosztów sądowych. Dotyczy to również środków zgromadzonych na lokacie, bowiem zerwanie umowy z bankiem spowodowałoby utratę znacznej części tych środków. Na utrzymaniu rodziców pozostaje jeszcze siostra skarżącej studiująca w K., co wiąże się z dodatkowymi wydatkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z art. 252 p.p.s.a. wynika natomiast, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wziąć należy pod uwagę nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale i jego stan rodzinny, w tym poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinno uwzględnić się możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania i obowiązek wzajemnej pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11). W sytuacji zaś gdy strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy pozostaje na utrzymaniu rodziców pod uwagę należy wziąć ich sytuację majątkową, w tym możliwość poniesienia przez nich kosztów postępowania, które obciążają stronę pozostającą na ich utrzymaniu (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 404/08). Jednocześnie uwzględnić należy to jak poniesienie przez rodziców kosztów postępowania wpłynie na możliwość ponoszenia przez nich kosztów utrzymania koniecznego. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania pomocy prawnej i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z oświadczeń skarżącej wynika, że skarżąca pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy przekazują jej kwotę [...] zł miesięcznie. Z kwoty tej opłaca stancję – [...]zł, telefon –[..] zł, bilet miesięczny – [...] zł, zaś resztę pochłaniają wydatki na wyżywienie, odzież, materiały naukowe. Skarżąca posiada również oszczędności pieniężne w kwocie ok. [...] zł, które są przechowywane na lokatach. Jak wskazano powyżej, oceniając zdolności płatnicze skarżącej należy uwzględnić również sytuację majątkową i finansową rodziców, na utrzymaniu których pozostaje. Rodzice i dzieci są bowiem zobowiązani, na podstawie art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), do wzajemnego wspierania się. Z oświadczeń skarżącej wynika, że jej rodzina ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Rodzice skarżącej posiadają majątek nieruchomy – dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha - i stabilną sytuację finansową osiągając dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Powyższe okoliczności wskazują, że sytuacja materialna rodziny skarżącej jest stabilna pod względem majątkowym i finansowym, a opłacenie kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie leży w granicach ich realnych możliwości finansowych. Należy bowiem wskazać, że stosownie do art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy podatkowego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego. Na koszty sądowe składają się opłaty sądowe (wpis i opłata kancelaryjna) oraz zwrot wydatków (art. 211 i 212 § 1 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, na obecnym etapie postępowania, do wymagalnych kosztów sądowych należy wpis od skargi, który wynosi 200 zł, natomiast do ewentualnych kosztów, które skarżąca miałaby ponieść w przyszłości należy wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosiłby w niniejszej sprawie 100 zł oraz opłata od zażalenia w kwocie 100 zł i opłata kancelaryjna od uzasadnienia orzeczenia rozstrzygającego sprawę, również w kwocie 100 zł, przy czym poniesienie tych kosztów byłoby rozłożone w czasie. W tym stanie rzeczy nie można uznać, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, jak również pozostałych ewentualnych kosztów sądowych nieprzekraczających każdorazowo 100 zł, spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej rodziny. Należy bowiem podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). W świetle przytoczonych okoliczności stwierdzić należy, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w postanowieniu.