III SA/Lu 543/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (spr.), Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2009 r., znak: [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L., po rozpatrzeniu odwołania J. K., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: "drożdżakowe zapalenie skóry rąk u osób pracujących w warunkach sprzyjających rozwojowi drożdżaków chorobotwórczych". W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż J. K. była pracownikiem Akademii Medycznej w L. w latach 1974 - 1986, następnie od roku 1986 podjęła pracę jako pedagog-nauczyciel w Ośrodku Opiekuńczo - Adopcyjnym w L., gdzie pracowała do 31 grudnia 2006 r. Skarżąca w ramach swojej pracy przeprowadzała rozmowy z kandydatami na rodziców adopcyjnych, wywiady środowiskowe kandydatów na rodziców adopcyjnych w miejscu ich zamieszkania, analizowała również dokumentacje dotyczącą sytuacji dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W latach 1990 - 2000 siedziba Ośrodka Opiekuńczo - Adopcyjnego mieściła się w budynku przy ulicy C. [...]. Warunki pracy w tym lokalu zostały szczegółowo opisane w protokole z kontroli z dnia 23 września 1999 r. przeprowadzonej przez przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy w L. Jak wynika z protokołu w wyniku kontroli ustalono, że pomieszczenie pracy o powierzchni 54 m2, wysokości w świetle 3,30 m znajdowało się ok. 1 m poniżej przyległego terenu (na poziomie suteryny). Przyległe do gruntu powierzchnie pionowe ścian oraz podłóg nie posiadały odpowiedniej izolacji termicznej i przeciwwilgociowej, wskutek czego uległy zagrzybieniu. Wszystkie pomieszczenia wymagały dogrzewania i osuszania w ciągu całego roku. W roku 2000 siedziba Ośrodka Opiekuńczo - Adopcyjnego została przeniesiona na ulicę P. [...] w L., gdzie panują już właściwe warunki pracy. W związku ze skierowaniem na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej wystawionym przez lekarza rodzinnego skarżącej, wszczęto postępowanie administracyjne w celu stwierdzenia choroby zawodowej u Pani J. K. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. po przeprowadzeniu badań skarżącej w dniu [...] lipca 2007 r. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej w postaci drożdżakowego zapalenia skóry. W związku z odwołaniem J. K. od tego orzeczenia została ona poddana ponownemu badaniu przez jednostkę orzecznicza drugiego stopnia tj. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu chorobowego, badań fizykalnych, wykonanych testów skórnych, danych o narażeniu zawodowym oraz dostarczonej dokumentacji lekarskiej nie znaleziono podstaw do rozpoznania u Pani J. K. zawodowej etiologii drożdżakowego zapalenia skóry, wałów paznokciowych i paznokci rąk. Powyższe orzeczenie na skutek pisemnych zarzutów J. K. zostało przez Instytut Medycyny Pracy dodatkowo uzasadnione pismem z dnia 3 lipca 2009 r., w którym stwierdzono, iż nie jest negowany fakt narażenia w środowisku pracy na wysokie stężenie aeroalergenów w postaci grzybów pleśniowych, w związku z zagrzybieniem pomieszczeń, jednak przeprowadzone badania nie ujawniły skutków zdrowotnych takiej ekspozycji. Wykazany dodatni odczyn skórny z Alternaria tenuis jest tylko dowodem styczności z tym mikroorganizmem a nie objawem choroby. Przeprowadzony u pacjentki test prowokacji swoistej z wyciągiem antygenowym Alternaria tenuis nie spowodował żadnej manifestacji reakcji alergicznej, taką reakcje obserwowano natomiast w teście z pyłkami drzew. Podkreślono, iż zakażenia drożdżakowe mogą mieć charakter zawodowy w przypadkach pracy wymagającej częstego moczenia rąk, w środowisku wilgotnym lub w kontakcie z materiałem zakaźnym (praczki, pracownice gastronomii, personel medyczny, pracownicy laboratoriów mykologicznych). Jak podkreślono w przytoczonym piśmie Instytutu, orzeczenie lekarskie sporządzane jest przez specjalistów w dziedzinie medycyny pracy z wieloletnim doświadczeniem i uwzględnieniem aktualnej wiedzy w zakresie patogenezy i epidemiologii chorób powodowanych przez czynniki szkodliwe w środowisku pracy. Na tej podstawie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. wydał decyzję z [...] lipca 2009 r., w której nie stwierdził u J. K. choroby zawodowej, tj. "drożdżakowego zapalenia skóry rąk u osób pracujących w warunkach sprzyjających rozwojowi drożdżaków chorobotwórczych". Swoje rozstrzygnięcie organ uzasadnił treścią orzeczeń jednostek orzeczniczych obydwu stopni, z których jednoznacznie wynika brak podstaw do stwierdzenia u J. K. wskazanej choroby zawodowej. W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. podniosła zarzuty dotyczące nieprawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, w szczególności zarzucając, iż diagnostyka została oparta głównie o testy punktowe; najwięcej czasu diagnostycznego poświęcono ogólnie występującym alergenom takim jak pyłki traw, drzew; nie wykonano żadnych testów skórnych ze wszystkimi 15 rodzajami grzyba chorobotwórczego z grupy Candida; nie stwierdzono związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy występującą u odwołującej się grzybicą rąk a warunkami pracy. Uzasadniając rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji organ odwoławczy stwierdził, iż bezzasadne są zarzuty dotyczące sposobu przeprowadzania diagnostyki oraz czasu jaki poświęcono poszczególnym alergenom. Subiektywne zarzuty Pani J. K., iż skupiono się na popularnych alergenach odparł Instytut Medycyny Pracy w piśmie z 3 lipca 2009 r. podnosząc ponadto, iż podkreślana przez skarżącą obecność w organizmie drożdżaków z rodzaju Candida nie wykazuje żadnego związku przyczynowo-skutkowego z warunkami w środowisku pracy zawodowej i narażeniem na wskazane grzyby pleśniowe. Z przytoczonych w piśmie informacji na temat grzyba Candida albicans wynika, że jest to grzyb bezotoczkowy, jednokomórkowy zaliczany do drożdżaków, wywołujący tzw. zakażenie oportunistyczne u osób z obniżoną odpornością. Stanowi on florę fizjologiczną przewodu pokarmowego u 40-80% populacji. Tym samym argument odwołującej się dotyczący braku testów alergicznych z grzybem Candida jest nieuzasadniony. W ocenie organu odwoławczego z uwagi na powyższe okoliczności, a w szczególności orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej stwierdzić należy, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa pod względem merytorycznym i oparta została na właściwych podstawach prawnych, bowiem wbrew treści orzeczeń prawidłowo wydanych i należycie uzasadnionych przez jednostki orzecznicze, organ Inspekcji Sanitarnej nie może wydać odmiennego rozstrzygnięcia. W skardze na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. K. podniosła szereg zarzutów, których istota sprowadza się do kwestionowania ustaleń poczynionych przez organy administracji publicznej i jednostki orzecznicze. W szczególności skarżąca podniosła, iż decyzje zostały oparte tylko na testach punktowych w zakresie pyłków traw, chwastów, drzew oraz grzybów pleśniowych, nie przeprowadzono natomiast diagnostyki w kierunku zakażenia ogólnoustrojowego grzybem Candida. Ponadto nie przeprowadzono również wywiadu na temat warunków pracy oraz jej charakteru. Skarżąca zarzuciła również organom, że w swych ustaleniach nie uwzględniły w należytym stopniu dokumentacji medycznej potwierdzającej fakt leczenia się skarżącej na choroby skórne o podłożu alergicznym. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo stwierdził, iż wbrew zarzutom podniesionym w skardze orzeczenia jednostek orzeczniczych obydwu stopni zawierają przekonujące uzasadnienie. Nie jest w nich kwestionowane narażenie zawodowe skarżącej na czynnik mogący sprzyjać powstaniu choroby zawodowej, jednak przeprowadzone badania nie ujawniły skutków zdrowotnych takiej ekspozycji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ administracji publicznej nie dopuścił się naruszeń prawa, które uzasadniałyby usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W aktualnym stanie prawnym, obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej do sądu decyzji przesłanki i procedurę stwierdzania chorób zawodowych regulują przepisy art. 235-2371 ustawy z 26 czerwca 1976 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Oznacza to, że uznanie danego schorzenia za chorobę zawodową może nastąpić przy spełnieniu dwóch warunków. Po pierwsze musi to być choroba wymieniona w wykazie, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Po drugie konieczne jest stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy chorobą, a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ustalenia w powyższym zakresie wymagają wiedzy specjalistycznej z zakresu medycyny pracy, stąd rozporządzenie wykonawcze powierzyło orzecznictwo w zakresie chorób zawodowych lekarzom, posiadającym określone odrębnymi przepisami kwalifikacje, zatrudnionym w jednostkach orzeczniczych, określonych w rozporządzeniu. Celem zagwarantowania wnikliwej oceny przesłanek zaistnienia choroby zawodowej oraz zapewnienia możliwości obrony swych praw osobie niezadowolonej z opinii specjalisty, rozporządzenie, wzorem poprzednich regulacji, wprowadza dwustopniową strukturę jednostek orzeczniczych (§ 5). W przedmiotowej sprawie u skarżącej wystąpiło podejrzenie choroby zawodowej w postaci drożdżakowego zapalenia skóry, wymienionej pod poz. 18 w wykazie chorób zawodowych. Czynnikiem szkodliwym dla zdrowia miały być przede wszystkim grzyby pleśniowe działające alergizująco. Skarżąca podnosiła, że przez wiele lat wykonywała prace biurowe w pomieszczeniach nie posiadających właściwej izolacji termicznej i przeciwwilgociowej, wskutek czego pomieszczenia te uległy zagrzybieniu. Organy Inspekcji Sanitarnej oparły się w swoich rozstrzygnięciach na orzeczeniach lekarskich jednostek orzeczniczych obydwu stopniu. W orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w L. z [...] lipca 2007 r. nie rozpoznano choroby zawodowej. W uzasadnieniu wskazano, że w wykonanych posiewach skóry skarżącej wyhodowano Candida albicans. Jednakże w dalszej części stwierdzono: "Testy alergiczne, skórne, na grzyby pleśniowe dały wyniku ujemne. Jak wynika z dokumentacji medycznej zmiany skórne typu grzybiczego ma pacjentka od około 2005 r. Praca w pomieszczeniu zagrzybionym (gdzie nie stwierdzono rodzaju występującego grzyba) przebiegała w latach 1990-2000. Nie ma więc związku pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a pracą zawodową. Ponadto jest to organizm (candida albicans) obecny wszędzie w środowisku i nie stanowi zagrożenia dla człowieka, dopóki jego układ odpornościowy jest sprawny, organizm ludzki nie jest osłabiony, stosowaną jest prawidłowa dieta, nie ma zaburzeń hormonalnych, nie zażywane są długotrwale antybiotyki czy hormony sterydowe." Ustalenia te potwierdza orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej drugiego stopnia – Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z dnia 6 lutego 2008 r. Jak stwierdzono w uzasadnieniu: "Biorąc pod uwagę wywiad chorobowy, badanie fizykalne, wykonane badania (wyniki testów skórnych), dane o narażeniu zawodowym oraz dostarczoną dokumentację lekarską nie stwierdza się podstaw do rozpoznania u pacjentki zawodowej etiologii drożdżakowego zapalenia skóry wałów paznokciowych i paznokci rąk. Drożdżaki są florą saprofityczną błon śluzowych i skóry, a do zmian chorobowych dochodzi pod wpływem czynników usposabiających takich jak np. osłabienie odporności, przewlekła antybiotykoterapia lub zewnątrz ustrojowych takich jak mikrourazy i maceracja naskórka związane z moczeniem lub nadmierną potliwością. Zakażenia drożdżakowi mogą mieć zatem charakter zawodowy w przypadkach pracy wymagającej częstego moczenia rąk, w środowisku wilgotnym lub w kontakcie z materiałem zakaźnym (praczki, pracownice gastronomii, personel medyczny, pracownicy laboratoriów mykologicznych). W przypadku pacjentki na jej stanowisku pracy nie zachodziły warunki zewnętrzne sprzyjające zakażeniom drożdżakowym". Ponadto, w związku z podnoszonymi przez skarżącą zastrzeżeniami co do prawidłowości oceny dokonanej w orzeczeniu Instytutu w Sosnowcu, organ I instancji zwrócił się o dodatkowe wyjaśnienia do tej jednostki. W odpowiedzi, udzielonej pismem z dnia 3 lipca 2009 r. Instytut stwierdził m.in.: "Nie negujemy narażenia pacjentki w środowisku pracy na wysokie stężenia aeroalergenów w postaci grzybów pleśniowych, w związku z zagrzybieniem pomieszczeń, jednak przeprowadzone badania nie ujawniły skutków zdrowotnych takiej ekspozycji. Wykazany dodatni odczyn skórny z Alternaria tenuis jest tylko dowodem styczności z tym mikroorganizmem a nie objawem choroby (...). Podkreślana przez pacjentkę obecność drożdżaków z rodzaju Candida, a także patogennej flory bakteryjnej z rodzaju Staphylococcus aureus nie wykazuje żadnego związku przyczynowo-skutkowego z warunkami w środowisku pracy zawodowej i narażeniem na wskazane powyżej grzyby pleśniowe. Dokumentacja medyczna w tym zakresie nie ma wpływu na orzekanie w kontekście patologii zawodowej". W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja musi być uznana za prawidłową. Wobec jednoznacznych, jasnych i prawidłowo uzasadnionych orzeczeń dwóch wyspecjalizowanych jednostek orzeczniczych, stwierdzających brak związku pomiędzy warunkami pracy a schorzeniem skarżącej, rozstrzygnięcie organu w sprawie rozpoznania choroby zawodowej nie mogło być inne. Orzeczenie lekarskie wydawane w sprawach chorób zawodowych przez jednostki orzecznicze określone w rozporządzeniu wykonawczym ma charakter dowodu z opinii biegłego (art. 84 KPA) w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy Inspekcji Sanitarnej. Podlega zatem, zgodnie z art. 80 KPA ocenie organu, który wydaje na jego podstawie decyzję administracyjną (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2006 r., I SA/Wa 1221/04, LEX nr 194428). Należy jednak wskazać, że ocena stanu zdrowia osoby, co do której zachodzi podejrzenie występowania choroby zawodowej, wymaga specjalistycznej wiedzy, którą nie dysponują ani orzekające w sprawie organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ani sąd administracyjny, kontrolujący zgodność z prawem rozstrzygnięć podjętych przez te organy. Organ lub sąd mogą zakwestionować orzeczenie jednostki orzeczniczej w sytuacji, gdyby było ono niewłaściwie uzasadnione lub zawierało wnioski sprzeczne z logiką i doświadczeniem życiowym. W sytuacji jednak, gdy orzeczenia są jasne i przekonująco uzasadnione, ani organ, ani sąd administracyjny nie dysponują wiedzą, pozwalającą na kwestionowanie merytorycznych ustaleń podjętych w orzeczeniach. W tym stanie rzeczy nie mają uzasadnionych podstaw zarzuty skarżącej, sprowadzające się do wadliwości ustaleń faktycznych organów orzekających w sprawie. Organy Inspekcji Sanitarnej przeprowadziły prawidłowe postępowanie wyjaśniające, zasięgnęły opinii dwóch wyspecjalizowanych jednostek orzeczniczych, co więcej, uzyskały dodatkowe wyjaśnienia wobec podnoszonych przez skarżącą zarzutów nierzetelności orzeczenia lekarskiego Instytutu w Sosnowcu. Wbrew twierdzeniom jednostki orzecznicze brały również pod uwagę obecność w organizmie skarżącej grzybów z rodzaju Candida, o czym świadczą przytoczone wyżej fragmenty orzeczeń. W tym stanie rzeczy należy uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Chociaż skarżąca cierpi na zmiany skórne typu grzybicznego , to wnikliwe przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało związku pomiędzy schorzeniem, a warunkami środowiska pracy. W związku z tym nie zostały spełnione określone w art. 2351 Kodeksu pracy przesłanki uznania schorzenia za chorobę zawodową. W tym stanie rzeczy, w braku przesłanek do uwzględnienia skargi, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd skargę oddalił.