III SA/Lu 614/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego p o s t a n a w i a 1. przyznać W. D. prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od każdej opłaty sądowej ponad kwotę [...](sto) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, złożył formularz PPF wnosząc o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie jej skargi na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce. Ze złożonego formularza wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, synem oraz 3-letnim wnukiem. Rodzina utrzymuje się z renty skarżącej (1.049 zł netto), wynagrodzenia za pracę jej męża (2.000 zł netto) oraz dochodu z gospodarstwa rolnego o pow. 3,66 ha fiz. Cała rodzina zamieszkuje w domu o pow. 120 m2, wartości [...] zł. Od kwietnia 2016 r. syn otrzymuje alimenty w wysokości [...] zł. Z posiadanych środków skarżąca uiszcza opłaty związane z utrzymaniem domu: gaz - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, żywność - 1.200-1.600 zł, lekarstwa – [...] zł, przedszkole – [...] zł, odzież dla wnuka – [...] zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i jednocześnie ustanowienie adwokata sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym - obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie adwokata - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek - nawet najmniejszych - kosztów postepowania. Dlatego też prawo pomocy w zakresie całkowym przyznawane powinno być jedynie osobom rzeczywiście ubogim, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są lub mają ograniczone środki do życia (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 - Lex nr 786724). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Zgodnie również z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, tj. w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna natomiast partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Dokonana w sprawie analiza sytuacji finansowej strony skarżącej nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Zdaniem oceniającego skarżąca spełnia bowiem wyłącznie wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę [...]złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 200 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową strony oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę [...]zł z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla niej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 200 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak bowiem wynika z treści oświadczeń strona prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, synem oraz wnukiem. Rodzina utrzymuje się z renty skarżącej, wynagrodzenia za pracę jej męża oraz uprawy gruntów rolnych o pow. 3,66 ha fiz. Uwzględniając zatem fakt, że rodzina wnioskodawczyni osiąga stały dochód z tytułu renty, wynagrodzenia na pracę oraz uprawy gospodarstwa rolnego i ma zapewnione warunki mieszkaniowe uznano, że ma ona możliwość zgromadzić środki finansowe na poniesienie części kosztów sądowych. Z tych samych względów oddaleniu podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ponadto należy podnieść, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez zawodowego pełnomocnika o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus posiadania zawodowego pełnomocnika. Skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście. Konkludując, zwolnienie strony skarżącej od każdej opłaty sądowej ponad kwotę [...]złotych stanowi dla niej aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej praw. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.