III SA/Lu 780/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków wynikających z umowy o dofinansowanie realizacji projektu postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. W złożonej skardze skarżący zwrócił się m.in. z wnioskiem o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Do skargi załączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczając w nim, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego oraz szereg dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał dodatkowe dokumenty i oświadczenie. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu skarżący podniósł, że nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania ponieważ jego konta bankowe zostały zablokowane ze względu na niezapłacone zobowiązania podatkowe. Zdaniem skarżącego ze względu na bezprawne działania [...] Agencji Wspierania Przedsiębiorczości firma [...], która była jedynym źródłem jego utrzymania, utraciła płynność finansową, wskutek czego z dniem [...] r. doszło do jej likwidacji. Skarżący podniósł, że nie może znaleźć zatrudnienia i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony, której dochody z tytułu pracy i renty wynoszą średnio [...] zł miesięcznie. Kwota ta nie pozwala na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania koniecznego rodziny, które mimo drastycznego ograniczenia wydatków stanowią kwotę [...] zł. W dalszej części wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, jak również żadnych zasobów finansowych. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z unormowaniem art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniałoby stronę od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 ( 2 p.p.s.a.). Ciężar dowodu zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o uzyskanie tego prawa, wobec czego powinna ona przedstawić argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie jakichkolwiek, bądź pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. W sytuacji, gdy oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Mając na uwadze sytuację materialną i rodzinną skarżącego przedstawioną w urzędowym formularzu oraz wynikającą z przedstawionych dokumentów i akt sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. Skarżący wprawdzie nie jest zatrudniony, poszukuje pracy (zaświadczenie urzędu pracy z dnia [...] r., oświadczenie skarżącego z dnia 31 lipca 2015 r.) i według własnego oświadczenia nie osiąga żadnych dochodów, jednakże oceniając jego możliwości płatnicze należy brać pod uwagę nie tylko dochody żony, ale także stan majątku skarżącego przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wbrew bowiem stanowisku skarżącego, poprzednia sytuacja majątkowa i finansowa osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ma znaczenie dla oceny jej zdolności płatniczych. Z wykazu informacji o czynnościach majątkowych z dnia [...] r. sporządzonego przez [...] Urząd Skarbowy w [...], znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy I SA/Lu 1016/14 wynika, że w 2012 r. skarżący dokonał sprzedaży nieruchomości (działek i mieszkań) na łączną kwotę [...] zł. Czynności tych skarżący dokonał znając wyniki postępowania kontrolnego przeprowadzonego w dniach [...] r. przez [...] Agencję Wspierania Przedsiębiorczości (akta administracyjne), które w konsekwencji doprowadziło do wydania przez ten organ decyzji o zwrocie środków wynikających z dofinansowania realizacji projektu. Skarżący wyzbył się zatem składników swojego majątku mając świadomość, że wszczęte postępowanie administracyjne może doprowadzić do sporu sądowego, a tym samym, że konieczne będą środki finansowe na jego prowadzenie. W ocenie referendarza nie zasługuje na wiarę oświadczenie skarżącego, że środki w kwocie [...] zł zostały przeznaczone jako wkłady własne na realizację projektów przez firmę [...] współfinasowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 207-2013. Jak bowiem wynika z nadesłanych przez skarżącego umów o dofinasowanie realizacji projektu, zakończenie finansowe realizacji pierwszej z nich (zawartej [...] r.) miało nastąpić do dnia [...] r., a w przypadku drugiej umowy (zawartej [...] r.) do [...] r., a więc przed 2012 r., w którym skarżący dokonał transakcji sprzedaży nieruchomości. Za uznaniem, że środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości nie były przeznaczone na wkład własny w wymienionych projektach, przemawia również fakt, iż większość środków ze sprzedaży mieszkania położonego przy ul. [...] w [...] tj. [...] zł, kupujący zobowiązał się zapłacić w ciągu dwóch laty od daty zawarcia transakcji w dniu [...] r. (§ 4 aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep. A Nr [...]). Skarżący nie przywołał żadnych wiarygodnych okoliczności (poza darowizną na rzecz córki [...] kwoty [...] zł, co wynika również ze wspomnianego wykazu sporządzonego przez [...] Urząd Skarbowy w [...], znajdującego się w aktach I SA/Lu 1016/14), pozwalających na ustalenie w jaki sposób rozdysponował środki finansowe uzyskane z tytułu sprzedaży posiadanych nieruchomości. Za udzieleniem skarżącemu prawa pomocy nie może zatem przemawiać argument, że obecnie nie posiada majątku. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem usprawiedliwiony w sytuacji, gdy strona dobrowolnie pozbawia się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania (por. postanowienie NSA z 10 października 2007 r., II OZ 977/07 Legalis; postanowienie NSA z 18 października 2007 r., II OZ 1032/07 Legalis; postanowienie NSA z 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08 Legalis). Zauważyć również należy, że skarżący nie wyjaśnił dokładnie swojej sytuacji rodzinnej, bowiem oświadczenie skarżącego, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, stoi w sprzeczności z nadesłanymi dokumentami. Żona skarżącego zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. [...] w [...], sprzedanego przez skarżącego i jego żonę w dniu [...] r. (akt notarialny Rep. A Nr [...] z dnia [...] r.). Podstawą korzystania przez żonę skarżącego z tego mieszkania jest dożywotnie prawo użytkowania lokalu za cenę [...] zł (§ 6 aktu w/w notarialnego). Prawo to zostało ustanowione wyłącznie na rzecz żony skarżącego, z czego wynika, że skarżący nie posiada uprawnienia do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Z zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. dołączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący jest zameldowany pod adresem: ul. [...], [...], w związku z czym można domniemywać, że jest to miejsce stałego pobytu skarżącego. Z kolei w oświadczeniu z dnia 31 lipca 2015 r. skarżący podaje, że w związku z poszukiwaniem pracy, zamieszkuje w [...] przy ul. [...] m. [...]. Wskazane okoliczności poddają w wątpliwość oświadczenie skarżącego o prowadzeniu wspólnego z żoną gospodarstwa domowego. Podnieść również należy, że skarżący podając, iż przebywa w [...] w poszukiwaniu pracy, nie wyjaśnił z jakich środków finansuje swój pobyt. Skoro bowiem dochody uzyskiwane przez żonę skarżącego ([...] zł) nie zaspokajają niezbędnych kosztów utrzymania rodziny w [...] ([...] zł), to tym bardziej nie są wystarczające na pokrycie dodatkowych kosztów utrzymania skarżącego w [...]. Wątpliwości referendarza budzi również okoliczność, że skarżący, który według własnego oświadczenia nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony, posiada trzy konta bankowe (w tym dwa konta walutowe), z których utrzymaniem wiążą się przecież odpowiednie opłaty. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, bądź częściowym oznacza, że ciężar tych kosztów w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego i powszechnego obowiązku ich ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też instytucja przyznania prawa pomocy stanowiąca pomoc państwa powinna być stosowana w sytuacjach wyjątkowych wobec osób, które wykażą, że pomimo największych starań, nie mogą tych kosztów uiścić ze względu na szczególnie trudną sytuację materialną. Przyznanie prawa pomocy jest więc uwarunkowane ustaleniem, że w sprawie nie zachodzą żadne wątpliwości co do sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Analiza oświadczeń skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów w sprawie niniejszej oraz okoliczności wynikających z akt sprawy I SA/Lu 1016/14, prowadzi do wniosku, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej i rodzinnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Pozwoliło to na negatywną ocenę złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.