III SA/Lu 960/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie WSA Jadwiga Pastusiak,, WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi P. D., P. D., M. D.-przedstawicielki ustawowej R. D. i A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] września 2013 r. nr[...] w części dotyczącej odmowy przyznania stypendium szkolnego P. D. i P. D.; II. w pozostałej części skargę oddala. Zaskarżoną decyzją z dnia 13 listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M. D., utrzymało w mocy decyzję z dnia 20 września 2013 r. Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], wydaną z upoważnienia Rady Miasta [...], o odmowie przyznania na wniosek M. D. stypendium szkolnego na okres od 1 września 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. jej dzieciom: P. D., P. D., R. D. oraz A. D. Z akt sprawy wynika, że M. D. we wniosku złożonym 23 sierpnia 2013 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie pomocy materialnej na okres roku szkolnego 2013/2014 w formie stypendium szkolnego dla dzieci: P. D. - ucznia Zespołu Szkół Technicznych w [...], P. D. – ucznia Zespołu Szkół Zawodowych Nr [...] w [...], R. D. – ucznia Zespołu Szkół Zawodowych Nr [...] w [...] oraz A. D. – ucznia Szkoły Podstawowej Nr [...] w [...]. P. D. i P. D. urodzili się w dniu 10 sierpnia 1994 r., a więc od 11 sierpnia 2012 r. są pełnoletni. Pozostali dwaj synowie skarżącej są małoletni, bowiem urodzili się odpowiednio w roku 1997 i w roku 2003. W dniu 26 sierpnia 2013 r. M. D. złożyła do akt sprawy administracyjnej pełnomocnictwa od P. D. i od P. D. do reprezentowania każdego z nich w sprawach przyznania stypendium. Decyzją z dnia 20 września 2013 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Rady Miasta Puławy udzielonego na podstawie art. 90m ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm., dalej powoływanej także jako "u.s.o."), odmówił M. D. przyznania świadczenia w formie stypendium szkolnego na okres od 1 września 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. dla dzieci: P. D., P. D., R. D. oraz A. D. Za podstawę odmowy organ przyjął przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ucznia, obliczanego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), stanowiącego warunek przyznania stypendium szkolnego przewidziany w art. 90d o systemie oświaty. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą M. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 13 listopada 2013 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że dochód za lipiec 2013 r. w rodzinie skarżącej składającej się z 6 osób wyniósł 3.675,99 zł. Dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynoszący 612,66 zł przekraczał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie ucznia. Organ wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne określona jest na kwotę 456 zł. Organ podkreślił, że jedynym kryterium przyznania stypendium szkolnego jest wysokość dochodu rodziny ucznia w przeliczeniu na członka tej rodziny i nie istnieją podstawy do przyznania stypendium szkolnego, jeżeli wnioskodawca przekracza, nawet nieznacznie, kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Organ stwierdził, że skarżącej nie przysługuje stypendium szkolne w dacie złożenia wniosku, jednak będzie mogła ona ponowić wniosek w razie pogorszenia się jej sytuacji materialnej. Organ odwoławczy zauważył ponadto, że w sprawie przyznania lub odmowy przyznania stypendium powinna zostać wydana odrębna decyzja odnośnie każdego z uczniów. W rozpoznawanej sprawie organ uznał jednak, że skoro złożono jedno podanie w sprawie 4 uczniów, to organ pierwszej instancji prawidłowo załatwił sprawę jedną decyzją administracyjną. M. D. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze podniosła, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przyjął wyższe dochody rodziny, niż te, które rodzina posiada w rzeczywistości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podkreślając, że przy ustaleniu dochodu rodziny nie odlicza się spłaty pożyczek i kredytów, lecz dochód ustala się je zgodnie z regułami wskazanymi w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny Lublinie zważył, co następuje. Zarzuty podniesione w skardze są bezzasadne. Jednak skarga nie mogła być w całości oddalona, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji dotknięte były wadą powodującą częściową nieważność tych decyzji. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to obowiązek sądu wzięcia z urzędu pod uwagę stwierdzonych naruszeń prawa, które nie zostały podniesione w skardze. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania. Ponadto sąd stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, gdy ustali, że zachodzą przyczyny nieważności decyzji określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267, powoływanej dalej jako "K.p.a.") lub w innych przepisach - art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie decyzje organów obydwu instancji w części dotyczącej odmowy przyznania stypendium szkolnego P. D. i P. D. skierowane zostały do M. D., a więc do osoby niebędącej stroną w sprawie przyznania stypendiów wymienionym wyżej uczniom. Zgodnie z art. 90b ust. 1 oraz art. 90c ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty uczniowi przysługuje między innymi prawo do pomocy materialnej o charakterze socjalnym w postaci stypendium szkolnego. Według art. 90n ust. 2 ustawy o systemie oświaty świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na: 1/ wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia; 2/ wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2. Świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być również przyznawane z urzędu. Z przepisu art. 90d ust. 1 u.s.o. ustawy wynika, że osobą uprawnioną do stypendium jest uczeń, a nie jego rodzice, którzy zgodnie z art. 90n ust. 1 pkt 1 ustawy, mogą złożyć wniosek o przyznanie świadczenia tylko wówczas gdy uczeń jest małoletni. Zastosowanie w art. 90n ust. 1 pkt 1 ustawy alternatywy rozłącznej, wskazującej że wniosek o przyznanie stypendium mogą złożyć rodzice albo pełnoletni uczeń przesądza, że wraz z osiągnięciem przez ucznia pełnoletności jego rodzice tracą legitymację do wnioskowania o przyznanie świadczenia na rzecz ucznia oraz w jego imieniu. Po osiągnięciu pełnoletniości - o ile zarazem uczeń (słuchacz) nie jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych (np. w związku z częściowym lub całkowitym ubezwłasnowolnieniem) - jedynie tenże uczeń jest czynnie legitymowany (uprawniony) do złożenia wniosku inicjującego stosowne postępowanie administracyjne. Rodzic ucznia może go reprezentować tylko na podstawie pełnomocnictwa. Treść przepisów ustawy pozwalającej na złożenie wniosku o świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym na rzecz ucznia także przez jego rodziców, a ponadto przez dyrektora szkoły lub innej placówki, prowadzi do stwierdzenia, że czym innym jest uprawnienie do świadczenia, a czym innym uprawnienie do złożenia wniosku. O adresacie uprawnienia do świadczenia przesądza treść przepisu art. 90d ust. 1 u.s.o., który uprawnienie przyznaje zawsze uczniowi. Natomiast legitymacja do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wynika z treści przepisu art. 90n ust. 1 ustawy. Przepis ten pozwala wymienionym w nim osobom na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia uczniowi jako osobie trzeciej. Pozostawiając na uboczu pozycję dyrektora szkoły jako wnioskodawcy oraz sytuację proceduralną wytworzoną złożeniem takiego wniosku przez dyrektora szkoły, należy stwierdzić, że w razie złożenia wniosku przez rodzica małoletniego ucznia rodzic ten działa nie tylko jako przedstawiciel ustawowy małoletniego, będącego stroną postępowania o przyznanie stypendium, ale także we własnym imieniu jako wnioskodawca ubiegający się o przyznanie świadczenia swojemu małoletniemu dziecku. Zwrócić należy bowiem uwagę na szczególną treść przepisu art. 90n ust. 1 pkt 1 u.s.o., w którym rodzice ucznia wymienieni zostali jako składający wniosek. Z przepisu tego nie można odczytywać, że legitymacja rodziców do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wynika tylko z ich przedstawicielstwa ustawowego. Gdyby legitymacja rodziców dziecka wynikała z ich przedstawicielstwa ustawowego, to wówczas wymienienie rodziców jako uprawnionych do złożenia wniosku byłoby zbędne, a nawet błędne, ponieważ nie byłoby to ich własne uprawnienie do bycia wnioskodawcami, lecz wyłącznie uprawnienie do reprezentacji dziecka jako strony – wnioskodawcy w postępowaniu. W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie można przyjmować, że przyznanie rodzicom małoletniego dziecka w art. 90n ust. 2 pkt 1 u.s.o. uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie stypendium jest jedynie nieporadnym i zbędnym w istocie rzeczy podkreśleniem przez ustawodawcę, że rodzice małoletniego ucznia mogą złożyć wniosek w przyznanie świadczenia, działając w imieniu małoletniego dziecka jako jego przedstawiciele ustawowi. Z omawianego przepisu wynika samodzielna legitymacja rodzica małoletniego ucznia do wszczęcia postępowania we własnym imieniu o przyznanie świadczenia na rzecz małoletniego dziecka lub dzieci. W takiej sytuacji możliwe jest prowadzenie jednego postępowania administracyjnego jako wszczętego jednym wnioskiem rodzica uczniów o przyznanie świadczeń o charakterze socjalnym (stypendiów szkolnych) dla każdego z kilkorga małoletnich dzieci. W przypadku, jeżeli postępowanie toczyło się na wniosek rodzica małoletniego ucznia, to wówczas decyzja może być skierowana do rodzica ucznia jako wnioskodawcy, z tym, że z sentencji decyzji powinno wynikać, że dotyczy ona przyznania lub odmowy przyznania świadczenia (stypendium szkolnego) konkretnemu małoletniemu uczniowi lub małoletnim uczniom. Z przedstawionych wyżej przyczyn Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu, że w razie prowadzenia postępowania o przyznanie uczniowi świadczenia na podstawie art. 90b ust. 1 oraz art. 90d ust. 1 u.s.o. na wniosek rodziców małoletniego ucznia, złożony na podstawie art. 90n ust. 1 pkt 2 ustawy, adresatem decyzji powinien być zawsze małoletni uczeń, a do rąk rodziców decyzja powinna być jedynie kierowana (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2012 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Gl 520/11, SIP Lex nr 1104439, wyrok WSA w Kielcach z dnia 29 stycznia 2014 r. w sprawie II SA/Ke 1077/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest natomiast prawidłowe skierowanie takiej decyzji do rodziców pełnoletniego ucznia, ponieważ z chwilą uzyskania przez ucznia pełnoletniości rodzice tracą nie tylko legitymację do reprezentacji ucznia jako przedstawiciele ustawowi, ale także tracą własną legitymację wynikającą z art. 90n ust. 2 pkt 1 u.s.o. do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia oraz legitymację do bycia stroną postępowania o przyznanie świadczenia. Rodzice pełnoletniego ucznia mogą go reprezentować tylko na podstawie pełnomocnictwa. Wówczas jednak decyzja powinna być skierowana wyłącznie do ucznia. W badanej sprawie M. D. niemal od początku postępowania występowała jako pełnomocnik (na podstawie pełnomocnictw złożonych w dniu 26 sierpnia 2013 r.) w sprawie o przyznanie stypendium szkolnego jej pełnoletnim synom P. D. oraz P. D. Organy obydwu instancji błędnie skierowały do M. D. decyzję odmawiającą przyznania stypendium P. D. oraz P. D., wskazując na nią jako na wnioskodawczynię. W rzeczywistości była ona bowiem jedynie pełnomocnikiem każdego z dwóch wymienionych wnioskodawców, których sprawy powinny być rozpatrzone jako odrębne sprawy administracyjne. Należy zatem wskazać, że w badanej sprawie decyzje obydwu organów w części dotyczącej odmowy przyznania stypendiów szkolnych P. D. i P. D. wydane zostały z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., ponieważ zostały skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie. W związku z tym należało stwierdzić nieważność decyzji organów obydwu instancji we wskazanej wyżej części. Taką wadą nie są dotknięte decyzje w pozostałej części, to jest dotyczącej odmowy przyznania stypendium R. D. oraz A. D. Wypada przypomnieć, że według art. 90d ust. 1 u.s.o. stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Zgodnie z art. 90d ust. 7 i 8 u.s.o. miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Miesięczna wysokość dochodu jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 (stypendium szkolnego, zasiłku szkolnego oraz stypendiów o charakterze motywacyjnym). Według art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1/ miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2/ składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3/ kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1/ jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2/ zasiłku celowego; 3/ pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4/ wartości świadczenia w naturze; 5/ świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6/ dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Treść przepisów art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że zarówno obciążenia pomniejszające przychód (ust. 3), jak i przychody, których nie wlicza się do dochodu (ust.4) są objęte katalogami zamkniętymi. W badanej sprawie nie budzi wątpliwości, że organ drugiej instancji prawidłowo ustalił miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie wnioskodawczyni, będącą jednocześnie wysokością dochodu w rodzinie uczniów, których dotyczył wniosek o przyznanie stypendium szkolnego. Z akt sprawy wynika, że rodzina skarżącej liczy 6 osób (wnioskodawczyni, jej mąż J. D., czworo wymienianych wyżej dzieci będących uczniami). Dochód za lipiec 2013 r. w rodzinie skarżącej wyniósł 3.675,99 zł, na co składały się: wynagrodzenie za pracę J. D. (2.747,88 zł), dodatek mieszkaniowy (173,11 zł) oraz świadczenia z pomocy społecznej (602,00 zł + 153,00 zł). Kwota 3.675,99 zł dzielona przez ilość członków rodziny skarżącej (6 osób) daje dochód na osobę 612,66 zł, przekraczający kryterium dochodowe na osobę w rodzinie ucznia. Jak w wcześniej wspomniano zgodnie z art. 90d ust. 7 u.s.o. miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej kryteria dochodowe (a więc także kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy) podlegają weryfikacji co 3 lata. Zweryfikowane kryteria dochodowe obowiązują od dnia 1 października roku, w którym przeprowadzana jest weryfikacja (art. 9 ust. 8a ustawy). Organ odwoławczy prawidłowo wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), obowiązującym od dnia 1 października 2012 r. zweryfikowane kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie, stanowiące miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniającą do ubiegania się o stypendium szkolne określone jest na kwotę 456 zł. Zarzuty skarżącej, że dochód jej rodziny został ustalony nieprawidłowo są bezzasadne. W szczególności bezzasadne jest żądanie odliczenia od dochodu innych niż brane pod uwagę przez organ potrąceń, którymi obciążone jest wynagrodzenie otrzymywane przez męża skarżącej J. D. Z zaświadczenia pracodawcy męża skarżącej z dnia 12 sierpnia 2013 r. wynika, że wynagrodzenie brutto za lipiec 2013 r. wynosiło 3.870 zł, natomiast wynagrodzenie netto 2.747,88 zł (po zmniejszeniu o składki na: ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenie rentowe, ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne potrącanej z wynagrodzenia pracownika i z zaliczki na podatek dochodowy oraz po zmniejszeniu o zaliczkę na podatek dochodowy). Bezzasadne jest domaganie się przez skarżącą uwzględnienia, że do wypłaty pozostała jej mężowi kwota 1.795,31 zł (a nie 2747.88 zł). Dalsze zmniejszenia kwoty wypłaconej przez pracodawcę męża skarżącej za lipiec 2013 r. wynikały z potrąceń spłaty dwu pożyczek w kasie zapomogowo-pożyczkowej, składki na ubezpieczenie grupowe pracowników, składki do kasy zapomogowo-pożyczkowej oraz składki na rzecz związku zawodowego. Kwoty potrącane z wymienianych wyżej tytułów nie zmniejszają przychodu, ponieważ nie mieszczą się one w zamkniętym katalogu pomniejszeń przychodu, określonym w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Podsumowując należy stwierdzić, że decyzja odmawiająca przyznania stypendium szkolnego R. D. oraz A. D. od dnia 1 września 2013 r. na podstawie wniosku ich matki M. D. złożonego w dniu 23 sierpnia 2013 r. nie narusza prawa. Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania stypendium szkolnego P. D. oraz P. D. - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 P.p.s.a. oraz oddalił skargę w pozostałej części na podstawie art. 151 P.p.s.a.