III SAB/Lu 19/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na bezczynność Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w przedmiocie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej postanawia: odmówić przywrócenia terminu. Wyrokiem z dnia 18 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. B. na bezczynność Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, w przedmiocie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Pismem bez daty, nadanym w placówce pocztowej dnia 27 maja 2010 r., wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego – adwokat Ł. L., złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 18 lutego 2010. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, iż w obowiązującym wówczas stanie prawnym do reprezentowania skarżącego musiał posiadać pełnomocnictwo procesowe. W związku z tym podjął niezwłocznie próby skontaktowania się ze skarżącym. Skarżący udzielił stosownego pełnomocnictwa już po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, co nie było jego winą, gdyż o wyznaczeniu adwokata z urzędu również dowiedział się zbyt późno. Pełnomocnik sporządził skargę w terminie 7 dni od otrzymania od skarżącego pełnomocnictwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego wynosi 30 dni, licząc od doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem (art. 177 § 1 p.p.s.a.). Za niekwestionowany w aktualnym orzecznictwie należy uznać pogląd, zgodnie z którym wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci profesjonalnego pełnomocnika co do zasady nie wpływa na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienia NSA z 23 czerwca 2008 r., II OZ 637/08; LEX nr 493728 oraz z 26 czerwca 2008 r., I OZ 423/08, LEX 423/08; LEX nr 493807). Okoliczności związane z ustanowieniem pełnomocnika mogą być jednak podstawę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W badanej sprawie odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 26 marca 2010 r. W tym dniu zaczął biec dla skarżącego termin do wniesienia skargi kasacyjnej, niezależnie od złożonego przezeń wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Ostatni dzień 30-dniowego terminu do dokonania tej czynności procesowej upłynął bezskutecznie w dniu 26 kwietnia 2010 r. (25 kwietnia – dzień ustawowo wolny od pracy – niedziela). Wniosek o przyznanie prawa pomocy został uwzględniony postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2010 r. W dniu 6 kwietnia 2010 r. Przewodniczący Wydziału wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej o ustanowienie dla skarżącego adwokata z urzędu. W dniu 14 kwietnia 2010 r. do sądu wpłynęło pismo z Okręgowej Rady Adwokackiej (datowane na 9 kwietnia 2010 r.), informujące o ustanowieniu Ł. L. pełnomocnikiem z urzędu A. B. Podstawowym kryterium przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu są okoliczności uprawdopodabniające brak winy w uchybieniu terminu. Zarówno w nauce prawa, jak i orzecznictwie sądowym przyjęte jest, iż wskazane kryterium jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej oraz, że uchybiony termin nie może zostać przywrócony, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 13/04). Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy, dlatego w każdej sprawie należy brać pod uwagę indywidualne okoliczności i przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy brać pod rozwagę nie tylko czynności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności ale także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Biorąc pod uwagę, że niejednokrotnie ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w orzecznictwie podkreślano, iż wyznaczenie pełnomocnika z urzędu nie oznacza możliwości podjęcia natychmiastowego działania w imieniu strony. Dlatego przy ocenie, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, istotne jest ustalenie, kiedy pełnomocnik miał realną możliwość jego sporządzenia. Możliwość ta wyznacza bowiem czas ustania przyczyny uchybienia terminu. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (postanowienie NSA z dnia 14 maja 2009 r. sygn. akt II FZ 125/09, Lex nr 564223). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego wniosku należy zwrócić uwagę w pierwszej kolejności na istotne wątpliwości prawne co do obowiązku wykazania się przez adwokata Ł. L. pełnomocnictwem do reprezentowania w sprawie, udzielonym przez skarżącego. Kwestia ta jest kluczowa dla sprawy, gdyż długie oczekiwanie na pełnomocnictwo jest podstawowym argumentem, który w ocenie adwokata ma uzasadniać brak winy w uchybieniu terminu. Należy zwrócić uwagę, że w zakresie umocowania pełnomocnika wyznaczonego z urzędu w ramach instytucji prawa pomocy zaszła w ostatnim czasie istotna zmiana. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia przez nią wynagrodzenia i wydatków adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wedle dominującego poglądu judykatury, brzmienie tego przepisu oznaczało, że pełnomocnictwo udzielone przez osobę, której przyznano prawo pomocy jest niezbędnym elementem możliwości działania w sprawie pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Zasadniczą zmianę w tej regulacji wprowadziła ustawa z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196), która nadała nową treść art. 244 p.p.s.a. Zgodnie z nowym brzmieniem § 2 tego przepisu ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. W nowym stanie prawnym postanowienie sądu o przyznaniu prawa pomocy zastępuje konieczność udzielenia pełnomocnikowi z urzędu pełnomocnictwa. Nowa regulacja weszła w życie z dniem 10 kwietnia 2010 r. Ustawa nowelizująca nie zawierała w omawianym zakresie żadnych regulacji przejściowych. W związku z tym powstają istotne wątpliwości prawne na tle zastosowania właściwych przepisów (ustawy dawnej bądź nowej) w sytuacjach "granicznych", taka jak w badanej sprawie, tzn. gdy postanowienie o przyznaniu prawa pomocy zapadło jeszcze na gruncie poprzedniego stanu prawnego (2 kwietnia 2010), a zawiadomienie adwokata i skarżącego nastąpiło już pod rządami nowego brzmienia przepisów (w przypadku adwokata – 14 kwietnia). W braku odmiennych postanowień ustawowych należy stosować ogólne reguły intertemporalne, które w przypadku przepisów procesowych nakazują stosowanie nowych przepisów do spraw w toku. W tej sytuacji wbrew argumentom pełnomocnika nie miał on obowiązku uzyskana pełnomocnictwa skarżącego, gdyż w nowym stanie prawnym, który miał już zastosowanie w momencie zawiadomienia adwokata przez radę adwokacką, umocowanie do działania w imieniu skarżącego wynikało z orzeczenia sądu przyznającego prawo pomocy. Nawet jednak przy przyjęciu przeciwnego poglądu, prezentowanego we wniosku o przywrócenie terminu, w okolicznościach sprawy nie zasługuje na uwzględnienie argument adwokata dotyczący "niezwłocznego" podjęcia działań celem uzyskania pełnomocnictwa. Pomiędzy otrzymaniem zawiadomienia z Okręgowej Rady Adwokackiej o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu w sprawie (14 kwietnia 2010 r.), a uzyskaniem pisemnego pełnomocnictwa (21 maja 2010 r.) upłynął okres ponad pięciu tygodni. Trudno w tej sytuacji uznać, że pełnomocnik i jego mocodawca nie ponoszoną winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, skoro przez taki długi okres czasu nie podjęli działań w celu usunięcia przeszkody, która w ich ocenie była przyczyną uchybienia terminu. Dodatkowo pełnomocnik w żaden sposób nie wyjaśnił przyczyny tak długiego okresu oczekiwania na uzyskanie pełnomocnictwa od skarżącego. Należy przy tym jeszcze raz podkreślić, że przywrócenie terminu musi być traktowane jako instytucja wyjątkowa z uwagi na wymogi stabilności i bezpieczeństwa stosunków prawnych. Strona ubiegająca się o przywrócenie terminu powinna wykazać należytą staranność i dbałość w prowadzeniu spraw i przekonująco uzasadnić, że niedochowanie terminu było rzeczywiści wynikiem obiektywnych okoliczności. To na stronie wnoszącej o przywrócenie terminu spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia, a więc przedstawienia rozsądnych i rzeczowych argumentów wskazujących na wysokie prawdopodobieństwo, że uchybienie terminu nie nastąpiło z jej winy. W ocenie sądu argumentacja pełnomocnika skarżącego w zaistniałych okolicznościach sprawy nie pozwala na przyjęcie, że pełnomocnik i jego mocodawca nie ponoszą winy w uchybieniu terminu. Dodatkowo trzeba zwrócić uwagę na fakt, że przyjęcie argumentacji pełnomocnika otwierałoby pole do nadużyć instytucji przywrócenia terminu – należałoby przywracać termin nawet w wypadkach, kiedy stosowne pełnomocnictwo uzyskano dopiero po kilku miesiącach od zawiadomienia o wyznaczeniu adwokata. Przesłanki przywrócenia terminu są sformułowane w sposób kumulatywny, co oznacza, że niespełnienie nawet jednej z ich skutkować musi odmową przywrócenia terminu. W badanej sprawie nie wykazano, że strona (jej pełnomocnik) nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze sąd, działając na podstawie art. 86 i 87 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.