III SO/Lu 1/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 5 grudnia 2016 r. złożonym na urzędowym formularzu "PPF", R. N. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wykonuje prace dorywcze, z których dochód za trzy miesiące wyniósł 2.000 zł. Podniósł, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i pozostaje na utrzymaniu matki. Wnioskodawca podał, że opłata za gaz za trzy miesiące wynosi go 580 zł, zaś na wyżywienie przeznacza ok 200 zł. Wnioskodawca wezwany do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, po raz kolejny nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF". W rubryce dotyczącej informacji o przedmiocie zaskarżenia podał, że dotyczy bezczynności SKO w Lublinie w sprawie zwrotu prawa jazdy. W formularzu wskazał, że dorywczo zarabia około 150 zł miesięcznie, obecnie pozostaje jednak bez pracy, z uwagi na występujące mrozy i związane z tym przestoje w budownictwie. Wnioskodawca wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, której źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 683,80 zł i która posiada mieszkanie o powierzchni 146,80 m2. Wskazał ponadto, że matka ponosi stałe wydatki związane z zaciągniętymi pożyczkami, opłatami za media i kosztami leczenia, nie podając ich wysokości. Do formularza dołączył kserokopie dowodów wpłaty za energię elektryczną w wysokości 63,22 zł, ubezpieczenie – 54 zł, wodę – 50 zł, odcinek świadczenia emerytalnego matki za styczeń 2017 r. oraz decyzję miejskiego urzędu pracy o uznaniu go za osobę bezrobotną od 2 grudnia 2016 r. i odmowie prawa do zasiłku. Po rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 1 lutego 2017 r., referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W ocenie referendarza, wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał w pełni, jaka jest jego rzeczywista sytuacja materialna, zaś jego oświadczenia co do sytuacji rodzinnej są sprzeczne. Referendarz podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym 5 grudnia 2016 r. wnioskodawca podał, że nikt nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jego dochód z prac dorywczych wynosi 667 zł netto miesięcznie, a jednocześnie że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i pozostaje na utrzymaniu matki. Podał również, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów pieniężnych. Natomiast we wniosku sporządzonym 26 stycznia 2017 r. wykazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która osiąga dochód z emerytury w wysokości 683,80 zł netto, zaś jego wynagrodzenie z prac dorywczych wynosi 150 zł miesięcznie. Podał, że w skład majątku matki wchodzi mieszkanie o pow. 146,80 m2. Referendarz wskazał, że wątpliwości co do sytuacji rodzinnej i materialnej nie zostały przez wnioskodawcę wyjaśnione. Nadesłane dokumenty wskazują, że matka wnioskodawcy zamieszkuje pod adresem ul. K. P. 30/8 w L., natomiast skarżący jako miejsce zamieszkania podaje ul. K. P. 30/9 w L.. Z porównania danych adresowych wynika zatem, że są to dwa różne adresy, a wnioskodawca nie wyjawił do kogo należy mieszkanie, w którym zamieszkuje, ani jakie są jego koszty utrzymania i skąd czerpie środki na ich pokrycie. Zdaniem referendarza wnioskodawca nie wyjawił również, że jego matka prowadzi działalność gospodarczą, co pośrednio wynika z nadesłanego dowodu wpłaty za energię elektryczną, gdzie podmiotem wpłacającym jest matka wnioskodawcy jako prowadząca "handel wielobranżowy". Pismem z dnia 14 lutego 2017 r. wnioskodawca złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując że nadal pozostaje na utrzymaniu matki, która jest zadłużona z tytułu czynszu i podatków oraz w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, a także posiada obciążenia komornicze. Podniósł, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, dlatego nie stać go na ponoszenie jakichkolwiek kosztów sądowych. Nadal mieszka u matki, w mieszkaniu nr 8. W ciągu miesiąca dorywczo udaje mu się zarobić około 150-600 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada żadnego majątku, nieruchomości czy oszczędności oraz nie posiada konta w banku. Podniósł, że mieszkanie matki jest zadłużone, komornik dokonuje potrąceń z emerytury matki. Wskazał, że jest zameldowany w mieszkaniu nr 9 u siostry, której pomaga przy dzieciach, jednak mieszka z matką, w mieszkaniu nr 8. Od kilku miesięcy leczy się w poradni odwykowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W ocenie sądu wniesiony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą czy przyszłą. W ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 28 stycznia 2015 r., II OZ 43/15, LEX nr 1640593). Dopiero właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać szczerą wolę współpracy z sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i finansową, nie zatajając żadnych istotnych faktów w tym zakresie. Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że udzielone przez wnioskodawcę informacje na temat sytuacji materialnej nie tworzą jasnego obrazu jego zdolności płatniczych, a argumenty podniesione w sprzeciwie w żaden sposób nie podważają trafności tych konkluzji. Po pierwsze, nie zostały usunięte wątpliwości dotyczące dochodu matki skarżącego z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Jeśli bowiem, jak twierdzi wnioskodawca, pozostaje on z matką we wspólnym gospodarstwie domowym i pozostaje na jej utrzymaniu, to powinien również ujawnić dochody matki z prowadzonej działalności gospodarczej. We wniosku strona wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, której źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 683,80 zł., zaś z dołączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 26 stycznia 2017 r. dowodu wpłaty za energię elektryczną wynika, że matka wnioskodawcy prowadzi również działalność gospodarczą. Na dokumencie tym, widnieje pieczątka G. P., prowadzącej "handel wielobranżowy". Wnioskodawca nie wyjaśnił, jakie są dochody matki uzyskiwane z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W sprzeciwie od postanowienia referendarza wskazał jedynie, że handel upada, zaś matka posiada zadłużenia z tytułu podatków oraz w ZUS. Okoliczności te nie zostały zatem przez wnioskodawcę wyjaśnione i w żaden sposób wykazane. Po drugie, wnioskodawca nie wskazał, w jakiej wysokości są zaciągnięte przez matkę pożyczki i koszty leczenia oraz z jakich środków są one pokrywane. Jak słusznie wskazał referendarz, trudno bowiem uwierzyć, że wnioskodawca i jego matka utrzymują się jedynie z emerytury matki w wysokości 683,80 zł i kwoty uzyskiwanej przez stronę z prac dorywczych. W świetle zasad doświadczenia życiowego podana kwota dochodu nie jest wystarczająca na pokrycie niezbędnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania matki o pow. 146,80 m2, wydatków na bieżące utrzymanie (zakup żywności, środków czystości, itp.), a także kosztów związanych ze spłatą pożyczek i kosztów leczenia (koszty wykazane we wniosku z 26 stycznia 2017 r.). W tej sytuacji, należy stwierdzić, że w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ strona, wbrew obowiązkowi dochowania należytej staranności, nie przedstawiła swojej sytuacji w sposób wyczerpujący i pełny, lecz wybiórczo i fragmentarycznie, w sposób budzący szereg uzasadnionych wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.