III SO/Lu 2/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 4 kwietnia 2018 r., sporządzonym na urzędowym formularzu "PPF", skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że od [...] r. jest emerytem tzw. niskiego portfela, a jego świadczenie po "byle jakiej waloryzacji" wynosi [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że kwotę, o którą została zwaloryzowana emerytura, chce dobrowolnie oddać wskazanym w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy osobom. W dalszej części urzędowego formularza skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą zamieszkuje w mieszkaniu nie będącym jego własnością. Wykazał, że nie posiada majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych, a także że nie ma konta bankowego. Skarżący nie podał wysokości emerytury żony uzasadniając to tym, że sprawa, w której wniósł skargę, jej nie dotyczy. Odnośnie stałych zobowiązań i wydatków skarżący podniósł, że uiszcza opłaty za mieszkanie, centralne ogrzewanie, leczenie, media, ubezpieczenie oraz że opłaty te znacząco przekraczają wysokość jego uposażenia. Na wezwanie referendarza do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący nadesłał pismo z dnia 30 kwietnia 2018 r., w którym oświadczył, że odmawia złożenia oświadczenia o wysokości świadczenia pobieranego przez żonę oraz wyciągów z jej rachunków bankowych. Podał, że mieszkanie, w którym zamieszkuje, należy do rodziny w ramach umowy darowizny, ale bieżące należności związane z zamieszkiwaniem sam w całości realizuje. Należności te dotyczą czynszu [...] zł, energii elektrycznej [...] zł, wody i gazu [...] zł, opłat telefonicznych [...] zł. Ponadto oświadczył, że poniósł wydatki na: stomatologa [...]-[...] zł, bilety autobusowe [...] zł, zakup kurtki [...] zł, wyżywienie [...] zł, zakup leków [...] zł. Wyjaśnił, że niedobór w zakresie środków finansowych na poniesienie wymienionych wydatków (w kwocie [...] zł) pokrywa małżonka lub skarżący zapożycza się w rodzinie. Referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 ( 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania jest uzależniona od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W sytuacji, gdy w/w oświadczenie jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie rolnym (z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Oświadczenie skarżącego złożone na urzędowym formularzu okazało się niewystarczające do oceny możliwości poniesienia przez niego w przedmiotowej sprawie kosztów postępowania. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie podał wysokości dochodów małżonki twierdząc, że sprawa jej nie dotyczy. Skarżący nie podał również, do kogo należy zajmowane przez niego mieszkanie, w jakiej części ponosi koszty jego utrzymania, ani też jaka jest wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego. Dążąc do wyjaśnienia powyższych okoliczności, pismem z dnia 19 kwietnia 2018 r. wezwano skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 30 kwietnia 2018 r., w którym podał wysokość wydatków związanych ze swoim utrzymaniem. Odmówił natomiast złożenia oświadczenia w zakresie dochodów żony i przedłożenia wyciągów z jej rachunków bankowych. Nie wyjaśnił również dlaczego koszty utrzymania mieszkania obciążają wyłącznie jego, skoro żona również zamieszkuje w tym lokalu. W ocenie referendarza, skarżący wykonując wezwanie z dnia 19 kwietnia 2018 r., jedynie częściowo, nie ujawnił w pełni swej sytuacji materialnej. Powoduje to negatywne konsekwencje dla strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Niewywiązanie się przez stronę z obowiązku złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, które pozwoliłyby na dokładną analizę jej sytuacji materialnej, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2013 r. , sygn. I OZ 292/13; postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 189/12; postanowienie NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. I OZ 987/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zauważyć należy, że dochody małżonka pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym mają znaczenie dla oceny zdolności płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz. 682), zwanej dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 23 lipca 2009 r. I FZ 272/09 LEX 552228). Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, że sprawa w której skarżący wszczął postępowanie sądowe nie dotyczy jego żony, bowiem w świetle przepisów prawa rodzinnego okoliczność taka, nie znosi wzajemnych obowiązków małżeńskich. Skarżący nie ujawniając dochodów żony, postąpił wbrew regułom zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. 2015, poz. 1257). Reguły te, odnoszące się do wypełniania urzędowego formularza "PPF", nakazują podawanie dochodów miesięcznych netto nie tylko wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, ale też osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W świetle powyższego uznać należy, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Tym samym skarżący nie wykazał przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. Z tych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.