III SO/Lu 5/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Anna Strzelec o rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. N. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 7 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego – w zakresie wniosku R. N. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie p o s t a n a w i a: I. oddalić wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie: M. N., J. S., J. B., G. P., P. P., J. S. (sędziego NSA), K. G.-B., P. G., M. J., M. K., M. K., E. M.-S., M. M., E. P., J. S. (sędziego NSA), S. Ś. (sędziego NSA), P. Z.; II. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie: J. Z. oraz T. S.. Pismem z dnia 12 stycznia 2022 r. skarżący R. N. zgłosił wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie – M. N., J. S., J. B., G. P., P. P., T. S., J. S. (sędziego NSA), K. G.-B., P. G., M. J., M. K., M. K., E. M.-S., M. M., E. P., J. S. (sędziego NSA), S. Ś. (sędziego NSA), P. Z. oraz J. Z. – od orzekania w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sprawa toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie, pod sygn. akt I SA/Rz 620/21. W związku ze złożonym wnioskiem, sędziowie WSA w Rzeszowie: J. B., M. N., G. P., P. P., J. S., K. G.-B., P. G., M. K., M. K., E. M.-S., M. M., E. P. i P. Z. oraz orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego: J. S., J. S. i S. Ś., złożyli przewidziane w art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), pisemne wyjaśnienia, oświadczając, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w powołanej sprawie. Wyjaśnień nie złożył sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie T. S., który został do dnia 31 grudnia 2022 r. delegowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sędzia M. J. i sędzia J. Z., które, jak wynika z zawartej w aktach sprawy informacji, przebywają na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. Postanowieniem z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt I GW 2/22, Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do rozpoznania przedmiotowego wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W dniu 27 maja 2022 r. wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie oświadczenie sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. J., że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, iż mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniosek jest całkowicie bezzasadny, dlatego nie zasługiwał na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego służy zagwarantowaniu rozpoznania sprawy przez sąd w składzie utworzonym przez sędziów, którzy nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mają związków z rozpoznawaną sprawą. Istota wyłączenia sędziego sprowadza się więc do wyeliminowania przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2019 r., sygn. akt II FSK 2111/17). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18). Przepisy ustawy przewidują dwie grupy podstaw wyłączenia sędziego – wyłączenie z mocy prawa oraz na wniosek strony (lub na żądanie sędziego). Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Treść powołanego przepisu nie wskazuje, jakiego rodzaju okoliczności mogłyby uzasadniać podejrzenie braku bezstronności i tym samym wyłączenie sędziego. Wobec powyższego, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób przeprowadzenia postępowania oraz na treść podejmowanego przez sędziego rozstrzygnięcia. Chodzi przy tym o takie przypadki, które nie wynikają wyłącznie z subiektywnego przekonania strony o braku bezstronności tych osób w orzekaniu, ale które dla przeciętnego odbiorcy i uczestnika obrotu prawnego stanowiłyby powód podważania obiektywizmu sędziego. Przykładowo wskazaną obiektywną okolicznością może być istnienie osobistych stosunków czy powiązań między sędzią a stroną lub jej przedstawicielem, które z uwagi na swój charakter co do zasady rzutują na nastawienie czy ukierunkowanie osobiste orzecznika do sprawy. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienia NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 843/11 oraz z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 86/12). W ocenie sądu, żadna z wymienionych wyżej przyczyn wyłączenia nie zachodzi w niniejszej sprawie. Jak wynika z uzasadnienia wniosku o wyłączenie sędziów, zarzuty skarżącego oparte są na wywodzonym przez niego braku bezstronności sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w ogólności. Skarżący żąda wyłączenia sędziów: M. N., J. S., J. B., G. P., P. P., T. S. oraz J. S. z uwagi na orzekanie przez tych sędziów w innych sprawach sądowoadministracyjnych, w których był stroną, a które to sprawy są w jego ocenie powiązane ze sprawą niniejszą. W odniesieniu do pozostałych sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie skarżący powołuje się na utrzymywanie kontaktów służbowych i stosunki prywatne, koleżeńskie i przyjacielskie z wymienionymi powyżej sędziami. Zdaniem skarżącego przesądza to o braku bezstronności wszystkich sędziów i uzasadnia konieczność ich wyłączenia od rozpoznania sprawy z jego skargi. Zdaniem sądu wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów oparty jest na całkowicie subiektywnych, a nie obiektywnych przesłankach. Z pewnością za okoliczność mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie nie można uznać faktu rozpoznania przez niektórych z sędziów innych spraw sądowoadministracyjnych, w których skarżący był stroną postępowania. Fakt, że skarżący nie zgadza się z wcześniejszymi orzeczeniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie również nie stanowi przesłanki żądania wyłączenia orzekających w tym sądzie sędziów od orzekania w kolejnej sprawie skarżącego. Przekonanie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie czy nieobiektywnie, nie jest przesłanką żądania wyłączenia sędziego. Strona może zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenia wydane przez sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. O braku bezstronności nie świadczy również utrzymywanie stosunków służbowych oraz potencjalnych i nieudowodnionych w sprawie stosunków koleżeńskich i prywatnych przez sędziów orzekających w jednym sądzie. Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być rzeczywista i faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. akt I OZ 31/19). Nie jest zatem wystarczające samo podejrzenie strony, bądź utrata przez nią wiary w bezstronność sędziego. O wyłączeniu sędziego nie może bowiem decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości. Mając powyższe okoliczności na uwadze sąd uznał, że w sprawie niniejszej nie było żądnych podstaw do wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów zarówno z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.), jak również z powodu innych okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości, co do ich bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku stanowią w istocie wyraz niezadowolenia z treści orzeczeń wydawanych w przeszłości w innych sprawach dotyczących skarżącego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie z udziałem sędziów objętych wnioskiem. Tego rodzaju kwestie nie stanowią rzeczywistych i należycie uzasadnionych argumentów przemawiających za wyłączeniem konkretnego sędziego od orzekania w kolejnej sprawie. Sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie złożyli pisemne oświadczenia, w których jasno stwierdzili, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, iż mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Złożony w sprawie wniosek o ich wyłączenie nie zawiera natomiast argumentacji, która podważałaby wiarygodność tych oświadczeń. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 18 p.p.s.a., art. 19 p.p.s.a. oraz art. 22 § 2 i 3 p.p.s.a. – obowiązany był nie uwzględnić wniosku o wyłączenie, dlatego orzekł jak w punkcie I postanowienia. Ponadto jak wynika z ustaleń sądu, sędzia WSA T. S. do dnia 31 grudnia 2022 r. jest delegowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego, natomiast sędzia WSA J. Z. przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, przez co faktycznie wyłączona jest od orzekania. W tych okolicznościach rozstrzyganie w przedmiocie wniosku o wyłączenie wymienionych sędziów od orzekania w sprawie było bezprzedmiotowe. Z tych względów w tym zakresie Sąd – na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a. – orzekł, jak w pkt II postanowienia.