I SA/Ol 107/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 18 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" o Nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2006 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 2 czerwca 2008r. A.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 107/08, oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2006 r. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, iż posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i z tego tytułu otrzymuje rentę okresową w wysokości 750 zł miesięcznie. Ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec byłej małżonki, tytułem którego uiszcza kwotę 400 zł, a ponadto 70 zł opłaty komorniczej. Wyjaśnił, iż wynajmuje pokój w G. Wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków określił w następujący sposób: najem pokoju – 300 zł, telefon – 80 zł, lekarstwa – 120 zł, dojazd do pracy – 40 zł. Dodał, iż powyższe wydatki znacznie przekraczają wysokość dochodu z otrzymywanej renty, stąd podjął pracę w zakładzie pracy chronionej A w G. Wskazał, iż spłaca pożyczkę zaciągniętą w zakładzie pracy w wysokości 253 zł miesięcznie. Ponadto wyjaśnił, iż posiada dom o powierzchni 56,25 m², a także nieruchomość rolną o powierzchni 1,9881 ha i budynki gospodarcze: stodoła i dwie obory. Nieruchomość ta wchodzi w skład majątku wspólnego wnioskodawcy i jego byłej żony, która tam zamieszkuje. Od lipca 2006 r. prowadzone jest postępowania w sprawie podziału majątku. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona przedstawiła dokumenty źródłowe dotyczące jej sytuacji majątkowej i finansowej. Z przedłożonego zaświadczenia z dnia 10 lipca 2007 r. wystawionego przez Spółkę A w G. wynika, że skarżący jest zatrudniony na stanowisku operator maszyn do produkcji opakowań z papieru i tektury od dnia 2 października 2000 r. W okresie kwiecień – czerwiec 2008 r. otrzymywał miesięczne wynagrodzenie brutto w następującej wysokości: kwiecień 2008 r. – 2.604,88 zł, maj 2008 r. – 2.124,14 zł, czerwiec 2008 r. – 2.269,33 zł (średnia wysokość: 2.338, 78 zł). Z przedłożonej umowy najmu mieszkania wynika, iż czynsz wynosi 250 zł oraz opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna – 20 zł miesięcznie, woda – 40 zł miesięcznie). Z zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej wynika ponadto, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz uprawnienie do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sąd bowiem przyzna prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia również wymaga, że zasada prawa do sądu nie może być interpretowana w ten sposób, że na państwo mają być przerzucane wszelkie koszty postępowania sądowego. Sąd pragnie podnieść, iż w procesie decyzyjnym dotyczącym zwalniania z kosztów sądowych, istotnym jest również to, że opłaty sądowe są dochodami budżetu państwa. W takiej sytuacji przyznane sądowi prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać z mocy prawa przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności powinno się ono sprowadzać do przypadków, w których aktualnie zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe. Za przyjęciem podjętego rozstrzygnięcia przemawiają niżej wyłuszczone okoliczności, jakie zauważyć należało, rozpoznając wniosek strony. Po pierwsze, zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku, uzupełnionym pismem z dnia 10 lipca 2008 r., miesięczny dochód skarżącego wynosi łącznie ok. 2.385, 84 zł netto (750 zł z tytułu renty + 1.635, 84 zł netto – średnia wynagrodzeń za kwiecień – czerwiec 2008 r.). W tym miejscu podkreślić należy, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie kosztów postępowania przed sądem nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Posiadanie przez skarżącego stałego źródła dochodu wyłącza natomiast możliwość przyznania mu prawa pomocy, bowiem stabilna sytuacja materialna strony pozwalała na uprzednie wygospodarowanie środków finansowych koniecznych do udziału w zainicjowanym przez niego samego postępowaniu sądowym. W tym miejscu należy wskazać, iż zgodnie z Komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 lipca 2008 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w II kwartale 2008 r. wyniosło 3145,81 zł. Stwierdzić zatem należy, iż skarżący w II kwartale 2008 r. uzyskał środki finansowe w podobnej wielkości do kwoty określonej przez Prezesa GUS. Powyższe pozwala na przyjęcie, iż już sam fakt osiągania dochodu we wskazanej wysokości nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Przywołać dodatkowo wypada stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08 (niepubl.), iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach postępowania nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Taka zaś sytuacja nie dotyczy skarżącego, który z jednej strony ubiega się o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazując na swoją trudną sytuację materialną; z drugiej zaś - w tym samym czasie – uzyskuje w ocenie Sądu wystarczający dochód do pokrycia tych kosztów. Powoływany natomiast przez skarżącego fakt wypełniania obowiązku alimentacyjnego wobec byłej żony nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Biorąc bowiem pod uwagę wysokość dochodu skarżącego, wskazać należy, iż uiszczenie obciążeń z tytułu obowiązku alimentacyjnego, nie powoduje nadmiernego uszczuplenia w kwotach, którymi dysponuje skarżący. Przedstawione zaś we wniosku wydatki ponoszone przez skarżącego mają charakter typowy i również nie stanowią okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do podniesionej przez skarżącego kwestii spłaty zaciągniętej z zakładu pracy pożyczki, Sąd podziela wyrażony w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez skarżącego należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę na Skarb Państwa. Wręcz przeciwnie, posiadanie i regulowanie zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym uzasadnia wniosek, iż strona w pierwszej kolejności winna zabezpieczyć środki na pokrycie kosztów postępowania celem ich uiszczenia. Wnioskodawca winien zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi i finansowymi, partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.