I SA/Ol 113/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy H.P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 6 lutego 2013 r. skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan rodzinny, majątek i dochody podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 2.000 zł miesięcznie, córka pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1600 zł miesięcznie. Skarżąca nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 0,6 ha oraz działki budowlanej o powierzchni 0,18 ha. Innego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro nie posiada. Córka jest zaś właścicielką domu o powierzchni 200 m2.. Skarżąca wskazała, iż osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają innego majątku. Uzasadniając wniosek strona podniosła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Jak podała, nie ma żadnych źródeł dochodów ani oszczędności. Nieruchomości, które wchodzą w skład majątku wspólnego jej i męża obciążone są hipotekami, których wysokość przekracza wartość nieruchomości. Grunty te wykorzystywane są przez męża wnioskodawczyni do prowadzenia działalności gospodarczej Postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym nie zgodził się z argumentacją referendarza sądowego. Nie zgadzając się z argumentacją rozstrzygnięcia podkreśliła, że środki finansowe jakimi dysponuje skarżąca pozwalają jej jedynie na zaspakajanie bieżących potrzeb życiowych. Wnioskodawczyni wraz z mężem są wprawdzie właścicielami nieruchomości, ale obecnie nie są w stanie spieniężyć swojego majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Kierując się przesłankami przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe warunki do skorzystania z tego uprawnienia. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca od 2006r. prowadziła działalność gospodarczą - Firmę A z siedzibą w L., w zakresie produkcji wyrobów tartacznych. Przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącą w 2010r. przy przychodzie 201.643,40 zł poniosło stratę 172.936,79 zł; w 2011r. przy przychodzie 1.142.180,60 zł, osiągnęło dochód 617.116,40 zł; w styczniu 2012r. przy przychodzie 110.653 zł, osiągnęło dochód 90.589,55 zł; w lutym 2012r. przy przychodzie 100.779 zł 0 - dochód 78.175,76 zł; w marcu 2012r. przy przychodzie 54.676,50 zł - dochód 35.558,04 zł; w kwietniu 2012r. przy przychodzie 6.848,80 zł, poniosło stratę 2.235,16 zł; w maju 2012r. przy przychodzie 0 zł, poniosło stratę 386,96 zł; w czerwcu 2012r. przy przychodzie 0 zł, stratę - 218,96 zł. Od 23 lipca 2012r. Firma A zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej do 22.07.2014r. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką nieruchomości w postaci czterech, niezabudowanych działek budowlanych położonych w L. przy ul. "[...]", o łącznej powierzchni 0,1772 ha, zakupionych w 2004r. i łącznej wartości 130.000 zł. Jest też współwłaścicielem działki rolnej położonej w L. przy ul. "[...]", o powierzchni 0,5673 ha, zabudowanej murowaną halą produkcyjną, o powierzchni 1.500 m2, użytkowanej do prowadzonej działalności gospodarczej, której łączna wartość wynosi 600.000 zł. Nieruchomość ta zabezpieczona jest hipoteką przymusową w kwocie 47.446,18 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wartość nieobciążona nieruchomości wynosi 82.552,82 zł. Nieruchomość przy ul. "[...]" zabezpieczona jest hipotekami przymusowymi zwykłymi w kwotach: 58.697,80 zł, 2.455,20 zł, 72.203 zł, hipoteką przymusową kaucyjną w wysokości 1.233,20 zł oraz hipoteką przymusową w wysokości 3.211,28 zł - na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kwota 58.697,80 zł zabezpieczona wpisem hipoteki przymusowej zwykłej została uregulowana w całości. Wartość nieobciążona nieruchomości przy ul. "[...]" w L. wynosi 520.897,32 zł. Skarżąca posiada ponadto środki trwałe o wartości ok. 20.000 zł. W dniu 07 maja 2012r. dokonała zaś wraz z mężem darowizny majątku ruchomego o wartości 25.250 zł na rzecz córki K.P. W tym miejscu wskazać należy, iż wpis sądowy w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł (§ 2 ust.3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę wysokość dochodu uzyskiwanego przez męża wnioskodawczyni oraz jej córkę, wynikające z akt administracyjnych dane dotyczące rozmiarów prowadzonej do dnia 23 lipca 2012r. działalności gospodarczej oraz wysokość wpisu sądowego do uiszczenia, którego strona jest zobowiązana, skarżąca miała możliwość zabezpieczyć odpowiednie środki pieniężne na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. Podkreślić należy, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych winien w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, strona powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Zauważenia wymaga, iż wnioskodawczyni wraz z mężem jest właścicielką znacznego majątku nieruchomego. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie WSA w Opolu z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. II SA/Op 526/10, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl ). Podkreślić należy, iż z akt sprawy wynika, że skarżąca wraz z mężem w 2012 r. przekazała córce majątek ruchomy o wartości 25.000 zł. Mając zatem na uwadze wysokość uzyskanych przez wnioskodawczynię w okresie od stycznia do marca dochodów (204.323,35 zł) oraz obecne dochody jej męża i córki, jak również zaproponowaną przez skarżącą we wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowych w podatku od osób fizycznych wysokość raty miesięcznej – 2.000 zł, uznać należy, iż skarżąca dysponuje środkami na pokrycie kosztów postępowania. Sąd zwraca również uwagę, że skarżąca nie wyjaśniła dlaczego nie może sfinansować kosztów sądowych z tego samego źródła, z którego pokryła bądź zobowiązana będzie pokryć wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, działającego również w toku postępowania administracyjnego. Tym samym, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Raz jeszcze zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżąca natomiast nie wykazała, by poniesienie kosztów sądowych w jej sytuacji finansowej rodziło ryzyko powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia