I SA/Ol 113/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia "[...]", złożonym wraz ze skargą, skarżąca H. P., reprezentowana przez adwokata A. K., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości "[...]". Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości "[...]" miesięcznie, córka pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości "[...]" miesięcznie, skarżąca nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]" oraz działki budowlanej o powierzchni "[...]" innego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro skarżąca nie posiada. Córka wnioskodawczyni jest właścicielką domu o powierzchni "[...]". Wskazała, iż osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają innego majątku. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie jej kosztów postępowania. Podniosła, iż nie ma żadnych źródeł dochodów ani oszczędności. Nieruchomości , które wchodzą w skład majątku wspólnego jej i męża obciążone są hipotekami, których wysokość przekracza wartość nieruchomości. Ponadto grunty te wykorzystywane są przez męża wnioskodawczyni do prowadzenia działalności gospodarczej. Mając na uwadze, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku, zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżąca od "[...]" prowadzi działalności gospodarczą pod nazwą Firma A H. P. z siedzibą w "[...]" w zakresie produkcji wyrobów tartacznych. Przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącą w "[...]" przy przychodzie "[...]" poniosło stratę "[...]"; w "[...]" przy przychodzie "[...]", osiągnęło dochód "[...]"; w styczniu "[...]" przy przychodzie "[...]", osiągnęło dochód "[...]"; w lutym "[...]" przy przychodzie "[...]", osiągnęło dochód "[...]"; w marcu "[...]" przy przychodzie "[...]", osiągnęło dochód "[...]"; w kwietniu "[...]" przy przychodzie "[...]", poniosło stratę "[...]"; w maju "[...]" przy przychodzie "[...]", poniosło stratę "[...]"; w czerwcu "[...]" przy przychodzie "[...]", poniosło stratę "[...]". Od "[...]" Firma A zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej do "[...]". Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką następujących nieruchomości: "[...]" niezabudowanych działek budowlanych, położnych w "[...]" przy "[...]", o łącznej powierzchni "[...]", zakupionych w "[...]", o łącznej wartości "[...]" oraz działki rolnej położonej w "[...]" przy "[...]", o powierzchni "[...]", zabudowanej murowaną halą produkcyjną, o powierzchni "[...]", użytkowanej do prowadzonej działalności gospodarczej, o łącznej wartości "[...]". Nieruchomość przy "[...]" zabezpieczona jest hipoteką przymusową w kwocie "[...]" na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w "[...]", Inspektorat w "[...]", wartość nieobciążona tej nieruchomości wynosi "[...]". Nieruchomość przy "[...]", zabezpieczona jest hipotekami przymusowymi zwykłymi w kwotach: "[...]", "[...]", "[...]", hipoteką przymusową kaucyjną w wysokości "[...]" oraz hipoteką przymusową w wysokości "[...]" - na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" Inspektorat w "[...]". Kwota "[...]" zabezpieczona wpisem hipoteki przymusowej zwykłej została uregulowana w całości. Wartość nieobciążona nieruchomości przy "[...]" w "[...]" wynosi "[...]". Ustalono również, iż skarżąca posiada środki trwałe o wartości ok. "[...]". Ponadto w dniu "[...]" skarżąca wraz z mężem dokonała darowizny majątku ruchomego o wartości "[...]" na rzecz córki K. P. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. cyt. dalej jako p.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnosi skarżąca w niniejszej sprawie, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Podkreślić należy, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Zgodzić należy się ze skarżącą, że rodzina utrzymuje się z niewysokich dochodów w postaci dochodów jej męża oraz wynagrodzenia córki w łącznej wysokości "[...]", które wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Z tego względu sytuacja skarżącej uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na inne okoliczności sprawy, takie jak posiadany przez skarżącą majątek oraz możliwości pozyskania środków umożliwiających pokrycie kosztów sądowych. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy referendarz sądowy bierze pod uwagę nie tylko aktualnie uzyskiwane dochody, lub ich brak jak w przypadku skarżącej, ale także stan majątkowy osoby wnioskującej, osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, oraz osób mających wpływ na jej sytuację finansową. Zauważenia wymaga, iż skarżąca jak i jej mąż posiadają majątek w postaci nieruchomości (działki budowlane, nieruchomość rolna) o łącznej wartości, zgodnie z oświadczeniem strony "[...]". Nieruchomości te częściowo są obciążone hipotekami, ale ich wysokość, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie przekracza wartości posiadanego majątku nieruchomego. Wnioskodawczyni razem z mężem posiada nieruchomości o łącznej wartości nieobciążonej "[...]". Zauważyć również należy, że posiadany majątek nieruchomy nie służy zaspokojeniu podstawowych potrzeb mieszkalnych skarżącej i jej rodziny. Biorąc pod uwagę majątek skarżącej w postaci wyżej opisanych nieruchomości, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Dodatkowo wskazać na posiadane środki trwałe o wartości około "[...]", które również kształtują sytuację majątkową skarżącej po stronie aktywów i podlegają ocenie zmierzającej do ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawcy. Trudnej sytuacji finansowej skarżącej nie potwierdza również uzyskiwanie przez nią bardzo wysokich dochodów w roku "[...]" oraz w pierwszym kwartale "[...]". W świetle tej okoliczności, nie znajduje uzasadnienia powoływanie się skarżącej na obecne trudności firmy, brak płynności finansowej przedsiębiorstwa oraz zawieszenie działalności gospodarczej. Istotne bowiem jest, iż skarżąca osiągnęła w "[...]" dochód w wysokości "[...]", zaś od stycznia do marca "[...]" dochód w wysokości "[...]" (łącznie "[...]"). Tym samym skarżąca miała możliwości poczynienia oszczędności na poczet przyszłych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 2.000 zł. Przy osiągnięciu tak znaczących dochodów w niedawnym okresie czasu, skarżąca nie może powoływać się na aktualny brak środków finansowych. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni jest również fakt przekazania córce majątku ruchomego o wartości "[...]". Stwierdzić bowiem należy, iż w sytuacji wyżej wskazanego rozdysponowania majątkiem, trudno przerzucić obowiązek finansowania postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w indywidualnej sprawie skarżącej na ogół obywateli. Wskazać również należy, iż sytuacja bytowa skarżącej nie jest zagrożona, mąż oraz córka wnioskodawczyni osiągają dochody, skarżąca ma również zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. W świetle wyżej przedstawionych okoliczności stwierdzić należy, iż stan majątkowy wnioskodawczyni umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł. Skarżąca posiada majątek w postaci nieruchomości, a od "[...]" do marca "[...]" dysponowała łącznie kwotą "[...]". Trudno zatem zaliczyć skarżącą do osób charakteryzujących się ubóstwem i wymagających pomocy Państwa. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji