I SA/Ol 122/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod, sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant Sekretarz sądowy Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 23 maja 2013r. sprawy ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie ; II. określa , ze zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) na rzecz adwokata A. T. kwotę 240 (dwieście czterdzieści ) złotych oraz należny od tej kwoty podatek od towarów i usług tytułem opłat za czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Decyzją z dnia "[...]", Wójt Gminy wymierzył R. K. (dalej jako podatnik, skarżący) podatek rolny, leśny, od nieruchomości na 2011r. pobierany w formie łącznego zobowiązania pieniężnego w łącznej kwocie 914 zł. Decyzja wysłana została podatnikowi w dniu 22 lutego 2011r. Pomimo podwójnego awizowania decyzja nie została odebrana w terminie. W dniu 20 czerwca 2011r. podatnikowi doręczono, na podstawie art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), upomnienie. W dniu 28 czerwca 2011r. do Wójta wpłynął wniosek podatnika w którym zawarł m.in. odwołanie od ww. decyzji z dnia "[...]". Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]" stwierdziło, że wniesione przez podatnika odwołanie wniesione zostało z uchybieniem terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wskazano, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji wynika, że została ona doręczona prawidłowo w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej jako Ord. pod.). Zatem, skoro pismo nie zostało podjęte z placówki pocztowej, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 150 § 1 Ord. pod., czyli 14 dni, przez który to okres pismo przechowywano w placówce pocztowej. W przedmiotowej sprawie decyzję uważa się za doręczoną z upływem 9 marca 2011r. Natomiast zgodnie z art. 223 § 1 i 2 pkt 1 Ord. pod., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia podatnikowi decyzji, do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Tym samym w niniejszym przypadku odwołanie mogło być wniesione najpóźniej w dniu 23 marca 2011r., a zostało sporządzone w dniu 27 czerwca 2011r. i wpłynęło do Urzędu Gminy w dniu 28 czerwca, czyli ponad 3 miesiące po terminie. Dodatkowo wskazano, że podatnik, składając odwołanie, nie złożył prośby o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania, w której uprawdopodobniłby, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Powyższe postanowienie zaskarżył R. K., wnosząc o jego uchylenie i zarzucając, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wskazano, że rażąco został naruszony przepis art. 150 Ord. pod. i decyzja została uznana za doręczoną z upływem 9 marca 2011r., pomimo, że nie otrzymał on przesyłki zawierającej decyzję z dnia "[...]". Kategorycznie zaprzeczył, aby otrzymał awizo. W jego ocenie w niniejszej spawie, wbrew stanowisku SKO, trudno jest przyjąć, że doszło do prawidłowego zastosowania art. 44 § 4 kpa przez Wójta Gminy. O ile pismo istotnie było przechowywane na poczcie przez okres 14 dni, licząc od pierwszego awiza, o tyle trudno stwierdzać, aby takie awiza były pozostawiane w miejscu, w którym skarżący mógł je podjąć. Brak jest bowiem prawidłowych adnotacji doręczyciela .To właśnie Urząd Gminy powinien zabiegać aby druki pocztowe do przesyłek zawierały niezbędne adnotacje nie tylko o sposobie doręczenia ale również o miejscu pozostawienia przesyłki i miejscu pozostawienia awizo. Domniemanie wynikające z treści art. 44 § 4 kpa zostało tym samym obalone, w związku z czym termin do wniesienia odwołania pozostał otwarty. Tym samym złożony przez niego do Wójta Gminy wniosek o przywrócenie terminu należy uznać za bezprzedmiotowy. Po ustanowieniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, pełnomocnik podtrzymał argumenty zawarte w skardze i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały opłacone w całości ani w części. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 §1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej cytowanej jako p.p.s.a.) kontrola sądu administracyjnego polega na zbadaniu zgodności zaskarżonego postanowienia z prawem. Skarga może więc być uznana za zasadną jeżeli sąd stwierdzi, iż przy wydaniu zaskarżonego aktu doszło do naruszenia przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu organu administracji publicznej co do zgodności z prawem, sąd bada więc prawidłowość wydanych w sprawie aktów zarówno pod względem zastosowania przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy jednak tylko zastosowania przepisów postępowania. Zaskarżone postanowienie rozstrzygało bowiem o kwestii natury procesowej, związanej z zachowaniem terminu do wniesienia odwołania. Mając na względzie powyższe stwierdzenia, w pierwszej kolejności oceny wymaga zatem zgodność zaskarżonego postanowienia z ogólnymi regułami postępowania zawartymi w Ordynacji podatkowej. Przepisy te, określając m.in. zasady gromadzenia i przeprowadzania dowodów oraz ich oceny, zapewniać mają zgodność ustaleń faktycznych z prawdą obiektywną (art.122 Ord. pod.). Organ podatkowy ma więc obowiązek zebrać pełny, wszechstronny materiał dowodowy w sposób odpowiadający wymogom przepisów postępowania, a w szczególności art. 180 § 1, 187 § 1, 191 i 197 Ord. pod. Poczynione ustalenia faktyczne, ocena dowodów oraz wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniach decyzji lub postanowienia organów obu instancji zgodnie z wymogami art. 210 § 4 Ord. pod. Na wstępie zauważenia wymaga, że skarżący zarzuca wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 42, 43, 44 § 4 kpa, których odpowiednikiem są przepisy Ordynacji podatkowej tj. art. 148, 149 i 150 , które mają zastosowanie w niniejszej sprawie. Z treści jej uzasadnienia wynika zarzut przyjęcia tzw. fikcji prawnej doręczenia. Skarga nie formułuje natomiast wprost zarzutów związanych z naruszeniem innych wymienionych przepisów postępowania. W ocenie sądu zaskarżone postanowienie wydane jednak zostało z naruszeniem wymienionego wyżej obowiązku wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia zebranego materiału dowodowego (art.122 i 187 § 1 Ord. pod. ), czego wynikiem stały się błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Punktem wyjścia do rozważań w kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest ustalenie, czy rzeczywiście doszło do uchybienia terminu. W przypadku stwierdzenia takiego, obiektywnego faktu, organ wydaje przewidziane w art. 228 § 1 pkt 2 Ord. pod. ostateczne postanowienie o uchybieniu terminowi. W tym właśnie postanowieniu powinno nastąpić wykazanie uchybienia terminu, ze wskazaniem okoliczności i przesłanek takiego ustalenia. Na gruncie takiego postanowienia strona może wykazywać, że w rzeczywistości do uchybienia terminu nie doszło, a ustalenia organu są błędne. Skarga podnosi w tym zakresie zarzuty związane z zastosowaniem przez organy zasad doręczania przesyłek w trybie art. 150 Ord. pod., wskazując na brak pełnych, przewidzianych prawem przesłanek do zastosowania tzw. fikcji doręczenia zastępczego . Wskazać należy że zarzuty skargi odnośnie do nieprawidłowego zastosowania art. 150 Ord. pod. są, w ocenie sądu, trafne. Należy przy tym jednoznacznie stwierdzić, że punktem wyjścia do ustalenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania konieczne jest ustalenie, że nastąpiło prawnie skuteczne doręczenie decyzji. Dopóki bowiem decyzja nie została skutecznie doręczona, nie wywołuje ona skutków prawnych wobec strony, a termin jej zaskarżenia w ogóle nie rozpoczyna biegu. W takiej sytuacji terminowi temu nie można więc uchybić. Doręczenie pism w postępowaniu podatkowym reguluje Ordynacja podatkowa (a nie jak błędnie wskazano w skardze kodeks postępowania administracyjnego), przewidując różne sposoby doręczenia. W stosunku do osób fizycznych jednym z nich jest doręczenie w sposób określony w art. 150 Ord. pod. Warunkiem jego zastosowania jest jednak niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub w art. 149 Ord. pod. Wykazanie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w tych przepisach ciąży na doręczycielu pocztowym, zaś ustalenie wypełnienia tego warunku należy do organu oceniającego skuteczność doręczenia, a więc organu prowadzącego postępowanie ( por.: cyt. wyżej wyrok WSA w Gliwicach, nadto wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2005r. , sygn. akt FSK 2134/04 ). Ponadto do zastosowania art. 150 Ord. pod. niezbędne jest spełnienie także pozostałych przesłanek w nim opisanych. Jest to m. in. wymóg dwukrotnego, w odpowiednim odstępie czasowym, pozostawienia zawiadomienia ( tzw. awizo) o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej, a zawiadomienie takie powinno być umieszczone w miejscu określonym w art. 150 § 2 Ord. pod. ( oddawcza skrzynka pocztowa lub inne miejsce wymienione w przepisie ). Prawidłowo sporządzona przez doręczyciela adnotacja o awizowaniu przesyłki, o odpowiedniej treści, przy użyciu pieczątki lub ręcznie ale z podpisem doręczyciela, datą i pieczęcią, jest dla organu prowadzącego postępowanie dowodem dopełnienia tej czynności zawiadomienia. Bezsporne jest, że dokumentem, w którym doręczyciel powinien dokonywać adnotacji o pozostawionych zawiadomieniach ( awizach ) jest pocztowy dowód doręczenia ( potwierdzenie odbioru ). W orzecznictwie sądowym uznaje się, że zwrotne potwierdzenie odbioru jest dokumentem urzędowym, wywołującym określone w przepisach prawa skutki procesowe, który na podstawie art. 194 Ord. pod. stanowi dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone i korzysta z domniemania prawdziwości ( vide np. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2008r., sygn. akt II GSK 554/08, postanowienia NSA z dnia 04 sierpnia 2006r., sygn. akt II FZ 462/06 i z dnia 21 maja 2010r. , sygn. akt II FSK 619/10 dostępne w bazie internetowej NSA, także w Przeglądzie Orzecznictwa Podatkowego nr 4/2010, s.348-349). Wskazać należy, iż w zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy w ogóle nie dokonał analizy prawidłowości sporządzenia pocztowego dowodu doręczenia. Tymczasem pocztowy dowód doręczenia decyzji podatkowej w rozpoznawanej sprawie nie spełnia przedstawionych wyżej wymogów. Ustalenia organu są w tym zakresie błędne i wynikają z nierozważenia wszystkich zaistniałych okoliczności, które wynikają z treści zapisów doręczyciela. Badanie tych zapisów na pocztowym dowodzie doręczenia (k. 9 i 10 akt adm.) prowadzi do wniosku, że nie można przyjąć, iż doszło do prawidłowego dwukrotnego awizowania przesyłki. Doręczyciel na dowodzie doręczenia ( potwierdzeniu odbioru ) nie dokonał bowiem żadnych wymaganych prawem adnotacji. Dowód ten nie zawiera informacji o miejscu pozostawienia przesyłki, miejscu jej odbioru oraz przyczynach awizowania. Widnieje natomiast jedynie adnotacja, zapewne poczyniona przez organ I instancji, "do rąk własnych jeśli możliwe". Fakt dokonania awizowania (23 lutego 2011r.) odnotowany został jedynie pieczątką umieszczoną na kopercie wraz z podaniem przyczyny – mieszkanie zamknięte. Na kopercie umieszczono również pieczątkę z datą powtórnego awizowania ( 2 marca 2011r.). Także na kopercie nie ma żadnej informacji ( adnotacji) o miejscu pozostawienia przesyłki i gdzie można ja odebrać. Wskazane wyżej nieprawidłowości w awizowaniu przesyłki przeczą ustaleniu organu, że "W przedmiotowej sprawie odwołanie mogło być wniesione zatem najpóźniej w dniu 23 marca 2011r. a zostało sporządzone w dniu 27 czerwca 2011r. i wpłynęło do Urzędu Gminy w 28 czerwca, czyli ponad 3 miesiące po terminie". Jak już stwierdzono organ wydał zaskarżone postanowienie z istotnym naruszeniem art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ord. pod. Przyjęcie, że doszło do doręczenia decyzji w trybie art. 150 Ord. pod. skutkowało bowiem ustaleniem, że strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania. Ustalenie, że do takiego skutecznego doręczenia decyzji nie doszło, prowadzi zaś do stwierdzenia, że – co wyżej wskazywano – termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął w ogóle biegu. Nie mogło zatem dojść do jego uchybienia. Ewentualny zatem wniosek o przywrócenie terminu (skarżący podaje, iż takowy wniosek składał, organ odwoławczy, że nie było takiego wniosku) jest w takiej sytuacji bezprzedmiotowy i nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu, a dołączone do niego odwołanie jako przedwczesne jest niedopuszczalne. Rozpatrując ponownie sprawę organ podatkowy, powinien, mając na uwadze przedstawione wyżej zasady doręczeń i ocenę prawną sądu, dokonać wyczerpującego zbadania i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy wynikających z adnotacji na pocztowym "potwierdzeniu odbioru", stwierdzając, czy spełnia ono wymogi wynikające z art. 150 Ord. pod. Przy przyjęciu, że decyzja Wójta Gminy z dnia "[...]" nie została skutecznie doręczona skarżącemu, nie mógł rozpocząć biegu termin do wniesienia odwołania, a co za tym idzie organ podatkowy nie mógł stwierdzić uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W takim przypadku bieg terminu do wniesienia odwołanie zacznie biec dla strony skarżącej dopiero z chwilą prawidłowego doręczenia decyzji organu I instancji. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane -(pkt II wyroku). O wynagrodzeniu ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika - adwokata orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 2 ust. 3 oraz § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( t.j. D.U. z 2013r. , poz. 461).