I SA/Ol 140/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia 1. przyznać prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia doradcy podatkowego. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu z dnia 31 marca 2015 r., J. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz szóstką uczących się dzieci. Cała rodzina utrzymuje się ze świadczenia rentowego wnioskodawcy w kwocie "[...]" netto miesięcznie, alimentów w kwocie "[...]" oraz z zasiłku rodzinnego wypłacanego przez GOPS w kwocie "[...]". Nie posiada żadnych oszczędności. W skład majątku wchodzi: mieszkanie 80 m2 stanowiące własność żony wraz z działką o powierzchni 380 m2, wymagające kapitalnego remontu. Mieszanie, w którym wnioskodawca zamieszkuje nie ma uregulowanej sytuacji prawnej – w toku jest postępowanie w przedmiocie działu spadku. Comiesięczne wydatki wynoszą: energia elektryczna 400 zł, zimna woda 14 zł, leki 200 zł, opał ok. 400 zł, stancja dla dzieci 1270 zł, wyżywienie od 300-400 zł na osobę. Skarżący wyjaśnił, że żyją w ubóstwie. Ponadto stwierdził, że jest inwalida I grupy. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym lub częściowym oraz ustanowienie doradcy podatkowego zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej "p.p.s.a.", następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Należy jednocześnie zauważyć, że zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy ma natomiast gwarantować zapewnienie realizacji prawa do sądu osobom, które z uwagi na ich sytuację materialną, rodzinną, majątkową, kosztów tych w całości lub w części ponieść nie mogą. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09 (Lex nr 565704) kosztami koniecznego utrzymania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych więc zaliczyć można wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Do tych ostatnich należą koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do sytuacji majątkowej skarżącego stwierdzić należy, że przewidziane w art. 246 § 1. przesłanki przyznania prawa pomocy zostały spełnione w stopniu pozwalającym na częściowe uwzględnienie złożonego wniosku. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek, sytuacja materialna skarżącego jest ciężka, skarżący wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych. Ośmioosobowa rodzina utrzymuje się bowiem z dochodów w wysokości "[...]" jak określił to wnioskodawca. Przy czym z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą najmniej ok. 4.270 zł. (licząc 300 zł od osoby na wyżywienie). Podkreślić przy tym należy, że z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika, żeby posiadał zadłużenie z tytułu nieopłaconych rachunków czy też zaciągał pożyczki czy też kredyty na opłacenie niezbędnych comiesięcznych wydatków. Z powyższego zatem wynika, że oświadczenie wnioskodawcy budzi wątpliwości co do prawdziwości złożonych w nim oświadczeń. Jednakże uwzględniając fakt, iż wnioskodawca jest inwalidą, posiadającym na utrzymaniu sześcioro dzieci w wieku szkolnym, nie posiadającym znacznego majątku uznano, że nawet w sytuacji gdy oświadczenie wnioskodawcy budzi zastrzeżenia, spełnia warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy przysługuje bowiem osobom, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Niewątpliwie posiadane środki finansowe pozwalają wnioskodawcy na zaspokojenie jedynie podstawowych najpotrzebniejszych potrzeb rodziny . Oceniając natomiast złożony wniosek pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, iż rzeczywiście znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie zainicjowanej jego skargą i tym samym nie posiada środków na opłacenie kosztów ustanowienia doradcy podatkowego. Podkreślić bowiem należy, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że poza miejscem zamieszkania – "[...]" żona wnioskodawcy posiada majątek w postaci mieszkania oraz działki, które to składniki majątku pozwalają opłacić ewentualne koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przeważa bowiem pogląd, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, która nie służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych skarżącego czy jego rodziny w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 227/08 oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższego należy wyjaśnić, że ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu, jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Z powyższych względów, na podstawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 254 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.