I SA/Ol 189/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2010r. postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł (pięćset złotych) 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2015r. skarżący J. D. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 1.308 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trojgiem dzieci w wieku 18, 12 i 6 lat. Skarżący jest właścicielem byłego ośrodka wczasowego "[...]" o powierzchni 1,5748 ha, na obszarze którego znajduje się dom (budynek po ośrodku) o powierzchni 900 m2 , domki letniskowe oraz 0,16 ha jest to udział w 1/13 części drogi. Innego majątku nie posiada. Żona wnioskodawcy nie posiada majątku. Skarżący otrzymuje rentę z ZUS w wysokości 680 zł brutto miesięcznie tj. 580 zł netto. Jego żona otrzymuje zasiłek rodzinny na troje dzieci w wysokości 458 zł netto. Łączny dochód rodziny wynosi 1.038 zł netto. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż pomimo posiadania znacznego majątku tj. resztek zrujnowanego byłego ośrodka "[...]", od kilku lat nie stać go na podstawowe potrzeby. Stwierdził, że decyzje podatkowe doprowadziły jego ośrodek do ruiny, a jego samego do bankructwa. Podniósł, iż działalność gospodarczą zakończył w 2008r na skutek "domiarów podatkowych". Wskazał, iż rodzinie brakuje na leki i jedzenie. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 4 maja 2015r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - w związku z rozbieżnościami zaistniałymi w aktach sprawy dotyczącymi powierzchni posiadanego przez skarżącego Kompleksu Rekreacyjno – Wypoczynkowego w miejscowości "[...]" wyjaśnień jaka jest rzeczywista powierzchnia posiadanej przez wnioskodawcę nieruchomości; w formularzu wniosku wskazano, iż obiekt zajmuje 1,5748 ha + 0,16 ha droga, natomiast z akt administracyjnych wynika, iż cały kompleks ma powierzchnię 2,8878 ha, tym samym należy wyjaśnić jaka jest rzeczywista powierzchnia nieruchomości i czy jej zmniejszenie (podane w formularzu PPF) wynika ze sprzedaży części nieruchomości, - w przypadku zbycia części nieruchomości należy określić kiedy nastąpiła sprzedaż, jaką kwotę uzyskano ze sprzedaży, na jakie cele (jeżeli w ogóle) została wydatkowana uzyskana ze sprzedaży kwota, - przedłożenia odpisu umowy sprzedaży części ww. nieruchomości, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia ile domków na terenie kompleksu wypoczynkowego jest zdatnych do eksploatacji i uzyskiwania z nich dochodu, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie uzyskiwanego ewentualnie dochodu z posiadanej nieruchomości bądź jej części, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, telefon, TV, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, ew. raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu i wysokości, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia do czego służy trak tartaczny oraz urządzenia i maszyny do obróbki drewna widoczne na dokumentacji fotograficznej zawartej w aktach sprawy (k.320) oraz w zakresie uzyskiwanego ewentualnie dochodu z tytułu posiadania tych maszyn, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (żona, dzieci) posiada(ją) rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawcę i osoby prowadzące wspólne gospodarstwo z wnioskodawcą, z okresu ostatnich trzech miesięcy (luty-kwiecień 2015 r.), bądź oświadczenia o braku takowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, iż pierwotna powierzchnia byłego ośrodka wczasowego "[...]" wynosiła 2,8878 ha obszar ten zmniejszył się w roku 2011 do łącznej powierzchni 1,5748 ha w związku ze sprzedażą części nieruchomości. Wskazał, że sprzedaż podyktowana była koniecznością zwolnienia nieruchomości spod hipoteki oraz spłaceniem zaległości podatkowych. Wyjaśnił, iż poszczególne działki wyodrębnione z całej nieruchomości zostały sprzedane w okresie od 29 lipca 2011 do 8 września 2011r. za łączną cenę 562.000,00 zł z jednoczesnym "pobraniem przez urzędnika gminnego (w kancelarii notarialnej (...) haraczu (rzekomej "kaucji") na łączną kwotę 140.000,00 zł, co przekłada się na 422.000,00 zł pozostałe do mojej dyspozycji". Wnioskodawca podniósł, iż pieniądze te zużył już dawno na spłatę najpilniejszych długów, na leczenie i ratowanie własnego życia oraz na przebudowę i remont głównego obiektu byłego ośrodka wczasowego. Wskazał również, że ośrodek ten pełni rolę ogromnego budynku mieszkalnego dla jego rodziny. Wyjaśnił, iż nie może dokończyć remontu z uwagi na szesnastoletnią przewlekłość postępowań podatkowych. Stwierdził, że żaden z pozostających jego własnością domków na terenie ośrodka nie nadaje się już do bezpiecznej eksploatacji i uzyskiwania dochodów. Wskazał, że cztery z pośród wszystkich domków będą mogły po niewielkiej modernizacji w przyszłości, po zakończeniu remontu być wykorzystywane w agroturystyce. Podniósł, iż od 2011r. nie uzyskuje żadnych dochodów z tytułu posiadania tej nieruchomości. Wyjaśnił, iż miesięczne wydatki rodziny nie przekraczają uzyskiwanego dochodu w wysokości 1.000 zł. Wskazał na następujące wydatki związane z utrzymaniem: gaz w butli – 25 zł miesięcznie, energia elektryczna średnio 300 zł miesięcznie, wywóz nieczystości 25 zł miesięcznie, telefon komórkowy na kartę – około 10 zł miesięcznie, koszty użyczonego samochodu 70 zł miesięcznie, lekarstwa 30 zł miesięcznie bo na więcej nie stać wnioskodawcy, 500-550 zł na utrzymanie rodziny. Wyjaśnił, iż trak tartaczny w związku z brakiem nakładów nie nadaje się do użytku zarówno na potrzeby własne jak i w celu osiągania dochodów. Podał, iż renta przekazywana jest na jego rachunek bankowy, ale nie otrzymuje i nie ma żadnych wyciągów, posiada jedynie kartę do bankomatu. Do złożonego oświadczenia załączono kserokopię dowodów wpłat z tytułu podatku od nieruchomości w łącznej wysokości 140.000 zł uiszczonych w 2011r. (k. 30). Ponadto przedłożono dwie kserokopie map nieruchomości (k. 31 i 32). Przedłożono również kserokopie 10 aktów notarialnych nr 5578/2011, nr 5585/2011, nr 5592/2011, nr 5971/2011, nr 5978/2011, nr 5985/2011, nr 6072/2011, nr 6079/2011, nr 6166/2011, nr 6675/2011 (k. 33-61), z których wynika sprzedaż części działek na łączną kwotę 562.000 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego o co wnosi w niniejszej sprawie skarżący, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Na wstępie niniejszych rozważań stwierdzić należy, że przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od całości kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Nie można bowiem uznać, że wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1, że jest osobą która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jego przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. W złożonym wniosku skarżący skoncentrował się jedynie na przedstawieniu takich danych, które mogą świadczyć o jego bardzo ciężkiej sytuacji materialnej. Referendarz sądowy nie kwestionuje wyjaśnień skarżącego w zakresie uzyskiwania bardzo niskich dochodów na utrzymanie pięcioosobowej rodziny. Przyznać należy, iż wysokość uzyskiwanych środków finansowych może nie wystarczać na bieżące utrzymanie rodziny, w tym trojga dzieci, a także co podnosi skarżący, na lekarstwa i żywność. Z tego względu sytuacja skarżącego uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na inne okoliczności sprawy, takie jak posiadany przez skarżącego majątek nieruchomy. Zauważenia wymaga, iż skarżący jest nadal właścicielem znacznego majątku nieruchomego w postaci kompleksu rekreacyjno-wypoczynkowego o powierzchni 1,5748 ha, położonego nad jeziorem w miejscowości "[...]". Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie WSA w Opolu z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. II SA/Op 526/10, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl ). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skoro wnioskodawca posiada ośrodek wypoczynkowy, to może i powinien rozporządzać nim w sposób przynoszący mu dochody, w szczególności przez wykorzystanie zgodnie z charakterem posiadanej nieruchomości, jak również odpłatne wydzierżawienie, wynajęcie, obciążenie bądź sprzedaż całości lub części. Położenie nieruchomości nad jeziorem oraz jej rekreacyjno-wypoczynkowy charakter niewątpliwie wpływa na jej "atrakcyjność gospodarczą" i daje możliwości jej gospodarczego wykorzystania. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny oraz do prowadzenia spraw sądowych. Zauważyć należy, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się, jak wynika z aktów notarialnych, w posiadaniu skarżącego od 1995 r., a więc od 20 lat. Trudno zatem uznać, aby przez cały ten czas nieruchomość nie przynosiła jakichkolwiek zysków, a jedyną przyczyną niepowodzenia prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej były zobowiązania podatkowe wymierzane przez odpowiednie organy podatkowe. W tym miejscu zauważyć należy, iż posiadanie majątku nieruchomego, związane jest nie tylko z możliwością uzyskiwania dochodów, ale także wiąże się z kosztami, które należy ponosić jak np. podatek od nieruchomości. Z dokumentów przedstawionych na wezwanie wynika, iż w okresie od 29 lipca 2011r. do 8 września 2011r. skarżący sprzedał część nieruchomości o powierzchni 0,558 ha, w postaci 10 działek za kwotę 562.000,00 zł. Jak sam podał z tytułu zobowiązań podatkowych uiścił kwotę 140.000,00 zł, a pozostała kwota w wysokości 422.000 zł pozostała do jego dyspozycji. W ocenie referendarza sądowego uzyskane ze sprzedaży środki finansowe były wystarczające na poczynienie oszczędności na poczet zaległości, zobowiązań czy przyszłych kosztów sądowych. Wskazać należy, iż sprzedaż powyższych działek miała miejsce trzy i pół roku temu, tak więc przy racjonalnym gospodarowaniu powyższą kwotą skarżący miałby do dyspozycji comiesięcznie, do chwili obecnej, kwotę około 9.000 zł. Wnioskodawca twierdzi, że spożytkował uzyskane pieniądze na leczenie oraz na przebudowę i remont ośrodka. Twierdzenia te nie zostały w żaden sposób uwiarygodnione, skarżący nie przedłożył bowiem jakichkolwiek dokumentów potwierdzających że jest chory czy kosztów leczenia do czego był wzywany. Trudno również uznać, że pieniądze posłużyły na remont i modernizację ośrodka wczasowego, skoro nadal wnioskodawca nie osiąga z tytułu jego prowadzenia żadnych dochodów oraz jak twierdzi żaden z domków nie nadaje się do użytkowania. Tym samym twierdzenie, iż skarżący powinien posiadać środki umożliwiające mu realizację jego praw przed Sądem, nie jest nieuprawnione. Rozpoznający wniosek nie miał co prawda możliwości ustalenia czy skarżący posiada nadal środki finansowe uzyskane ze sprzedaży, ponieważ wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, który jak stwierdził posiada. W tej sytuacji nie można jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawca takich środków nie posiada. Jednakże wnioskodawca dysponując powyższą kwotą mógł poczynić niezbędne oszczędności na poczet ewentualnych przyszłych sporów sądowych, zwłaszcza, że jak sam podnosi postępowania podatkowe, w których jest stroną, toczą się już szesnaście lat. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy nie bada jedynie aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ocena kondycji finansowej składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy opiera się także na obrazie przeszłych zdarzeń (por. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2006 r. sygn. I FZ 9/06, publ. CBOiS). Wskazać należy, że skarżący posiada nadal znaczny majątek w ramach którego posiada również "nie sprzedane jeszcze działki o numerach 46/13, 46/16, 46/22, 46/23 i 46/24". Z powyższego wynika, iż skarżący ma możliwość spieniężenia kolejnej części nieruchomości i pozyskania środków pieniężnych. Tym samym pomimo uzyskiwania bardzo niskich dochodów nie można go zaliczyć do osób ubogich lub takich, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego oraz w świetle przedłożonych dodatkowych dokumentów takich jak oświadczenie skarżącego oraz kserokopie aktów notarialnych, powyższa nieruchomość z uwagi na jej położenie, wielkość oraz charakter stanowi znaczący składnik majątkowy wnioskodawcy, umożliwiający pozyskanie środków finansowych. Skarżący posiada zatem potencjalne możliwości uzyskania większego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego. Nieruchomość ta może być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży. Trudno również nie zauważyć, iż skarżący z jednej strony podkreśla swoje ubóstwo, a jednocześnie z drugiej – nie podejmuje działań zmierzających do spożytkowania posiadanego majątku, czy to przez podjęcie samodzielnych działań z wykorzystaniem ośrodka wypoczynkowego, przywróceniem go do stanu użyteczności czy też do spożytkowania go w inny sposób (co wskazywano wyżej). Podkreślić należy, że to od skarżącego zależy w jaki sposób wykorzystuje swój majątek nieruchomy i nie można wymagać, aby skutki jego decyzji w tym przedmiocie powodowały kredytowanie go przez budżet państwa, w celu pokrycia kosztów postępowania. Skarżący oświadczył, iż od kilku lat nie uzyskuje dochodów z posiadanej nieruchomości, tym samym nie wykorzystując w potencjalny sposób swojego majątku, winien rozważyć inny sposób osiągnięcia z niego korzyści, nie generując nowych kosztów związanych z jego posiadaniem. Uwzględniając dane zawarte w aktach sprawy, pomimo bieżącej sytuacji finansowej, skarżącego trudno zaliczyć do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie uiszczania za niego całości kosztów niniejszego postępowania w tym także kosztów pełnomocnika. Biorąc jednak pod uwagę aktualne dochody rodziny postanowiono przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić go od części kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Po pierwsze ze względu na przedstawioną sytuację materialną wnioskodawcy byłoby to nieuzasadnione, a po drugie udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest potrzebny. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13 (publ. CBOiS), Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.