I SA/Ol 19/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący A. B. (dalej jako skarżący, wnioskodawca) zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynikało, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości "[...]" zł jego żona z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód "[...]" zł. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni około 100 m2. Innego majątku, zasobów finansowych nie posiada. Majątku nie posiadają także osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca wskazał następujące miesięczne koszty utrzymania rodziny: energia elektryczna "[...]" zł, gaz "[...]" zł, woda "[...]" zł, wyżywienie "[...]" zł, leki "[...]" zł, "koszt nieczytelny" "[...]" zł, opał "[...]" zł rocznie (tj. "[...]" zł miesięcznie). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej – "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, publ. CBOSA). Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej świadczą, iż jest on w stanie uiścić koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzyskiwane przez rodzinę dochody ("[...]" zł netto) niewątpliwie nie należą do wysokich, jednak z zestawienia wysokości tychże dochodów z wykazanymi przez skarżącego wydatkami ("[...]" zł) wynika, iż przy rozsądnym gospodarowaniu umożliwiają one poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Po uwzględnieniu wszystkich wskazanych kosztów utrzymania skarżącego, jego żony i córki, do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. 500 zł miesięcznie, która jest wystarczającą do pokrycia kosztów wpisu od skargi wynoszącego 100 zł (jest to na obecnym etapie postępowania jedyna opłata obciążająca stronę). Natomiast ewentualny obowiązek poniesienia innych opłat sądowych, których wysokość każdorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia pobiera się w kwocie 100 zł, wpis stały od ewentualnej skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie wyniesie 100 zł) rozłożony zaś będzie w czasie. Na marginesie wskazać należy, iż dochód rodziny, jakkolwiek niski, nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł (zob. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005r. w sprawie progu interwencji socjalnej - Dz.U. Nr 211, poz. 1762 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 z późn. zm.). Końcowo wskazać należy, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOSA). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.