I SA/Ol 228/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S.Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" , nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W skardze na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych skarżący S. Z. (zwany dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. Następnie na wezwanie tut. Sądu skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w osobie A. S.. Z przedstawionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Posiada dom o powierzchni "[...]", nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", budynki inwentarskie związane z gospodarstwem rolnym, ciągniki, kombajn zbożowy oraz maszyny rolnicze. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości "[...]" miesięcznie brutto. Uzasadniając swój wniosek wyjaśnił, że cała rodzina utrzymuje się z prowadzonego gospodarstwa rolnego, z którego dochód roczny wynosi "[...]" zł – zaświadczenie z Urzędu Miasta. Zaznaczył, że 2003 r. zaciągnął kredyt w BGŻ w wysokości "[...]" na zakup maszyn i urządzeń rolniczych, który spłaca w ratach rocznych po "[...]" zł każda płatna do 30 listopada. Ostatnia rata kredytu przypada na rok 2018. Podkreślił, że na gospodarstwie ustanowiona jest hipoteka kaucyjna w wysokości "[...]" zł. Dodał, że maszyny i urządzenia są własnością banku do momentu spłaty kredytu. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata . Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) . Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym czy też w zakresie częściowym. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego w kwocie "[...]" brutto miesięcznie. Podkreślić należy, że wykazana przez wnioskodawcę kwota dochodów jest dochodem szacunkowym określanym przez Prezesa Głównego Urzędu Statycznego. Nie mniej jednak opierając się na wysokości tak określonego przez wnioskodawcę dochodu należy stwierdzić, że kwota ta przekracza średnie miesięczne dochody uzyskiwane w naszym kraju, tym samym nie można uznać skarżącego za osobę ubogą wymagającą pomocy państwa. Podkreślić bowiem należy, że zgodnie z danymi GUS wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w pierwszym kwartale 2015 r. wyniosło 4053,47 zł brutto (dane ze strony internetowej http://stat.gov.pl/). Natomiast średnie wynagrodzenie w sektorze gospodarki narodowej czy nawet średnia wysokość emerytur wypłacanych w naszym kraju jest niższa niż ww. dane. Zestawiając zatem wysokość średniego wynagrodzenia uzyskiwanego w Polsce z wysokością dochodu wnioskodawcy można obiektywnie stwierdzić, że wnioskodawcy nie sposób zaliczyć do ludzi ubogich, wymagających wsparcia ze strony Budżetu Państwa w postaci opłacenia za niego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić przy tym należy, że podobnie jak większość społeczeństwa, tak i wnioskodawca z uzyskiwanych dochodów musi opłacić konieczne i niezbędne koszty utrzymania rodziny. Oceniając zatem sytuację materialną skarżącego w kontekście wysokości uzyskiwanych dochodów bez wątpienia należy uznać, że posiada środki na samodzielne opłacenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym również kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo stwierdzić należy, iż o dobrej sytuacji finansowej wnioskodawcy świadczy fakt, iż spłaca on zaciągnięte zobowiązania cywilnoprawne (kredyt), która to okoliczność nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że o trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji o tym, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych nie może przesądzać sama przez się okoliczność, że spłaca zaciągnięty kredyt, w sytuacji gdy nie wykazał, że ich zaciągnięcie było konieczne na zaspokojenie najpotrzebniejszych potrzeb bytowych, w tym na rehabilitację czy leczenie. Przedstawione przez stronę dokumenty wskazują, że kredyt wnioskodawca zaciągnął na utworzenie gospodarstwa rolnego tj. na zakup maszyn rolniczych, modernizację budynków, zakup sprzętu komputerowego i 100 sztuk cieląt. Zatem celem zaciągniętego kredytu nie było zaspokojenie najpotrzebniejszych potrzeb bytowych rodziny (np. zakup lokalu do zamieszkania, zakup żywności, zapłata za leczenie), lecz inwestycja w rozwój gospodarstwa rolnego. Nadto należy uznać, że w sytuacji gdy wnioskodawca jest w stanie spłacać raty w wysokości "[...]" rocznie tj. w wysokości ponad 50% uzyskiwanego dochodu rocznego ma także możliwość opłacić koszty niniejszego postępowania, w tym m.in. wpis od skargi w kwocie 2.000 zł ( § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153, poz. 2193) czy też opłacić koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nie sposób bowiem przyjąć aby spłata rat zaciągniętego kredytu mogła mieć pierwszeństwo przed kosztami sądowymi, które to stanowią dochód budżetu państwa. Udzielenie stronie postępowania prawa pomocy powinno mieć zastosowanie tylko w sytuacji gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest ona w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Do niezależnych od strony sytuacji życiowych nie można zaliczyć konieczności spłaty rat zaciągniętego kredytu inwestycyjnego. W tej sytuacji, przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na Budżet Państwa byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 (publ. LEX nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. Na marginesie należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06 dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni ‘[...]", domu o powierzchni "[...]" budynków gospodarczych związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym oraz maszyn i urządzeń rolniczych. Podkreślić należy, że posiadane przez skarżącego gospodarstwo rolne znacznie przekracza średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2014 roku wynosiła 10,48 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r. Tym samym nie sposób uznać, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku, czy też posiadających niewielki majątek niezbędny do zaspokojenia w minimalnym zakresie warunków bytowych. Należy jeszcze dodać, że w orzecznictwie NSA przeważa pogląd, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 227/08 oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych też względów brak było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacji życiowej i finansowej wnioskodawcy - nie można utożsamiać z sytuacją majątkową innych osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.