I SA/Ol 263/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. A. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zmiany ostatecznej decyzji w sprawie zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata M. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" którą, odmówiono zmiany ostatecznej decyzji w sprawie zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2010 r. Wnioskiem z dnia 5 maja 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. "[...]" miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 120 m2. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że pracuje na ¼ etatu. Praca w takim wymiarze umożliwia mu opiekę nad mieszkającą z nim matką. Do wniosku załączył zaświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów ze stosunku pracy z dnia 5.05.2015 r. Pismem z dnia 21 maja 2015 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu życiowego i majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia 27 maja 2015 r. wyjaśnił, iż uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na ¼ etatu w Biurze "[...]"w wysokości "[...]" brutto. Ponosi następujące stałe miesięczne wydatki: energia elektryczna średnio ok. 100 zł, gaz z butli gazowej 25 zł, TV Polsat- 87 zł, woda 50 zł, wywóz śmieci – 28 zł, zakup lekarstw dla matki – 250 zł, zakup lekarstw dla wnioskodawcy – 150 zł, podatek od nieruchomości "[...]" - 100 zł kwartalnie. Ponadto zobowiązany jest do zapłaty podatku od nieruchomości położonej w "[...]" – ekspektatywa podatku to kwota od 3000 zł do 5000 zł. Wnioskodawca oświadczył również że: - korzysta z pomocy finansowej matki w wysokości ponoszonych kosztów swojego utrzymania w wysokości ok. 1200 zł - matka wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w kwocie "[...]" miesięcznie, - z małżonką A. A. pozostaje w separacji prawnej, - nieruchomość położoną w "[...]" użytkuje tylko i wyłącznie w okresie od czerwca do września i z tego tytułu nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż wszystkie przychody pochłaniają koszty utrzymania nieruchomości, - wskazana w wezwaniu strona internetowa z ofertą wynajmu domu położonego w "[...]" jest nieaktualna, - nie posiada żadnych rachunków bankowych, lokat terminowych, polis ubezpieczeniowych, - wszystkie zaciągnięte kredyty bankowe spłacił, w tym kredyt w wysokości "[...]" na zakup sprzętu AGD dla siostry. Kredyt ten spłaciła siostra z mężem, - spółka jawna zawarta w dniu 25.03.2002 r. "[A]" zawiesiła działalność. Do złożonych wyjaśnień przedłożył następujące dokumenty źródłowe: kserokopię umowy spółki jawnej z dnia 25 marca 20002r., kserokopię dokumentów w języku niemieckim, kserokopię faktury VAT nr "[...]" nabywca – M. A., sprzedawca "[...]". Ponadto odpowiadając na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. wnioskodawca stwierdził, iż "w związku z ubieganiem się o pomoc w postaci przyznania mi adwokata". Oświadczenie powyższe referendarz sądowy rozpoznający wniosek potraktował jako wniosek o ustanowienie adwokata. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł (zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. I tak, z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że utrzymuje się z dochodów w wysokości "[...]" brutto miesięcznie tj. ok. "[...]" netto i pomocy matki w wysokości 1.200 zł. Skarżący wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje dochody w kwocie "[...]". Ponadto oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania kształtują się w granicach ok. 790 zł nie licząc podatku od nieruchomości położonej w "[...]". Na podstawie przedstawionych wyjaśnień nie sposób jednak ustalić, czy wskazana kwota wydatków dotyczy kosztów utrzymania wyłącznie skarżącego czy też i jego matki. W pkt. II pisma z dnia 27.05.2015 r. stwierdza bowiem "stałe, miesięczne wydatki związane z moim utrzymaniem i ponoszonymi stałymi opłatami kształtują się następująco:". Jednocześnie wyliczając wydatki w podpunkcie 6 do pkt II podaje "lekarstwa dla mamy, (...) – miesięcznie 250 zł, wywóz śmieci – 28 zł za dwie osoby". Przy czym zauważyć należy, że wnioskodawca na podstawie art. 255 p.p.s.a. został zobowiązany do złożenia pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego jak i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Dodatkowo z przestawionego oświadczenia nie wynika, jakie i w jakiej wysokości wydatki, dwuosobowe gospodarstwo domowe skarżącego ponosi na zakup żywności, środków czystości, dojazdy do pracy i do nieruchomości położonej w "{...]", zakup odzieży itp. Przedstawione zestawienie nie obejmuje również czynszu czy też ewentualnie kosztów ogrzewania domu, w którym skarżący zamieszkuje wraz z matką. Nie budzi wątpliwości fakt, że każde gospodarstwo domowe ponosi również takie koszty utrzymania. Ponadto skarżący został zobligowany do przedstawienia odpisów dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków za okres od 01.02.2015 r. do 21.05.2015 r. W tym zakresie wnioskodawca przedłożył wyłącznie dokument w postaci faktury VAT potwierdzającej zakup lekarstw dla matki wnioskodawcy. W oparciu o tak złożone wyjaśnienia w kwestii wysokości ponoszonych wydatków, nie sposób uznać, że wyjaśnienia wnioskodawcy są kompletne i pełne, a zatem na ich podstawie nie można było rzetelnie określić wysokości wydatków. Ponadto stwierdzić należy, że przedstawione wyjaśnienia wnioskodawcy w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów przez matkę wnioskodawcy nie zostały poparte materiałem źródłowym w postaci odpowiedniego dokumentu, do przedstawienia którego został wezwany wnioskodawca. W tych okolicznościach brak odniesienia się skarżącego do wezwania o przedłożenie w zakreślonym wyżej zakresie dodatkowego oświadczenia i przedstawienia wskazanych dokumentów źródłowych uniemożliwia wiarygodną ocenę jego sytuacji materialno – finansowej, a tym samym nie pozwala na uznanie zasadności wniosku, skutkującej przyznaniem wnioskowanego prawa pomocy. Niewykonanie wezwania nasuwa wręcz uzasadnione przypuszczenie, że skarżący najprawdopodobniej nie spełnia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie dochodzonego prawa pomocy. Pomimo wezwania skarżący nie przedstawił również odpisu zeznania podatkowego za rok 2014, czy też zaświadczenia o nie złożeniu takowego. W świetle oświadczenia wnioskodawcy, iż nie uzyskuje dochodów z tytułu wynajmu nieruchomości położonej w miejscowości "[...]", gdyż ponoszone wydatki (koszty) równają się uzyskiwanym przychodom należało uznać, że był to istotny dowód mogący potwierdzić składane przez wnioskodawcę oświadczenia. Wnioskodawca nie przedstawił również dokumentów źródłowych potwierdzających spłatę zaciągniętego na działalność w "[...]" kredytu, jak i kredytu na zakup sprzętu AGD, do czego, na podstawie wezwania z dnia 21.05.2015 r. został zobligowany. Podkreślić należy, że dokumenty te mogłyby potwierdzić oświadczenie wnioskodawcy, iż faktycznie ww. zobowiązania zostały spłacone jak i pośrednio mogłyby stanowić dowód tego, że wnioskodawca rzeczywiście nie posiada rachunku bankowego, tak jak to oświadczył. Regułą jest bowiem, że spłacający raty kredytów dokonują tego za pomocą rachunków bakowych poprzez przelewy bankowe. Skarżący również w żaden sposób nie ustosunkował się do kwestii posiadanego przez jego matkę M. A. majątku. Informacje te były istotne dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. O zasadności wniosku osoby fizycznej nie decyduje wyłącznie bowiem jej aktualny majątek i dochody, ale również inne czynniki takie jak m.in. stan rodzinny (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Zatem badając sytuację strony bada się również sytuację osób prowadzących ze stroną wspólne gospodarstwo domowe. Niewątpliwe bowiem na sytuację materialną wnioskodawcy na wpływ sytuacja materialna współdomowników. W tym świetle referendarz sądowy stwierdza, że oświadczenie złożone przez skarżącego nie zawiera żadnych wyjaśnień w tym zakresie. Natomiast wiadomym jest referendarzowi sądowemu z urzędu, iż na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 556/11 matka wnioskodawcy zamieszkiwała w "[...]". Skoro, o zasadności wniosku osoby fizycznej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie decyduje wyłącznie jej majątek i dochody, ale również jej stan rodzinny, to w przypadku skarżącego należało uwzględnić majątek, dochody i wydatki matki. Ustalenia takie pozwoliłby bowiem na ocenę czy i w jakim zakresie skarżącemu można udzielić prawa pomocy. Podkreślić należy, że skarżący został wezwany do przedłożenia wykazów i wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat bankowych, a także do złożenia oświadczenia o posiadanym majątku od 01.01.2013 roku do dnia wezwania tj. 21.05.2015 r. przez matkę M.A.. Nadto pomimo wezwania do złożenia pisemnego oświadczenia o posiadanym majątku w okresie od 01.01.2013 r. do dnia 21.05.2015 r., przez stronę i jego matkę, także w tym zakresie nie udzielił żadnych wyjaśnień. Natomiast również z oświadczenia złożonego do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 556/11 wynikało, że wnioskodawca był właścicielem domu o powierzchni 180 m2 w "[...]", domu położonego w "[...]", oraz właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 3 ha. Uwzględniając zatem powyższe, należy stwierdzić, że rozpoznając wniosek skarżącego, referendarz sądowy, nie miał możliwości zbadać całokształtu sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Natomiast przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stronę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji (przedłożenia dokumentów źródłowych) powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (...). Niezależnie od powyższego, za brakiem podstaw do przyznania prawa pomocy wnioskodawcy świadczy fakt, iż strona posiada majątek w postaci domu położonego w miejscowości "[...]". Wnioskodawca zatem posiada potencjalne możliwości uzyskiwania dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadanym majątkiem nieruchomym i odpowiednim jego wykorzystaniem np. wynajem. Nieruchomość ta może być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. najmu czy też ostatecznie sprzedaży. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że ww. nieruchomość użytkuje wyłącznie w okresie od czerwca do września i z tego tytułu nie uzyskuje żadnych dochodów. Zaznaczyć należy, że już sam fakt posiadania domu, który nie stanowi niezbędnego dla egzystencji składnika majątku, skarżący bowiem nie zamieszkuje w nim na stałe, a wyłącznie w okresie letnim zaprzecza możliwości uznania strony za osobę ubogą wymagającą pomocy państwa w postaci opłacenia za nią kosztów sądowych i ustanowienia z urzędu adwokata. Posiadanie takiej nieruchomości nie jest bowiem oznaką ubóstwa, a wręcz przeciwnie, biorąc pod uwagę sytuację gospodarczą i społeczną w naszym kraju. Dodatkowo zauważyć należy, że posiadanie dodatkowej nieruchomości, która niewątpliwie generuje dodatkowe koszty m.in. w postaci konieczności opłacenia obowiązkowych podatków, stałych opłat abonamentowych z tytułu posiadania dostępu do mediów, czy też kosztów dojazdu do niej pozwala przyjąć, że wnioskodawca posiada środki na ich opłacenie. Zauważyć należy, że na stałe skarżący zamieszkuje w "[...]", gdzie pracuje i opiekuje się matką, natomiast ww. dom położony jest w odległości od stałego miejsca zamieszania wnioskodawcy ok. 550-600 km w zależności od wybranej trasy. Uznając nawet za wiarygodne twierdzenie strony, że nieruchomość ta nie przynosi dochodów, nie zmienia to jednak faktu, że strona posiada dom, dom ten położony jest w miejscowości wypoczynkowej położonej na "[...]"jeziora "[...]", co niewątpliwie wpływa na atrakcyjność i wartość posiadanej nieruchomości. Na zakończenie podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, iż w sytuacji gdy wnioskodawca uchybia obowiązkowi przedstawienia stosowych oświadczeń i dokumentów co powoduje brak możliwość pełnej weryfikacji jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, zasadne jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. I tak m.in. w postanowieniu z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II FZ 759/14 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie odmówił skarżącemu prawa pomocy wskazując, iż wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania, wymaganych wyjaśnień. Naczelny Sąd Administracyjny popiera argumentację Sądu pierwszej instancji, że brak dokumentów źródłowych uniemożliwia wnikliwą oraz szczegółową ocenę sytuacji majątkowej strony, co jest warunkiem dopuszczalności przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił pełnej informacji dotyczącej swojej sytuacji majątkowej, wobec czego niemożliwa była weryfikacja twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej strony i braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych związanych ze skargą. W konsekwencji uznać należy, iż nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnioną". W tak ustalonym stanie faktycznym, gdy wnioskodawca nie przedstawił pełnych i rzetelnych wyjaśnień co do swojego stanu życiowego i finansowego, nadto posiada dom, okoliczność, iż wnioskodawca jest zobowiązany do poniesienia kosztów sądowych w czterech sprawach zawisłych przez tut. Sądem nie mogła stanowić o przyznaniu prawa pomocy czy to w zakresie częściowym czy też całkowitym. Ubocznie należy podkreślić, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym wpisu od skargi). Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności referendarz, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.