I SA/Ol 264/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego Na postanowienie z dnia "[...]" Dyrektora Izby Skarbowej , w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, W. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której zawarł również wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu (PPF), skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości "[...]" miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2 (1/2 udziału). Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki : czynsz za mieszkanie- 430 zł, opłata za telefon- 55 zł, prąd - 80 zł, Vectra - 55 zł, zakup lekarstw 100 zł, alimenty na żonę w wysokości 600 zł miesięcznie oraz na zakup żywności 600 zł. Na wezwanie z dnia 20 maja 2015 r. w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. wnioskodawca przedstawił: potwierdzenie zapłaty za czynsz w wysokości ok. 430 zł za miesiąc, zaświadczenie lekarskie o konieczności przyjmowania na stałe leków, oświadczenie, że pracuje na umowę zlecenie w "[...]" w wymiarze 16 godz. miesięcznie, potwierdzenie zapłaty za śmieci za 2 osoby w wysokości 29,20 zł za dwa miesiące, odpis pisma przewodniego z Sądu Rejonowego w sprawie doręczenia wyroku z uzasadnieniem z dnia 13 marca 2014 r., ksero faktury za prąd za okres od 07.02.2015 r.- 13.04.2015 r. na kwotę 146,81 zł, cztery kserokopie faktur za telefon na kwoty od 50,41 zł do 59,10 zł, cztery kserokopie faktur opłat za Vectrę na kwoty 55 zł każda, kserokopia odpisu protokołu rozprawy z dnia 15.02.2015 r. w przedmiocie zawarcia ugody pomiędzy skarżącym a małżonką I. Z., w kwestii ustalenia wysokości alimentów na kwotę 600 zł, kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania w sprawie o alimenty. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż pomimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych: oświadczenia w zakresie rozliczenia kosztów wspólnego mieszania pomiędzy wnioskodawcą a jego żoną, wyjaśnień w kwestii czy pozostaje w związku małżeńskim z I. Z. i ewentualnie określenie wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów jak i posiadanego majątku, kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów z tytułu emerytury jak I z tytułu umów zlecenia zawartych z "[...]" i "[...]" wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie posiadanego majątku ruchomego w okresie od 1.01.20014 r. do 20.05.2015 r. oraz wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i współmałżonkę rachunków bankowych w tym obsługujących ewentualnie posiadane karty kredytowe. Zauważyć również należy, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, wprawdzie tamte wnioski dotyczyły innych spraw rozstrzyganych zarówno przez tut. Sąd jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, to w zakresie postępowania w przedmiocie prawa pomocy strona była już kilkukrotnie wzywana w trybie art. 255 p.p.s.a.. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca znał konsekwencje nieprzedstawienia wnikliwych i pełnych wyjaśnień co do swojego stanu rodzinnego jak i materialnego. Przykładowo można wskazać na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13.05.2015 r. sygn. akt II FZ 292/15, w którym to stwierdzono m.in., że "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na wezwanie Sądu skarżący nadesłał dowody zapłaty za mieszkanie, telewizję, energię elektryczną, wywóz śmieci, telefon. Jednakże nie wskazał on w jakim zakresie obciążają one jego osobiście a w jakim ponosi je łącznie z żoną, z którą co prawda prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, jednak zamieszkują w jednym mieszkaniu, tym samym opłacają razem rachunki m.in. za mieszkanie, energię elektryczną, wywóz śmieci. W związku z tym nie wiadomo, czy wspólnie wydatkowane kwoty są dzielone np. po połowie na oboje małżonków, czy też z uwagi na zawartą ugodę w sprawie alimentów, płacona kwota alimentów zawiera już w sobie wspólne opłaty za mieszkanie, prąd, wodę, itp. Ponadto, pomimo kilkukrotnych wezwań, skarżący nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący pozbawił w ten sposób sąd pierwszej instancji możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Pozostałe informacje przedstawione przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla podatnika rozstrzygnięcia. Nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej skarżącego, tylko dokumentowały poszczególne przychody i wydatki." Przechodząc zatem do oceny wniosku skarżącego i przedstawionych przez skarżącego wyjaśnień co do stanu rodzinnego i materialnego w jakim się znajduje, w oparciu o przesłanki do przyznania prawa pomocy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim z przedstawionych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci emerytury w kwocie "[...]". Kwota ta przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, a to jak przyjąć należy co do zasady umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Przy czym zaznaczyć trzeba, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych czy to w postaci decyzji ZUS, czy też zeznania podatkowego potwierdzających wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego. Nadto na podstawie akt administracyjnych ustalono, że wnioskodawca zatrudniony jest na umowach zlecenia w firmach "[...]" i "[...]". Odpowiadając na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. w zakresie wykonywania umów zleceń na rzecz tych podmiotów, wnioskodawca poza lakonicznym oświadczeniem, że na rzecz "[...]" wykonuje pracę w wymiarze 16 godzin miesięcznie, nie przedstawił zarówno umów zlecenia zawartych z tymi firmami jak i wyjaśnień w zakresie wysokości uzyskiwanych z tego tytułu dochodów. Tym samym oświadczenie wnioskodawcy w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów nie może być uznane za pełne. Dodatkowo brak dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów budzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności składanych w tym zakresie wyjaśnień. Należy podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z 5 listopada 2010r., sygn. akt II GZ 318/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W sytuacji zatem gdy, nie jest znana wysokość uzyskiwanych dochodów przez wnioskodawcę, dodatkowo brak jest jakichkolwiek dokumentów mogących potwierdzić składane przez wnioskodawcę, nie jest możliwe dokładne i prawidłowe ustalenie sytuacji majątkowej, co przekłada się na odmowę przyznania prawa pomocy. Dodatkowo należy stwierdzić, że pomimo, iż wnioskodawca przedstawił dokumenty źródłowe przedstawiające wysokość ponoszonych wydatków, których wysokość określił na kwotę – ok. 1920 zł łącznie miesięcznie, to jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do kwestii, w jakim zakresie obciążają one jego osobiście, a w jakim ponosi je łącznie z żoną, z którą prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, jednak zamieszkują w jednym mieszkaniu. Zamieszkiwanie bowiem obojga małżonków w jednym lokalu nierozerwalnie wiąże się z posiadaniem wspólnych opłat m.in. za mieszkanie, energię elektryczną, wywóz śmieci, TV itp. W sytuacji zatem gdy, rozpoznający wniosek referendarz sądowy, nie dysponuje pełnym i wiarygodnym oświadczeniem wnioskodawcy zarówno co do kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów jak i wysokości faktycznie ponoszonych kosztów przez skarżącego, nie miał możliwości uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć należy, że zasadniczą kwestią dla właściwego ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy, a tym samym do zweryfikowania jego możliwości płatniczych jest ustalenie kwoty faktycznie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych stałych, niezbędnych kosztów utrzymania. Posiadając te informacje rozpoznający wniosek jest w stanie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej skarżącego poprzez porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym z możliwościami płatniczymi wnioskodawcy. Stwierdzić również należy, że także istnymi informacjami niezbędnymi dla prawidłowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy są kwestie dotyczące posiadanego przez niego, czy też jego współmałżonkę majątku. Brak oświadczenia w tym zakresie rodzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń. Tak jak wyjaśniono to już w wezwaniu przedstawienie informacji w zakresie posiadanego przez współmałżonka majątku jest niezbędne do oceny możliwości finansowych wnioskodawcy z uwagi na fakt, że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 Kodeks rodzinny i opiekuńczy – daje w skrócie k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Dodatkowo należy podkreślić, że równie istotna dla oceny możliwości finansowych skarżącego, jest także możliwość oceny przepływów finansowych w oparciu o wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy. Brak przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego nie pozwala ani na ustalenie stanu tego rachunku, jak i uniemożliwia także prześledzenie wszystkich operacji na nim dokonywanych, co ma również znaczenie z punktu widzenia ustalenia możliwości płatniczych skarżącego. Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości –dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym przedstawieniu sytuacji materialnej, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16 października 2012r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.