I SA/Ol 269/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 12 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do września 2006r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2018r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę W. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do września 2006r. W związku ze złożeniem skargi kasacyjnej przez skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika, zwrócono się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynika, iż zamieszkuje on z żoną A. R., z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Mieszkanie, w którym zamieszkuje jest odrębną własnością żony. Skarżący wyjaśnił, iż z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Na potwierdzenie tej okoliczności skarżący przedłożył wypis z aktu notarialnego w przedmiocie umowy o wyłączenie wspólności ustawowej z dnia "[...]" (k. 6 – prawo pomocy - załącznik do akt). Wnioskodawca wyjaśnił, iż utrzymuje się z emerytury, która po potrąceniach, w tym alimentów na rzecz żony wynosi "[...]" zł netto miesięcznie. Dodał, iż do stałych wydatków należą alimenty w wysokości "[...]" zł oraz należności na rzecz Urzędu Skarbowego w wysokości "[...]"zł. Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż otrzymywane świadczenie emerytalne przeznaczane jest na wyżywienie, leki oraz opłatę abonamentu telefonicznego. Dodał, iż nie posiada żadnych oszczędności oraz lokat bankowych w związku z czym nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Do formularza wniosku skarżący załączył kopię PIT-40A/11A za 2017rok (k. 5 – prawo pomocy-załącznik do akt), z którego wynika osiągniecie przychodu z tytułu emerytury w wysokości "[...]" zł. Załączono również dowód uiszczenia opłaty za telefon z dnia 10 lipca 2018r. na kwotę "[...]" zł (k. 6 – prawo pomocy - załącznik do akt). W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił, iż wysokość jego emerytury po potrąceniach wynosi "[...]" zł. Otrzymywane środki przeznacza w całości na wyżywienie, środki czystości i higieny ("[...]" zł), opłatę za telefon ("[...]" zł) oraz leki ("[...]" zł). Wskazał, iż jest po operacji "[...]"", woreczka żółciowego, przepukliny brzusznej, choruje na nadciśnienie tętnicze, ma uszkodzone więzadła stawów kolanowych. Wnioskodawca wyjaśnił, iż zamieszkuje w mieszkaniu będącym odrębną własnością jego żony. Małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Skarżący płaci na rzecz żony alimenty w wysokości "[...]" zł. Żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł. Jest osobą przewlekle chorą, przeszła dwa udary mózgu, operację serca, operację z powodu nowotworu złośliwego, operacje tarczycy i woreczka żółciowego. Choruje przewlekle na boreliozę i depresję. Oczekuje na operację stawów biodrowych i kolanowych. Otrzymywane dochody żona wnioskodawcy przeznacza na utrzymanie mieszkania: czynsz i fundusz remontowy "[...]" zł, energia elektryczna "[...]" zł, telefon "[...]" zł, TV Vectra "[...]" zł, rata podatku dochodowego "[...]" zł, leki "[...]" zł, rehabilitacja "[...]" zł, środki czystości i higieny "[...]" zł. Ponadto koszty eksploatacji i utrzymania samochodu "[...]" zł, roczne koszty związane z przeglądem technicznym i opłatami OC samochodu "[...]" zł, raz w roku podatek dochodowy od alimentów "[...]" zł. Wnioskodawca wyjaśnił, iż nie posiada rachunku bankowego, natomiast jego żona posiada rachunek w "[...]". Wskazał, odnosząc się do niewypełnienia rubryki nr 7.2.3. formularza PPF, iż zarówno on jak i jego żona nie posiadają żadnych wierzytelności. Skarżący oświadczył, iż koszty pełnomocnika zostały uiszczone przed rozpoczęciem sprawy. Na chwilę obecną nie posiada żadnych oszczędności i środków finansowych, z których mógłby pokryć opłatę od skargi kasacyjnej. Nie posiada także polis ubezpieczeniowych. Do złożonych oświadczeń skarżący załączył kopię rachunku za TV Vectra w wysokości "[...]" zł, kopię rachunku za telefon "[...]" zł, kopię polecenia przelewu za telefon "[...]" zł, kopię rachunku za energię elektryczną "[...]" zł, kopię rachunków z tytułu czynszu za mieszkanie oraz funduszu remontowego "[...]" zł, kopię decyzji z dnia 14 grudnia 2016r. w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym – około "[...]" zł/ms, kopię poleceń przelewu potwierdzającego zapłatę podatku w wysokości "[...]" zł oraz raty w kwocie "[...]" zł, wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 01.07.2018r. do 31.07.2018r., kopię potwierdzenia wypłaty emerytury skarżącego w kwocie "[...]" zł, kopię wyroku SR w Olsztynie z dnia 22 września 2008r. w przedmiocie podwyższenia skarżącemu alimentów na rzecz jego żony, kopię ubezpieczenia OC samochodu na kwotę "[...]" zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek wysokość wpisu nie stanowi w sytuacji skarżącego podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając niniejszy wniosek w pierwszej kolejności należy odnieść się do wielokrotnie akcentowanej przez skarżącego umowy małżeńskiej na podstawie której małżonkowie w 2004r. znieśli wspólność majątkową. Niezależnie od rodzaju prowadzonego gospodarstwa domowego wskazać należy, iż fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej z małżonką nie skutkuje automatycznie obowiązkiem zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. Wyjaśnić należy, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 682) skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12; publ. CBOSA ). Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą czy też nie wspólne gospodarstwo domowe. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Dlatego też jeśli trwa małżeństwo, to dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy należy uwzględniać dochody jego współmałżonka i składniki posiadanego majątku. Stanowisko jakoby pozostawanie w rozdzielności majątkowej zwalniało żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Małżonkowie – niezależnie od panujących między nimi stosunków – tworzą rodzinę, dlatego przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy uwzględnia się dochody wszystkich członków jego rodziny, w tym przede wszystkim małżonki, bez względu na to, czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe czy też nie. W warunkach niniejszej sprawy trudno mówić o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego w sytuacji ponoszenia wszystkich kosztów utrzymania mieszkania przez żonę skarżącego i jednoczesnym alimentowaniu małżonki przez wnioskodawcę. Tym samym zasądzone wyrokiem sądu na rzecz małżonki skarżącego alimenty w wysokości "[...]" zł, mają w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, wyłącznie charakter formalny. W sytuacji bowiem wykazanej przez skarżącego tj. pozostawania w związku małżeńskim, wspólnego zamieszkiwania małżonków, braku orzeczenia separacji oraz znacznej pomocy finansowej ze strony współmałżonki, trudno jest mówić o prowadzeniu odrębnych gospodarstw domowych przez współmałżonków. Z całą pewnością można stwierdzić, iż zamieszkujący razem małżonkowie wspomagają się finansowo. Biorąc powyższe pod uwagę wskazać należy, iż dochód dwuosobowej rodziny, na który składa się emerytura skarżącego, emerytura jego żony oraz alimenty wynosi łącznie około "[...]" zł. Wykazane przez skarżącego łączne wydatki ponoszone zarówno przez niego jak i jego żonę wynoszą "[...]" zł. Dodatkowo rodzinę obciążają wydatki ponoszone w skali roku, takie jak podatek dochodowy z tytułu alimentów oraz OC samochodu łącznie jest to kwota "[...]" zł, co w skali miesiąca daje dodatkowy wydatek w wysokości "[...]" zł. Łączne miesięczne wydatki oscylują zatem w granicach około "[...]" zł. Mając zatem na uwadze wysokość uzyskiwanych przez małżonków dochodów przy uwzględnieniu stałych miesięcznych wydatków oraz wydatków związanych z wyżywieniem, stwierdzono, że pozwalają one na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Dodatkowo należy mieć na uwadze, iż o trudnej sytuacji materialnej skarżącego nie świadczy fakt ustanowienia przez niego pełnomocnika. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby wnioskodawcy do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Jednakże okoliczność powyższa wskazuje, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest na tyle zagrożona, aby niemożliwe było poniesienie tego rodzaju kosztów, które nie służą zaspokojeniu elementarnych potrzeb skarżącego bądź jego rodziny. Na marginesie wskazać należy, iż wyciągi z rachunków bankowych małżonki skarżącego zostały wykazane jedynie za jeden miesiąc (tj. za okres od 01.07.2018r. – 31.07.2018r), a nie jak wskazano w wezwaniu za okres trzech miesięcy (tj. od 01.05.2018r. do 31.07.2018r.). Tylko na tej podstawie możliwe było nieuwzględnienie wniosku skarżącego i odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w związku z niezastosowaniem się do wezwania z dnia 17 sierpnia 2018r., a w konsekwencji niewykazania w sposób pełny i wyczerpujący sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy i jego żony. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.