I SA/Ol 281/24
WyrokWSA w Olsztynie2024-10-02
Skład orzekający: Andrzej Brzuzy, Anna Janowska, Jolanta Strumiłło
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, nie uwzględniając w wystarczającym stopniu trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, w tym konieczności sprawowania opieki nad chorą matką?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ ZUS nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, która uniemożliwia spłatę zadłużenia bez narażania rodziny na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ nie wziął pod uwagę, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może być przesłanką do umorzenia składek, a także nie skonfrontował wysokości zadłużenia z realnymi możliwościami finansowymi skarżącej.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek ZUS, wskazując na trudną sytuację materialną i rodzinną, w tym konieczność sprawowania opieki nad chorą matką. ZUS odmówił umorzenia, uznając, że nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności ani uzasadnione przypadki umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności. Skarżąca wniosła skargę do WSA, który uchylił zaskarżoną decyzję.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Anna Janowska sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Protokolant sekretarz sądowy Weronika Ćwiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2024r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 czerwca 2024r., nr UP-441/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 maja 2024 r. nr 976/2024.
Decyzją z 19 czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS, Zakład) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497), dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z 9 maja 2024 r. o odmowie umorzenia A. R. (dalej jako strona, skarżąca) należności z tytułu składek.
Jak wynika z akt sprawy strona 20 marca 2024 r. złożyła wniosek o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek oraz umorzenia kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazała, że nie jest w stanie uregulować należności, mieszkanie w którym mieszka razem z chorą matką i młodszą siostrą jest do generalnego remontu, rodzice rozwiedli się w [...] r., ojciec pozostawił rodzinę w bardzo trudnej sytuacji. Podkreśliła, że mieszka na wsi, a matka z uwagi na swoje schorzenia korzysta z opieki medycznej w szpitalu w [...] jak i w [...]. We wsi nie ma sklepu spożywczego podobnie jak apteki czy przychodni lekarskiej. Podkreśliła, że sprawuje opiekę nad chorą matką i z tego powodu pobiera świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny w wysokości 2 988 zł. Młodsza siostra jest uczennicą [...] i uczy się w trybie dziennym, otrzymuje od ojca alimenty w wysokości 400 zł. miesięcznie. Matka strony pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1 780,96 zł. brutto, oraz świadczenie wychowawcze z programu 800+ w wysokości 800 zł. miesięcznie.
Wskazane przez stronę stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 2 014, 07 zł. w tym opłaty eksploatacyjne 1 530 zł, bilet siostry na dojazdy do szkoły 284 zł, opłaty za leki 200 zł. Strona wskazała również, że opłaca ratę w wysokości 418,75 zł. za kupno laptopa siostry.
Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika również, że strona prowadziła działalność gospodarczą do [...] października 2021 r. i nie wywiązała się z obowiązku opłacenia składek. Zaległości dotyczą okresu od czerwca 2020 r. do października 2021 r. w łącznej kwocie 5 605 zł. na ubezpieczenia społeczne i za okres od kwietnia 2020 r. do października 2021 r. w łącznej kwocie 9 886,80 zł. na ubezpieczenie zdrowotne.
Odmawiając umorzenia należności ZUS (zarówno organ I jak i II instancji) uznał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, nie wskazała również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W uzasadnieniach decyzji wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
ZUS nie kwestionował powołanych problemów zdrowotnych matki skarżącej i kłopotów bytowych rodziny, które stanowią niewątpliwie utrudnienie w codziennej egzystencji, lecz uznał że nie są one wystarczającą podstawą do umorzenia należności. Zdaniem ZUS, również bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów strony, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłaty zaległych składek lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc do problemów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.
W nieformalnej skardze do Sądu strona wniosła o uchylenie decyzji wskazując, że narusza ona prawo i interes strony.
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skargę należało uznać za zasadną.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do prawidłowości stosowania przepisów postępowania, jak i zgodności z przepisami prawa materialnego. Tylko na podstawie prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych istnieje bowiem możliwość prawidłowej subsumcji stanu faktycznego do przepisów materialnoprawnych i oceny decyzji co do zastosowania i wykładni prawa materialnego. Przy czym zauważyć należy, że zadaniem sądu nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zastosowania prawa materialnego, gdyż rolą sądu jest kontrola prawidłowości działania organu administracji w zaskarżonej decyzji. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z prawem, Sąd zbadał więc jej prawidłowość zarówno pod względem zastosowania przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego.
Poczynione ustalenia faktyczne, ocena dowodów w zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu nie są prawidłowe.
O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności.
Podkreślić należy, że składki na ubezpieczenie na podstawie art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 tej ustawy mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a także w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zostały enumeratywnie wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala ZUS przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.
Wobec treści wniosku skarżącej, w sprawie zastosowanie miał także art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały uregulowane w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Bezspornym jest, że decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej, bowiem ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W wyroku z dnia 20 marca 2007 r. (II GSK 345/06) NSA wyjaśnił, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., który dotyczy umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami, wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. W wyroku z dnia 21 lutego 2007 r. (II GSK 301/06) NSA wyjaśnił, że w sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. Zauważyć też trzeba, że w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż z art. 7 k.p.a. nie wynika prymat ani przewaga interesu społecznego (por. B.Adamiak, J.Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wyd. C.H.Beck, 2003, s. 73). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a.
Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Ponieważ, istota problemu w sprawach dotyczących umorzenia składek sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego, poczynienia właściwych ustaleń na podstawie zebranych dowodów i wnikliwego uzasadnienia decyzji, sąd administracyjny zobowiązany jest do kontroli tych właśnie działań organu. Z uzasadnienia decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Zdaniem Sądu ZUS nie wyjaśnił braku zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie ZUS rutynowo i pobieżnie potraktował aktualną sytuację materialną i zdrowotną w rodzinie skarżącej, mimo że to właśnie te okoliczności związane ze szczególną sytuacją, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia powinny być traktowane pierwszoplanowo przy rozstrzyganiu o umorzeniu należności z tytułu składek. ZUS powinien wziąć także pod uwagę to, czy spłata zadłużenia z tytułu składek w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu przedmiotowych należności osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, leki, ubranie oraz inne). Organ ma obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. W kontrolowanej sprawie, niewątpliwie kwota zaległości wobec ZUS (łącznie około 16000 zł) w kontekście możliwości finansowych skarżącej stanowi znaczne obciążenie finansowe, w sytuacji, gdy źródłem jej utrzymania jest świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny w wysokości 2 988 zł. Należy podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń, która w przypadku skarżącego jest nadmiernie wysoka. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz dokonując wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt II GSK 1807/14). Natomiast wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 2757/14). Tymczasem organ ograniczył się do matematycznego obliczenia dochodów i wydatków w rodzinie strony nie odnosząc tego w żaden sposób do szansy na poprawę sytuacji finansowo-zdrowotnej w rodzinie strony i realnych, podstawowych potrzeb życiowych członków tej rodziny.
Podkreślić również należy, że skoro skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne, to oznacza, że wystąpiła przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", jako przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 cyt. ustawy. Warunkiem bowiem nabycia prawa do świadczenia jest, aby ubiegający się o nie, nie podejmował prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a w razie jej podjęcia, aby z takiej działalności zrezygnował, w celu sprawowania opieki. Przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem okolicznością, którą organ powinien rozważyć celem oceny wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nie do zaakceptowania jest bowiem stanowisko ZUS, który nie stwierdził przesłanki umorzenia związanej z koniecznością opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą stronę możliwości uzyskiwania dochodu i jednocześnie uznał, że świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS.
Reasumując zdaniem sądu, organ nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej skarżącej, uwzględniającej również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania zbyt ciężkich skutków dla skarżącej i jej rodziny. Istotne jest i co należy szczególnie podkreślić w niniejszej sprawie, dokonując oceny wniosku o umorzenie organ ma obowiązek uwzględnić sytuację rodzinną i materialną osoby zobowiązanej, przede wszystkim na podstawie okoliczności istniejących w dniu orzekania na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie zaś w oparciu o założenia wskazujące na potencjalną możliwość dokonania spłaty zadłużenia. W sytuacji zaś, kiedy przedstawiony we wniosku materiał dowodowy nie jest dostateczny lub budzi wątpliwości organu, należy w toku prowadzonego postępowania materiał dowodowy uzupełnić, pouczając w tym zakresie stronę.
Sąd orzekający stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż naruszała prawo materialne, co miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), a nadto przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy (lit.c).
Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien dokładne zbadać sytuację skarżącej i rozważyć, czy istnieje realna możliwość spłacenia zadłużenia bez pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej.
Zakład powinien ponownie rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny, przy czym jak wielokrotnie wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny, interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki z dnia 25 czerwca 2003r. (III SA 3118/01, POP 2004/4/77, z dnia 20 marca 2007 r. II GSK 345/06, z dnia 21 maja 2009 r. II GSK 1045/08; II GSK 1807/14).
Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni poczynione wywody i oceny prawne w zakresie interpretacji i stosowania wskazanych przepisów prawa, dokona ponownej analizy okoliczności sprawy i wyda rozstrzygnięcie dokonując odpowiednich ustaleń faktycznych i prawnych aktualizujących stan sprawy, a następnie oceni czy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika realna możliwość spłaty należności bez popadnięcia skarżącej w skrajne ubóstwo, przy uwzględnieniu mogącej się pojawić konieczności korzystania z pomocy społecznej.
Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło