I SA/Ol 29/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 12 lutego 2016r. skarżący D.C. (dalej jako wnioskodawca, strona, skarżący) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i uczącym się synem. Rodzina skarżącego utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości "[...]"netto uzyskiwanego przez jego żonę i dochodów z najmu w wysokości "[...]" miesięcznie. Skarżący jest osobą bezrobotną. Skarżący razem z żoną jest współwłaścicielem domu o powierzchni "[...]" o wartości "[...]". Innego majątku nie posiada. Argumentując swój wniosek stwierdził, że jest na utrzymaniu żony. Od wielu lat choruje. Jego pomoc w utrzymaniu rodziny polega na gotowaniu i sprzątaniu. Do wniosku skarżący załączył: zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 9.02.2016 r. Pismem z dnia 25 lutego 2016 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2012r., poz. 270 ze zm.) dalej zwana w skrócie p.p.s.a, wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających w sposób wyczerpujący i całkowity sytuację materialną i życiową wnioskodawcy. Na wezwanie z dnia 25.02.2016 r. skarżący przedstawił wyjaśnienia, do których przedłożenia zobligowano stronę. W tym stanie uznano, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07 ) . Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niepubl.). To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na wstępie należy stwierdzić, że skarżący zobowiązany jest opłacić wpis od skargi w kwocie 335 zł. Nadto wskazać należy, że równolegle do przedmiotowej sprawy toczy się postępowanie ze skargi żony wnioskodawcy, z którą to skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W związku z powyższym rozpoznający wniosek referendarz sądowy, na podstawie wyjaśnień udzielonych przez żonę skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 28/16 dodatkowo ustalił, że żona wnioskodawcy w dniu "[...]" uzyskała dochód ze sprzedaży nieruchomości w kwocie "[...]", który to w całości przeznaczyła na remont domu. Informacje te były istotne i niezbędne dla rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Podkreśli© bowiem należy, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy również zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8).Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest również pod uwagę sytuacja finansowa i stan majątku współmałżonka. Oceniając złożone oświadczenie skarżącego zarówno na formularzu wniosku jak i na podstawie złożonych dodatkowych oświadczeń stwierdzić należy, że stałym źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny jest wynagrodzenie uzyskiwane przez żonę strony ze stosunku pracy wraz z dodatkami w postaci premii i nagród. Łącznie w okresie od 1 listopada 2015 r. do 25 lutego br. dochód z tego tytułu, wyliczony w oparciu o wpływy na konto żony skarżącego wyniósł "[...]" co stanowi średnio "[...]" miesięcznie (k. 37 – 54). Ponadto z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że uzyskuje dochód z najmu w kwocie "[...]" miesięcznie, zatem łączny dochód rodziny wnioskodawcy w analizowanym okresie wynosił – "[...]" miesięcznie. Nadto z przedstawionych wyjaśnień [pismo strony z dnia 7 marca 2016 r. (k. nr 33-34)] wynika, że miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą ok. 625 zł. (energia elektryczna, ogrzewanie, wywóz nieczystości, woda, środki czystości, wydatki na naukę, telefon, internet, telewizja satelitarna). Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, iż skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim należy stwierdzić, że rodzina skarżącego uzyskuje stałe miesięczne dochody, w wysokości pozwalającej na opłacenie wszystkie kosztów utrzymania. Dodatkowo żona skarżącego w sierpniu 2015 r. uzyskała dochód w kwocie "[...]" z którego to dochodu bez wątpienia byłaby w stanie opłacić koszty sądowe. Fakt przeznaczenia całego dochodu na remont domu, nie może stanowić podstawy do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Przede wszystkim należy zauważyć, że na moment uzyskania ww. dochodu prowadzone było postępowanie podatkowe w zakresie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r., które to zakończono się wydaniem decyzji z dnia "[...]". Skarżący zatem miał świadomość, iż wydanie niekorzystnej dla niego decyzji może wiązać się z koniecznością dochodzenia swoich praw przed sądem, a w konsekwencji obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych. Podkreślić należy, okoliczność jak wnioskodawca i jego najbliższa rodzina rozporządza swoim majątkiem już w toku prowadzenia postępowania podatkowego jest istotna dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, już na etapie postępowania przed Sądem administracyjnym. Okoliczność tę dostrzegł i podkreślił m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 86/16 gdzie stwierdził "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego "[...]" postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe" (orzeczenie dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przerzucenie zatem całości kosztów postępowania na Budżet Państwa, a pośrednio na ogół społeczeństwa w tej sytuacji byłoby odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego – w tym koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część posiadanych przez stronę środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, które nie dysponowały i nadal nie dysponują majątkiem czy też dochodami umożliwiającymi pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.