I SA/Ol 292/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług i dokonania zabezpieczenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 18 maja 2010 r. skarżący J. M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 500 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarcza, z której uzyskuje dochody w wysokości 4629 zł brutto miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze studiującą córką, która z tytułu umowy o pracę na ½ etatu uzyskuje dochody w wysokości 1000 zł brutto miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, że skarżący jest właścicielem domu o powierzchni użytkowej ok. 250 m2 oraz ½ udziału w nieruchomości położonej w M. Posiada samochód ciężarowy Ford Transit rok prod. 2005. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż w obecnej chwili nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych. Konta firmy zostały zajęte przez organy skarbowe. Taka sytuacja grozi likwidacją firmy jak i ogranicza możliwości zaciągnięcia kredytu na bieżącą działalność. Dokonane zajęcie rachunków bankowych spowodowało także, że skarżący nie posiada środków na opłacenie bieżących składek ubezpieczeniowych i podatków. Nadto wnioskodawca oświadczył, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Rozstrzygając złożony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić należy iż, wykazane przez J. M. okoliczności nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości o powierzchni 250 m2, udział w nieruchomości położonej w M. oraz samochód ciężarowy. Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (...)" (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http:// orzeczenia.nsa. gov.pl). Na marginesie wskazać również należy, iż fakt nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z żoną nie wyłącza zastosowania art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Zatem małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania i na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu fakt nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego czy też rozdzielność majątkowa małżonków. Bowiem przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych Sąd bierze pod uwagę nie tylko konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, ale i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie. W tej sytuacji powoływana przez skarżącego okoliczność nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego i nie podanie informacji dotyczących dochodów i majątku żony uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny, czy rzeczywiście skarżący nie jest w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kosztów postępowania sądowego. Dlatego też w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony żony jak i uczącej się i pracującej córki, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Nadto zauważyć należy, że pomimo zajęcia kont przez organy podatkowe skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody w wysokości 4629 zł brutto miesięcznie. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji