I SA/Ol 296/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012r. postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę D. P. (dalej jako "skarżąca", "wnioskodawczyni") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia "[...]" Wnioskiem z dnia 4 lipca 2017r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca, w związku z zamiarem złożenia skargi kasacyjnej, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawczynię formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem (l.57). Rodzina skarżącej utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wnioskodawczyni w wysokości "[...]" zł oraz z wynagrodzenia męża w wysokości "[...]" (umowa o pracę do 25 lipca 2017r.). Łączny dochód rodziny wynosi "[...]" zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni i jej mąż nie posiadają jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Mieszkają w wynajętym mieszkaniu zakładowym. Koszt utrzymania mieszkania wynosi "[...]" zł w tym wliczone są już media. Skarżąca wraz z mężem spłaca kredyty zaciągnięte w bankach w wysokości około "[...]" zł miesięcznie. Ponosi koszty leków w wysokości "[...]" zł miesięcznie. Do złożonego wniosku załączono kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego "[...]" z dnia "[...]". w przedmiocie wznowienia postępowania na wniosek skarżącej (k. 52), kopię postanowienia komornika sądowego z dnia "[...]". w przedmiocie przekazania sprawy (k.53, k. 54), kopię wyciągu z rachunku karty kredytowej męża skarżącej w banku "[...]" z okresu 16.05.2017r -18.06.2017r (k. 55), kopię faktury VAT z dnia 08.05.2017r. i z dnia 08.06.2017r. dotyczącą opłat za najem i media lokalu mieszkalnego (k.56 i 57), kopię umowy o pracę wnioskodawczyni (k. 58), kopię umowy o pracę męża wnioskodawczyni (k.59), kopię rozliczenia czasu pracy i wynagrodzenia męża skarżącej do US (k.60), kopię wyciągu z rachunku bankowego skarżącej za okres od 18.05.2017r. do 19.06.2017 i od 19.04.2017r do 17.05.2017r. (k. 61-62), kopię planu spłaty pożyczki na kwotę "[...]" zł zaciągniętej w dniu 21.11.2016r. (k. 63). W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżąca wyjaśniła, iż poza dochodami uzyskiwanymi przez nią i jej męża nie otrzymuje pomocy od innych osób. Wskazała, iż ponosi coraz większe wydatki związane z zakupem lekarstw z uwagi na pogarszający się stan zdrowia, miesięczne około "[...]" zł. Wyjaśniła, iż kredyt zaciągnięty w banku w 2012r przeznaczony był na zakup i remont zakupionej koparko-ładowarki służącej w prowadzonej działalności gospodarczej, zakup paliwa oraz za wynajem sprzętu do prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazała, że za wykonaną pracę nie otrzymała wynagrodzenia, w konsekwencji nie mogła opłacić bieżących i zaległych rachunków, co powodowało konieczność zaciągania kolejnych kredytów na spłatę zaległości i bieżące opłaty. Dodała, iż zakupiona koparka jest stara i ma wartość złomową. Wskazała, iż kredyty zaciągała również na spłatę zaległości do Urzędu Skarbowego, jednak i tak jej wynagrodzenie podlega zajęciu komorniczemu. Posiadane zobowiązania jak i okoliczność pozostawania męża skarżącej bez pracy i prawa do zasiłku przez rok, do maja 2017r. spowodowały zaciąganie kolejnych pożyczek. Do złożonych wyjaśnień skarżąca załączyła zaświadczenie o wynagrodzeniu, zaświadczenie o zatrudnieniu jej męża. Ponadto powtórnie załączono część dokumentów złożonych wraz z formularzem wniosku PPF tj. kopię wyciągu z rachunku karty kredytowej męża skarżącej w banku "[...]" z okresu 16.05.2017r -18.06.2017r, kopię faktury VAT z dnia 08.05.2017r. i z dnia 08.06.2017r. dotyczącą opłat za najem i media lokalu mieszkalnego, kopię umowy o pracę wnioskodawczyni, kopię umowy o pracę męża wnioskodawczyni, kopię rozliczenia czasu pracy i wynagrodzenia męża skarżącej do US, kopię wyciągu z rachunku bankowego skarżącej za okres od 18.05.2017r. do 19.06.2017 i od 19.04.2017r do 17.05.2017r., kopię planu spłaty pożyczki na kwotę "[...]" zł. Ponadto załączono nowe dokumenty takie jak kopię zawiadomienia z dnia 03.04.2017r. w sprawie harmonogramu spłat pożyczki (k. 76), wyciąg z operacji dokonanych kartą kredytową skarżącej w okresie 08.06.2017r. do 26.06.2017r., od 02.05.2017r. do 25.05.2017r. oraz 21.03.2017r. do 25.03.2017r. (odpowiednio k.77, 78 i 79), wyciąg z rachunku karty kredytowej męża wnioskodawczyni za okres od 29.06.2017r. do 16.07.2017r. (k.81), kopię pisma z dnia 23.09.2015r. dotyczącego zestawienia rat kapitałowo-odsetkowych od Planu Spłat Ratalnych "w ramach karty kredytowej "[...]"" (k. 83-84), kopię pisma z dnia 22.10.2015r. dyspozycji wcześniejszej częściowej spłaty kwoty w wysokości 5.000 zł (k. 85), kopię harmonogramu spłat kredytu w wysokości "[...]" zł zaciągniętego w dniu "[...]". (k. 86), kopię faktury VAT dotyczącą opłat za najem i media lokalu mieszkalnego za lipiec 2017r. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych skarżącej. Wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie wypełniła bowiem w całości skierowanego do niej wezwania, pomijając wyciąg z rachunku bankowego za część okresu do przedłożenia jakiego została zobowiązana oraz kwestie ewentualnego posiadania rachunków bankowych przez jej męża. Dlatego też na podstawie przedłożonych dokumentów nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie przez skarżącą kosztów postępowania sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika, jest niemożliwe. Wskazać należy, że skarżąca wezwaniem z dnia 13 lipca 2017r. została zobowiązana m.in. do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, w tym obsługujących karty kredytowe, lokat terminowych posiadanych przez nią oraz jej męża, z okresu ostatnich trzech miesięcy (tj. od 01.04.2017r. do 30.06.2017r.). W odpowiedzi na wezwanie przedłożono wyciągi z rachunku bankowego skarżącej w banku "[...]" jedynie za okres od 19.04.2017r. do 17.05.2017r. oraz od 18.05.2017r. do 19.06.2017r. Przy czym rachunki te zostały złożone powtórnie tj. były już przedłożone przy formularzu PPF. Tym samym, po wystosowanym wezwaniu, nadal nie przedłożono wyciągu z rachunku bankowego skarżącej za okres od 01.04.2017r. do 18.04.2017r. oraz od 20.06.2017r. do 30.06.2017r. Nie przedłożono również wyciągów bankowych z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego męża skarżącej. Przedstawione wyciągi dotyczyły jedynie wyciągu z rachunku karty kredytowej jej męża za okres od 29.06.2017r. do 16.07.2017r. oraz 26.05.2017r. do 18.06.2017r. Skarżąca nie wyjaśniła przy tym czy jej mąż posiada jedynie rachunek bankowy w ramach obsługi karty kredytowej i nie posiada innego rachunku (np. rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego (ROR) w danym banku). Kwestia ta nie została wyjaśniona. Wskazać należy, że jeżeli nawet mąż skarżącej posiada jedynie rachunek w ramach karty debetowej, to przedłożone wyciągi z tego rachunku także powinny dotyczyć okresu zakreślonego wezwaniem. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskująca o przyznanie prawa pomocy uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jej sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącą po prostu nie są wystarczające. Wskazać należy, że skarżąca została wezwana w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych własnych i męża za konkretnie wskazany w wezwaniu okres. Trudno również uznać, iż powyższe zaniechanie nastąpiło w sposób nieświadomy, w sytuacji gdy pozostałe dane i dokumenty źródłowe zostały przedstawione w sposób wyczerpujący. Analiza wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawczyni oraz jej męża, za wskazany w wezwaniu pełny trzymiesięczny okres, umożliwiałaby ustalenie czy skarżąca i jej mąż posiadali dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miała ona ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z postępowaniem sądowym. Dane te mogłyby również potwierdzić okoliczności przedstawione przez skarżącą w złożonym formularzu PPF. Zwrócić również należy uwagę, iż uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych nie wymaga szczególnych trudności, nie jest również nadmiernie czasochłonne. Podkreślić należy, iż rozpoznający wniosek nie kwestionuje pozostałych wyjaśnień skarżącej w zakresie wysokości dochodu, którym dysponuje jej rodzina, brakiem jego stabilności z uwagi na zatrudnienie męża na okres próbny, brakiem majątku, wysokości zadłużenia skarżącej, licznych zobowiązań oraz wysokości miesięcznych rat z tytułu spłacanych pożyczek. Na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych ustalono, że aktualne zadłużenie skarżącej wynosi około "[...]" zł (trzy pożyczki w "[...]", linie kredytowe w ramach dwóch kart kredytowych), suma miesięcznych rat z tego tytułu wynosi około "[...]" zł, ponadto skarżąca spłaca debet w ramach karty kredytowej. Niewątpliwie skarżąca posiada znaczne zadłużenie oraz spłaca miesięcznie wysokie raty kredytowe w stosunku do osiąganych dochodów. Okoliczności te, nie pozostałyby nieuwzględnione w sytuacji kompletnego przedstawienia dokumentów źródłowych, o których była mowa wyżej. Przyjmuje się również, że niepełne przedstawianie danych może nasuwać wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę wyjaśnień co do jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W warunkach niniejszej sprawy nie ma bowiem pewności, że w okresach, które nie zostały uwzględnione na przedłożonych wyciągach z rachunków bankowych, skarżąca nie dysponowała środkami umożliwiającymi poniesienie kosztów sądowych czy chociażby ich części. Powyższe wątpliwości korelują także z faktem, że możliwości finansowe skarżącej jako kredytobiorcy, były oceniane przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów, ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonego kredytu w dłuższym okresie czasu. Przypomnieć należy, iż ostatnia pożyczka została udzielona skarżącej w listopadzie 2016r. na okres "[...]" lat i sumę "[...]" zł. Jak wskazywano wyżej oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Należy także wskazać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż "od stron (...) ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych". Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.