I SA/Ol 313/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 4 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 1"[...]"Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej oraz odsetek za zwłokę postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 26 kwietnia 2018 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący B.B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w postaci umowy franczyzy sklepu od sieci"[...]"ponosi straty. Skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni "[...]" i wartości "[...]", obciążonego hipoteką na kwotę "[...]". Nadto posiada samochód marki "[...]" rok produkcji 2000 i wartości "[...]". Innego majątku nie posiada. Argumentując wniosek wskazał, iż po pobycie na bezrobotnym od października 2017 r. rozpoczął pracę jako ajent sieci "[...]". Ma stratę w wysokości "[...]" wynikającą z zakupu na kredyt towaru do sklepu. Nadto posiada do spłaty hipotekę na kwotę "[...]", natomiast Urząd Skarbowy ściągnął na mocy nieprawomocnej decyzji kwotę "[...]". Miesięcznie ponosi koszty swojego utrzymania oraz środka transportu, którym musi dowozić towar do sklepu. Skarżący wyjaśnił, że brakuje mu środków na bieżące wydatki i aby utrzymać płynność "kredytuje się częściowo zobowiązaniami wobec dostawców". W związku z powyższym nie stać go na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika jak i na niezbędne koszty sądowe. Z tytułu stałych wydatków ponosi miesięcznie koszty w wysokości "[...]". Na wydatki te składają się: energia elektryczna – "[...]", czynsz mieszkaniowy – "[...]", edukacja – "[...]", bieżące wydatki na utrzymanie – "[...]" oraz ubezpieczenie samochodu – "[...]" rocznie. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej cyt. jako p.p.s.a.), skarżący przedłożył pismo z dnia 16.08.2018 r., w którym wyjaśnił schemat współpracy z "[...]". Wyjaśnił, że pomimo, że sprzedaż towaru w sklepie wyniosła za ¾ miesiąca "[...]" to sprzedaż skarżącego stanowiła zaledwie "[...]".. Nie jest w stanie na bieżąco opłacić podatku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i w związku z tym posiada zaległość w kwocie "[...]", nadto posiada zaległości wobec ZUS w wysokości ponad "[...]". Wskazał ponownie na posiadany majątek. Do pisma załączył szereg dokumentów księgowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej w tym: kserokopie księgi przychodów i rozchodów za okresy od stycznia do czerwca 2018 r. bilans za poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2018 r. i bilans za II kwartał 2018 r., kopię aktu notarialnego z "[...]", oświadczenie o stanie majątkowym, potwierdzenie wysokości opłat za mieszkanie, potwierdzenie wysokości opłat za telefon za styczeń 2018 r., oraz wydruk z portalu www.pracuj.pl z dnia 17.08.2018 r. ofert pracy dla "[...]". Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd (referendarz sądowy) przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w zakresie całkowitym gdy osoba fizyczna wykaże, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 2 art. 246 § 1 p.p.s.a). Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację materialną skarżącego wskazać należy, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie całkowitego przyznania prawa pomocy. Stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego, z przedstawionych dokumentów księgowych w postaci bilansów i ksiąg przychodu i rozchodu wynika, że prowadzi dochodową działalność gospodarczą. I tak przykładowo z bilansu firmy za rok 2018 wynika, że dochód firmy wyniósł "[...]" przy przychodach w kwocie "[...]" i kosztach w wysokości "[...]".. Także z przedstawionego rozliczenia za 2017 r. wynika, że tylko za okres od września do grudnia 2017 r. dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł "[...]". Ponadto z przedstawionych ksiąg przychodów i rozchodów za poszczególne miesiące 2018 r. wynika, że wynagrodzenie skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej wahało się pomiędzy "[...]’ za marzec 2018 r. a "[...]" za miesiąc kwiecień 2018 r., średnie wynagrodzenie miesięczne za okres 6 miesięcy skarżącego wyniosło "[...]"(łącznie za 6 miesięcy uzyskał "[...]"). Przy czym skarżący oświadczył, że ponosi stałe miesięczne wydatki w kwocie ponad "[...]" miesięcznie. Ponadto wnioskodawca posiada zadłużenie z tytułu niepłaconych podatków w wysokości "[...]", w związku z prowadzona działalnością gospodarczą i wobec ZUS w kwocie "[...]".. Pomimo jednak, posiadanego zadłużenia, w ocenie rozpoznającego wniosek, fakt prowadzenia obiektywnie biorąc dochodowej działalności gospodarczej jak i wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia wskazuje, że wnioskodawcy nie sposób zaliczyć do kręgu osób najuboższych. Przyznanie prawa pomocy nie ma bowiem charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt. OZ 862/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W tej sytuacji nie można uznać, że skarżący jest osobą pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy w postaci całkowitego przyznania prawa pomocy. Oceniając wniosek skarżącego - z punktu widzenia powyższego kryterium - referendarz sądowy uznał, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, tj. od kwoty 500 zł. Na taką ocenę rzutował przede wszystkim fakt konieczności jednorazowego uiszczenia kwoty wpisu w wysokości 500 zł, niezbędnego dla rozpoznania skargi wnioskodawcy, brak oszczędności oraz zasygnalizowane problemy ze spłatą zadłużenia wobec Urzędu Skarbowego i ZUS. Niemniej jednak, ograniczając przyznanie prawa pomocy wyłącznie do wpisu od skargi, referendarz sądowy uznał, że skarżący posiada potencjał do gromadzenia środków finansowych, niezbędnych do samodzielnego opłacenia ewentualnych kolejnych kosztów postępowania związanych z prowadzonym sporem sądowym. Tym samym wnioskodawca powinien tak dysponować swoim dochodem aby samodzielnie móc opłacić inne ewentualne koszty sądowe. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa w tej sytuacji stanowiłoby naruszenie art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia bowiem zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13). W tej sytuacji, także wniosek skarżącego, w zakresie ustanowienia radcy prawnego nie mógł być uwzględniony. W świetle bowiem art. 246 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pełnomocnika z urzędu powinno winno nastąpić w sytuacji, gdy wnioskodawca uprawdopodobni, że nie ma jakichkolwiek środków na samodzielne sfinansowanie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. A zatem ma charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a., zob też postanowienie z 4.1.2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z 30.08.2011 r., I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26.10.2010 r., III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, CBOSA). Skarżący zaś nie wykazał, iż nie posiada jakichkolwiek środków na ten cel. Skarżący dysponuje stałym dopływem środków utrzymania (i to, jak wydaje się, wobec zwolnienia od kosztów wpisu od skargi – o czym wyżej – który może przeznaczyć na poczet innych kosztów postępowania, jeśli uzna ponoszenie ich za konieczne), stąd decyzja o odmowie jego ustanowienia. Takie względy, jak celowość ustanowienia w sprawie pełnomocnika, przedstawiona sytuacja finansowa przez skarżącego i wysokość osiąganych dochodów skutecznie przeciwstawiają się wskazanemu przez stronę uzasadnieniu działania pełnomocnika w sprawie, tj. woli strony. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.