I SA/Ol 329/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 września 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące marzec i kwiecień 2010r. postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 2.000 zł (słownie: dwa tysiące złotych) Wnioskiem z dnia 19 lipca 2012r. skarżąca R. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 4.700 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni nie pracuje, zarejestrowana jest w urzędzie pracy i poszukuje zatrudnienia. Studiuje zaocznie w "[...]" i jest na utrzymaniu rodziców. Rodzice skarżącej pracują, matka w szpitalu "[...]" w "[...]" jako pracownik administracji, ojciec na stacji paliw w "[...]" jako sprzedawca. Łączny dochód rodziców wynosi 4.181,14 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje czworo członków rodziny: rodzice skarżącej, wnioskodawczyni oraz jej siostra, która ukończyła studia i również nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżąca nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Rodzice wnioskodawczyni posiadają mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 73,75 m2, są również współwłaścicielami mieszkania po prababci o powierzchni 35,21 m2. W mieszkaniu tym zamieszkuje prababcia skarżącej J. B., żaden z członków rodziny nie otrzymuje z tego tytułu czynszu. Rodzice skarżącej są ponadto właścicielami garażu o powierzchni 15,80 m2. Posiadają dwa samochody osobowe: samochód "[...]", rok produkcji 1999, samochód "[...]", rok produkcji 2001. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała, iż w chwili obecnej nie jest w stanie uiścić opłaty od skargi. Jest studentką, nie pracuje, nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku, nie posiada również zdolności kredytowej, by zaciągnąć pożyczkę. Wraz z siostrą pozostaje na utrzymaniu rodziców. Dochody rodziców wystarczają na bieżące koszty utrzymania. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 25.07.2012r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodów, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, podatków itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżąca uzyskuje ewentualne dochody np. z prac dorywczych, sezonowych czy okresowych, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości oraz częstotliwości osiąganych dochodów, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy wysokość dochodów rodziców (1.803,14 zł i 2.378,00 zł) podana we wniosku jest kwotą brutto czy netto ( na rękę), – oświadczenia czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiada(ją) polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone, - wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawczynię i osoby prowadzące wspólne gospodarstwo ze skarżącą, z okresu ostatnich trzech miesięcy (kwiecień - czerwiec 2012 r.). W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 01.08.2012r. skarżąca ponownie wyjaśniła, iż nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Rodzice opłacają jej także szkołę, całkowity koszt dwuletnich studiów wynosi 6.650,00 zł, z czego do zapłaty pozostało jeszcze 3.100 zł. Wskazała, iż dochód netto rodziców wynosi około 3.000 zł. Podniosła, iż po opłaceniu rachunków rodzinie pozostaje kwota ok. 900 zł na wyżywienie, środki czystości, artykuły przemysłowe i ubrania. Wykazała następujące miesięczne koszty utrzymania: czynsz za mieszkanie 469,97 zł, woda 200 zł, czynsz za garaż 16,13 zł, energia za garaż 48,46 zł, TV+ Internet 100 zł, energia elektryczna 207 zł, tel. komórkowy skarżącej 87,53 zł, telefon stacjonarny 51,59 zł, spłata pożyczki w banku PKO S.A. 278,06 zł, spłata pożyczki w SKOK 477,91 zł, podatek od nieruchomości 21,42 zł, ubezpieczenia samochodów łącznie w przeliczeniu na 1 miesiąc 68,40 zł. Łączna suma wydatków wynosi 2027,63 zł. Na potwierdzenie ponoszenia wskazanych kosztów utrzymania przedłożone zostały odpowiednie rachunki i dokumenty. Skarżąca oświadczyła, iż nic jej nie wiadomo na temat polis ubezpieczeniowych. Wskazała również, iż rachunek bankowy rodziców jest wspólny. Przedłożono wyciągi z rachunków bankowych na nazwisko Z. B. oraz R. B. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jak już wskazano, prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala jej na uiszczenie całości kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 4.700 zł. W niniejszej sprawie uznano, że skarżąca wykazała przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od części wpisu sądowego tj. zwolnienia ponad kwotę 2.000 zł. Zgodzić należy się ze skarżącą, iż jej sytuacja finansowa nie należy do łatwych i wskazuje, iż może mieć ona trudności z uiszczeniem kosztów sądowych w wysokości całego wpisu. Wskazać bowiem należy, iż wnioskodawczyni nie osiąga dochodów, nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu swoich rodziców. W tej sytuacji rozpoznający wniosek rozpatruje sytuację finansową i majątkową rodziców skarżącej, na których utrzymaniu ona pozostaje, i z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 października 2010 r. (sygn. akt II FZ 513/10, orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl ) dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.i.o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.i.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. orzecznictwo przytoczone w postanowieniu NSA). Pozostawanie więc skarżącej, bez pracy i dochodów, na utrzymaniu rodziców, sprawia, że jej sytuacja materialna jest pochodną sytuacji materialnej rodziców, którzy osiągają dochody. Biorąc zatem pod uwagę całokształt sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni stwierdzić należy, iż nie jest ona na tyle zła, aby uiszczenie przez skarżącą części kosztów sądowych było rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek nie ma przeszkód, aby skarżąca poniosła koszty sądowe w postaci części wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł. Sytuacja bytowa skarżącej i jej rodziny jest bowiem stabilna. Wnioskodawczyni i jej rodzina posiada stałe miejsce zamieszkania, mieszkanie o powierzchni 73,75 m2 zabezpieczające potrzeby mieszkaniowe rodziny. Ponadto rodzice skarżącej posiadają dodatkowy majątek w postaci mieszkania po prababci o powierzchni 35,21 m2 oraz garaż. Rodzice skarżącej pracują i uzyskują stałe dochody, które wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny. Siostra skarżącej ukończyła właśnie studia i może podjąć pracę, co rokuje pozytywnie na zwiększenie dochodu rodziny. Wskazać również należy, iż nieruchomości będące własnością rodziców skarżącej mogą ewentualnie służyć jako zabezpieczenie pożyczki bądź kredytu. Posiadanie majątku w postaci nieruchomości wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych. O dobrym statusie rodziny może również świadczyć posiadanie dwóch samochodów. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych skarżącej była również analiza wyciągów z rachunków bankowych matki wnioskodawczyni Z. B.. Z przedłożonych wyciągów wynikają bowiem takie zdarzenia jak: wcześniejsza spłata raty kredytu w wysokości 1.015,48 zł ( 30.04.2012r.) oraz wpływ dodatkowych środków finansowych w wysokości 800 zł od osoby fizycznej (26.06.2012r.) i 5.750 zł z Polskiego Towarzystwa Ubezpieczeń S.A. (28.06.2012). Tym samym stwierdzić należy, iż skarżąca na dzień składania skargi miała możliwość uiszczenia wpisu sądowego. Ubocznie rozpoznający wniosek zauważa, iż pomimo oświadczenia skarżącej o wspólnym koncie bankowym rodziców, do akt sprawy przedłożono jedynie wyciąg z konta bankowego na nazwisko matki, na którym nie odnotowano wpływów z tytułu wynagrodzenia ojca. Powyższe powoduje powzięcie wątpliwości w zakresie posiadania jednego konta przez rodziców skarżącej oraz wysokości dochodu uzyskiwanego przez ojca, która tym samym nie została uwiarygodniona. W świetle wyżej przedstawionych okoliczności stwierdzić należy, iż sytuacja majątkowa wnioskodawczyni umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł. Natomiast uiszczenie kosztów w wysokości przewyższającej tę kwotę mogłoby powodować uszczerbek utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. Przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jej sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego jej prawa do sądu. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.