I SA/Ol 35/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 5 lutego 2014r., skarżący A. C. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku PPF wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, otrzymuje emeryturę z KRUS w wysokości 828,71 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Argumentując wniosek skarżący wskazał na niski dochód, problemy ze zdrowiem (kamienica nerkowa, ograniczenia ruchowe po nieudanej operacji biodra) brak możliwości wykupu lekarstw. W dodatkowym oświadczeniu, złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), skarżący wyjaśnił iż po śmierci żony został najemcą mieszkania w "[...]" przy ulicy "[...]". Z przedłożonych dokumentów wynika, iż najmowany lokal posiada zadłużenie z powodu nieregulowania płatności mieszkaniowych na kwotę 1.652,50 zł – na dzień 19.02.2014r. Wnioskodawca wyjaśnił, iż w mieszkaniu zameldowana jest jego córka B. C. posiadająca grupę inwalidzką, nie otrzymująca zasiłku, wnuczka M. C. poszukująca pracy, wnuczka D. C. ucząca się, wnuk P. C. przebywający za granicą, nie utrzymujący kontaktu z rodziną. Do złożonych wyjaśnień załączono aneks do umowy najmu z dnia 17.10.2012r., wezwanie ostateczne w sprawie nieuregulowanych płatności z dnia 02.10.2013r., wyciąg z rachunku bankowego "[...]" za okres 31.12.2013r. -28.01.2014r., z którego wynika saldem ujemnym w wysokości - 1.745,83 zł. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia oraz przedłożone dokumenty źródłowe były niekompletne, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz wyczerpujących danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Minimum staranności procesowej, jakiej można oczekiwać od strony wnioskującej, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, w szczególności przedłożenia wszystkich dokumentów i oświadczeń, które zostały w wezwaniu wymienione. Tymczasem wnioskodawca wykonał takie wezwanie w sposób wybiórczy, nadsyłając tylko część materiału dowodowego niezbędnego dla pełnej oceny jego najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej. Dlatego też wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. Skarżący w odpowiedzi na wystosowane do niego wezwanie ograniczył się jedynie do lakonicznych oświadczeń, nie wyjaśniających w sposób zupełny, a przede wszystkim aktualny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Odnosząc się do sytuacji materialnej wskazał jedynie, na wysokość uzyskiwanej emerytury, której wysokość została uwiarygodniona w wyciągu z rachunku bankowego, nie wykazał natomiast wysokości oraz rodzaju ponoszonych wydatków związanych z własnym utrzymaniem. Zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Nie wyjaśniono również czy osoby zameldowane w mieszkaniu, którego najemcą jest wnioskodawca rzeczywiście w nim zamieszkują, czy tylko są w nim zameldowane i czy pozostają na utrzymaniu skarżącego w związku z nieposiadaniem własnych dochodów. Skarżący nie odniósł się także do pytania zawartego w wezwaniu czy korzysta z czyjejś pomocy rzeczowej bądź finansowej. Wnioskujący nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych za pozostałe miesiące do których był wezwany. Wezwanie obligowało skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy tj. od 01.11.2013r do 31.01.2014r. Tymczasem wnioskodawca przedłożył wyciąg za jeden miesiąc tj. za okres 31.12.2013r. -28.01.2014r. Nie wyjaśnił przy tym dlaczego nie może przedstawić wyciągów za pozostałe miesiące. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Mogłaby również potwierdzić, że zadłużenie na koncie wnioskodawcy ma charakter stały, a sytuacja finansowa skarżącego jest rzeczywiście trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nieprzedłożenie natomiast wyciągów z rachunków bankowych za pozostałe miesiące rodzi wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Przede wszystkim jednak zwrócić należy uwagę, że skarżący w żaden sposób nie odniósł się do wezwania w zakresie dotyczącym, czy aktualnie jest właścicielem bądź dzierżawcą nieruchomości rolnych, podania ich powierzchni oraz uzyskiwanych ewentualnie dochodów, a jeżeli nie, to kiedy i w jaki sposób nastąpiło ich zbycie. Wyjaśniając znaczenie wystosowanego do wnioskodawcy pytania wskazać należy, iż z akt sprawy wynika (k. 89 akt administracyjnych), że skarżący był dzierżawcą nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa o łącznej powierzchni 80 ha. Dzierżawa została rozwiązana z dniem 31 lipca 1998r. z uwagi na zaległości wynikające z tytułu czynszu dzierżawnego, ostatecznie nieruchomość została odebrana dzierżawcy w dniu 13.12.2006r. Z pisma Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia 28.03.2013r (k. 89) wynika, że odebranymi działkami były działki o numerach "[...]", "[...]", "[...]" oraz "[...]". Natomiast z wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 złożonego przez wnioskodawcę w dniu 15.05.2009r. (k. 60 akt administracyjnych) wynika, iż posiadał on również inne działki rolne tj. "[...]" o powierzchni 1,24 ha oraz "[...]" o powierzchni 46,7 ha. Tym samym istotnym było ustalenie czy skarżący nadal jest właścicielem bądź dzierżawcą nieruchomości rolnych i o jakiej powierzchni. Powyższe ma bowiem znaczenie dla oceny jego sytuacji materialnej. Niewyjaśnienie okoliczności związanych z posiadaniem nieruchomości uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Wątpliwości co do posiadanego majątku budzi także fakt posiadania przez skarżącego jako adresu zameldowania innego adresu, niż ten który wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Co więcej dotychczasowy adres pod który wysyłana była korespondencja do skarżącego zarówno przez organy jak również w postępowaniu przez tut. Sądem, wskazuje na zameldowanie skarżącego w miejscowości, w której położone są wyżej wymienione nieruchomości rolne tj. "[...]". Dopiero we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący jako adres do korespondencji wskazał miejscowość "[...]". Powyższe uniemożliwia ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wskazać przy tym należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (por. postanowienie WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 966/07 z dnia 13.02.2008r. publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Rozpoznający wniosek nie neguje, że sytuacja materialna skarżącego może rzeczywiście jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacja ta nie została jednak przez niego wykazana. Wypełnienie wystosowanego do wnioskodawcy wezwania nie powodowało, zdaniem rozpoznającego wniosek, szczególnych trudności, nie wiązało się również z ponoszeniem dodatkowych kosztów. Dla rozpoznania wniosku koniecznym było bowiem przedstawienie dokumentów poświadczających ponoszone wydatki oraz przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego za pozostałe dwa miesiące. Ponad wyżej wymienione dokumenty wnioskodawca zobligowany był jedynie do przedłożenia oświadczeń w zakresie nieruchomości rolnych, co szczegółowo zostało wyjaśnione w wezwaniu. Reasumując należy stwierdzić iż uzyskanie powyższych danych, w ocenie orzekającego, było istotne dla oceny rzeczywistej i aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Sąd (czy też referendarz sądowy) musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 1 p.p.s.a. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.