I SA/Ol 361/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zastosowania zwolnienia w podatku rolnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 5 maja 2014r. skarżący M. G., reprezentowany przez adwokata U. K., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i ojcem. Skarżący podał, iż posiada nieruchomość rolną o powierzchni 21,92 ha. Innego majątku nie posiada. Zamieszkuje z rodzicami. Ojciec jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 - posiada 1/6 udziału. Na dochód rodziny składa się renta ojca w wysokości 536 zł oraz dochody skarżącego z gospodarstwa rolnego w wysokości około 1.300 zł miesięcznie, matka nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawca podkreślił, iż prowadzi gospodarstwo rolne, które praktycznie nie przynosi dochodów. Comiesięczne wydatki wnioskodawcy kształtują się następująco energia elektryczna około 200 zł, telefon – 100 zł, paliwo do samochodu i maszyn rolniczych około 1.500 zł, woda i ścieki 150 zł, ubezpieczenie KRUS 476 zł kwartalnie (156 zł miesięcznie), rata kredytu na zakup ziemi – 500 zł miesięcznie, dodatkowo rata roczna 17.250 zł (1437,50 zł – miesięcznie), ubezpieczenie pojazdów 650 zł rocznie (54 zł miesięcznie). Ponadto skarżący wskazał, iż jego ojciec choruje na astmę, dyskopatię i owrzodzenie dwunastnicy. Pismem z dnia 19 maja 2014 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny, korzystania z ewentualnej pomocy osób trzecich, płatności obszarowych z tytułu posiadania nieruchomości rolnej bądź przedłożenia zaświadczenia o niepobieraniu dopłat, wyjaśnień w jaki sposób pokrywana jest comiesięczna nadwyżka wydatków nad dochodami, przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających regulowanie rat kredytu (comiesięczne raty i roczne), wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, oświadczenia oraz dokumentów potwierdzających wysokość opłaty za usługę prawną (w związku z korzystaniem z usług pełnomocnika). W dniu 02.06.2014r. do Sądu wpłynął wniosek pełnomocnika wnioskodawcy o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni, tj. do dnia 30.06.2014r. z uwagi na niezwykłą obszerność wezwania z dnia 19 maja 2014r. Zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2014r. Referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni od daty doręczenia zarządzenia. Odpis zarządzenia został doręczony pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 6 czerwca 2014r. Jednocześnie w dniu 6 czerwca 2014r. w odpowiedzi na wezwanie z dnia 19.05.2014r. zostały złożone przez pełnomocnika strony dokumenty, które udało się zgromadzić skarżącemu. Końcowo w piśmie przewodnim pełnomocnik podkreślił, iż nie jest zrozumiałe i dopuszczalne żądanie dokumentów lub oświadczeń dotyczących rozliczeń skarżącego z pełnomocnikiem. Do pisma załączono następujące dokumenty: kserokopie dowodu wpłaty za śmieci w wysokości 99 zł rata 5-7 z dnia 13.05.2014r., kserokopie dowodu wpłaty z tytułu zobowiązania podatkowego rata 1/14 z dnia 14.03.2014r. wysokości 413,56 zł, rata 2/14 z dnia 13.05.2014r. w wysokości 413,56 zł (k. 31), kserokopie wyciągu bankowego z rachunku bankowego Banku BPS za okres 02.01.2014r. do 31.03.2014r. (k. 32-34), kserokopie dowodu wpłaty składki KRUS w wysokości 378 zł za okres kwiecień - czerwiec 2014r.) – k. 35, kserokopie faktur z tytułu nabycia części do maszyn, środków do uprawy roślin na łączną kwotę 4.555,71 zł (k. 36-40), kserokopie faktur za wodę i ścieki za okres kwiecień-maj 2014r. (k. 41) w wysokości 196,59 zł, za okres styczeń-marzec 2014r. w wysokości 334,37 zł (k. 42), kserokopię rozliczenia za energię elektryczną za okres 17.09.2013r. do 12.03.2014r. z wynikająca z faktury niedopłata w wysokości 180,24 zł (k. 43), kserokopię faktury za telefon komórkowy w wysokości 59,80 zł (k. 44), kserokopię faktury z dnia 05.05.2014r. za zakup drewna w wysokości 1.516,34 zł (k. 45), kserokopię świadczenia z ZUS dla ojca wnioskodawcy w wysokości 569,80 zł (k. 46), kserokopie 2 dowodów wpłaty – nieczytelne (k. 46), kserokopię harmonogramu spłat kredytu (k. 47-50), kserokopię świadczenia z ZUS dla ojca wnioskodawcy w wysokości 569,80 zł (k. 51). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, o co wnosi strona skarżąca w niniejszej sprawie, następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej kosztów postępowania. We wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości finansowych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05 publ. CBOiS). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazując na trudną sytuację materialną nie przestawiła wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń. Wskazać należy, iż brak nadesłania wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń przez wnioskodawcę, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie może wynikać z długości terminu wyznaczonego na uzupełnienie wniosku. W wezwaniu z dnia 19 maja 2014r. wyznaczono skarżącemu 10 - dniowy termin do przedłożenia wskazanych dokumentów, który następnie, na wniosek pełnomocnika strony, został przedłużony o 7 kolejnych dni licząc od dnia doręczenia odpisu zarządzenia o przedłużeniu terminu. Zgodnie z potwierdzeniem odbioru (k. 29) odpis zarządzenia został doręczony w dniu 6 czerwca 2014r. Przedłużony termin do nadesłania dokumentów wskazanych w wezwaniu upływał zatem z dniem 13 czerwca 2014r. Tym samym licząc od dnia odebrania wezwania w dniu 20 maja 2014r. (k. 24) wnioskodawca dysponował łącznie 24 dniowym terminem do uzupełnienia danych, określonych wezwaniem z dnia 19 maja 2014r. Odnosząc się do kwestii niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania wniosku wskazać należy, że skarżący wskazując na wydatki oraz koszty związane z utrzymaniem rodziny i prowadzeniem gospodarstwa rolnego nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa comiesięczną nadwyżkę kosztów nad dochodami. Według oświadczenia skarżący uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości około 1.300 zł miesięcznie, ojciec wnioskodawcy otrzymuje rentę w wysokości 536 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi około 1.836 zł Wykazane przez wnioskodawcę wydatki wynoszą minimum 2.660 zł miesięcznie, tym samym koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny znacznie przewyższają uzyskiwane dochody. Ponadto nie są to z pewnością wszystkie koszty ponoszone przez skarżącego. Wnioskodawca musi bowiem ponosić także inne koszty miesięcznego utrzymania związane z podstawami egzystencji życiowej takie jak chociażby zakup wyżywienia czy podstawowych środków czystości. Dodatkowo skarżący spłaca roczną ratę kredytu w wysokości 17.250 zł, co miesięcznie stanowiłoby kwotę 1.437,50 zł. Ponadto w wydatkach miesięcznych nie uwzględniono kosztów występujących nieregularnie takich jak np. zakup drewna (1.516,34 zł), zakup części oraz środków do uprawy roślin (4.555,71 zł – w okresie marzec-maj 2014r.). Wnioskodawca nie wyjaśnił skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami, w kwocie co najmniej 824 zł miesięcznie (bez kosztów wyżywienia, środków czystości, wydatków nieregularnych oraz rocznej spłaty raty kredytu). Nie wskazał również, aby korzystał z czyjejś pomocy finansowej bądź rzeczowej. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Skarżący nie przedłożył także zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego. Ograniczył się jedynie do oświadczenia w zakresie dochodu jaki uzyskuje z gospodarstwa rolnego. W formularzu wniosku PPF podał, iż uzyskuje dochód w wysokości około 1.300 zł miesięcznie, co rocznie stanowiłoby kwotę 15.600 zł. W związku z brakiem takiego zaświadczenia jak również brakiem informacji odnośnie powierzchni gospodarstwa w ha przeliczeniowych nie jest możliwe ustalenie rzeczywistego dochodu skarżącego z gospodarstwa rolnego. Złożone oświadczenie w przedmiocie wysokości dochodu w świetle wykazanych wydatków wydaje się mało wiarygodne. Zauważyć przy tym należy, iż zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2013 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012r. (MP z 2013 r. poz. 774), dochód ten wynosił 2.431 zł z 1 ha przeliczeniowego. Biorąc pod uwagę powyższe uznano, że dochód osiągany z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 21, 92 ha fizycznych musi być wyższy aniżeli dochód wykazany w formularzu wniosku PPF. Wnioskodawca nie przedłożył również z odpowiedniej jednostki ARiMR dokumentów potwierdzających otrzymywanie dopłat, ewentualnej ich wysokości bądź stwierdzających niepobieranie płatności obszarowych. Powyższe wątpliwości również nie pozwalają na obiektywną ocenę możliwości finansowych wnioskodawcy, nie ustalono bowiem czy skarżący uzyskuje dodatkowe środki finansowe na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nie przedłożono również oświadczenia bądź dokumentów w przedmiocie wysokości opłat za usługę prawną związaną z reprezentowaniem skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazano, że żądanie dokumentów lub oświadczeń dotyczących rozliczeń skarżącego z pełnomocnikiem nie jest zrozumiałe i dopuszczalne. Odnosząc się do tego stwierdzenia, wyjaśnić należy, że analiza wszystkich wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę, ich wysokości oraz rodzaju ma istotne znaczenie dla oceny jego możliwości finansowych i rzeczywistej sytuacji materialnej. Na trudną sytuację materialną i brak środków pieniężnych niezbędnych na poniesienie kosztów sądowych nie wskazuje bowiem okoliczność ustanowienia przez skarżącego pełnomocnika. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby wnioskodawcy do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżący może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. Uchylanie się od przedłożenia wymaganych dokumentów powoduje z jednej strony brak możliwości dokonania rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, a z drugiej strony powoduje powstanie wątpliwości, czy sytuacja ta jest aż tak trudna oraz czy potwierdza sytuację wykazaną w formularzu wniosku. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy zobligowana jest przedstawić nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Wskazać również należy, iż fakt ponoszenia zobowiązań z tytułu zaciągniętego kredytu nie może być okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego w kwocie około 500 zł miesięcznie oraz dodatkowo raz do roku w kwocie około 17.000 zł, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy. Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu wnioskodawcy znacznego kredytu w wysokości 301.000,00 zł (k. 47). Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania rodziny. Znajduje to również odzwierciedlenie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, skoro skarżący nie podniósł, by miał trudności finansowe z terminowym uiszczaniem tych należności, czy też, że zalega ze spłatą rat kredytu. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawca posiada środki, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego typu zobowiązań i ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, w kwocie (500 zł) odpowiadającej wysokości wymaganego na chwilę obecną wpisu od skargi (500 zł), a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Ponadto na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącego został zwiększony o uzyskaną kwotę kredytu, i tym samym to sam skarżący winien tak rozsądnie zawierać umowy kredytowe, aby spłata kredytu nie stanowiła nadmiernego obciążenia co do kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny. Reasumując stwierdzić należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową , która może uzasadniać przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.