I SA/Ol 365/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Janowska (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska sędzia WSA Jolanta Strumiłło Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2025r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 czerwca 2025r., nr 520000/8/25/I w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia zaległych składek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oddala skargę. Decyzją z 3 czerwca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "organ", "ZUS") utrzymał w mocy własną decyzję z 11 kwietnia 2025 r., którą odmówiono B. T. (dalej jako: "strona", "skarżąca") wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a.") w związku z art. 30 i art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, dalej jako: "u.s.u.s.") w tym: na ubezpieczenia społeczne od grudnia 2014 r. do stycznia 2016 r. w kwocie 15.436,11 zł, na ubezpieczenie zdrowotne od grudnia 2014 r. do stycznia 2016 r. w kwocie 8.507,47 zł. Jak wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, po dokonaniu ponownej analizy sprawy stwierdzono, że w wydanej decyzji z 11 kwietnia 2025 r. organ nie wskazał, że strona nie jest stroną postępowania. Natomiast prawidłowo orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie podlegają bowiem umorzeniu z mocy prawa, gdyż art. 30 u.o.s.u.s. wyraźnie wyłącza określone kategorie należności spod stosowania wobec nich instytucji umorzenia. Oznacza to, że w stosunku do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Jednocześnie ZUS poinformował, że rozpatrzy wniosek o umorzenie w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w zakresie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność oraz należności z tytułu składek za pracowników (z wyłączeniem składek finansowanych przez ubezpieczonych) i wyda w tym zakresie decyzję. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wywiodła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie i zobowiązanie ZUS do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległych składek zgodnie ze złożonym wnioskiem. Zaskarżonej decyzji zarzucono sprzeczność ustaleń ze stanem faktycznym, w szczególności przez odmowę uznania skarżącej za stronę postępowania. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada statusu przedsiębiorcy. Swoją sytuację materialną wskazała w oświadczeniu o stanie majątku oraz w dokumentach stanowiących załącznik do tego oświadczenia. Jak podniosła skarżąca, nie ma ona możliwości spłaty należności, które zostały objęte wnioskiem. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że nie jest stroną postępowania o umorzenie tego rodzaju składek. Przede wszystkim obowiązek zapłaty zaległych składek obciąża ją, jako ich płatnika, a nie pracowników, za których składki zostały naliczone i w razie przymusowej egzekucji przez ZUS tych należności egzekucja byłaby skierowana przeciwko skarżącej, a nie przeciwko wskazanym pracownikom. W tej sytuacji nie można uznać, że strona nie jest uprawniona do złożenia wniosku o umorzenie tego rodzaju składek na ubezpieczenie społeczne. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z 24 października 2025 r. strona podtrzymała argumentację przedstawioną w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 61a § 1 zd. 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym stosownie do art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Cytowany powyżej przepis art. 61a § 1 zd. 1 k.p.a. przewiduje dwie niezależne przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, tj. wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną bądź inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód oczywistych o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 zd. 1 k.p.a., należy bowiem rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Zdaniem Sądu, taka też sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, obejmując tym wnioskiem m.in. składki w części finansowanej przez ubezpieczonych. Tymczasem zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s., które stanowią podstawę do umarzania należności z tytułu składek, rozkładania ich na raty i odraczania terminu ich płatności. Przy czym należy wyjaśnić, że przepisy u.s.u.s. rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Przepis art. 24 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Mając więc na względzie treść przepisu art. 24 ust. 2 u.s.u.s., uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej w tej części. Przedstawione stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11 (Lex nr 1404591) podnosząc, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się" należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia opartego na podstawie art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że wnioskodawca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie pracowników finansowanych przez nich samych. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek (por. wyrok NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13, Lex). Brak możliwości umorzenia składek powoduje, że zachodziła przeszkoda w rozpoznaniu wniosku skarżącej w takim zakresie, co jednocześnie stanowiło ujemną przesłankę postępowania, a więc zachodziły przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Zaznaczyć przy tym należy, że w odniesieniu do pozostałych należności skarżącej prowadzone było postępowanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Z tych względów, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).