I SA/Ol 37/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2011 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Spółki A w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka A w O. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Wskazując, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, podniosła, że nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie ma majątku, w oparciu o który, mogłaby opłacić koszty sądowe. Wyjaśniła, że pomimo posiadania nieruchomości, nie może ich sprzedać, bowiem są one przedmiotem egzekucji. Kapitał podstawowy Spółki wynosi 10.025.926 zł, wartość udziałów 800.000 zł, należności długoterminowe 21.311.600 zł, aktywa obrotowe 5.850.963 zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za rok 2010 wyniosła 3.959.448 zł. Za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 1.462.889 zł, która została pokryta kapitałem zapasowym do wysokości 488.815 zł, pozostała cześć ma zaś być pokryta zyskiem z lat przyszłych. Spółka posiada zadłużenie na rachunkach bankowych w czterech bankach. Ponadto obciążają ją zobowiązania na kwotę 22.821.171 zł, przy czym kwota ta nie obejmuje kosztów egzekucji i odsetek. Wszystkie należności, udziały, konta bankowe, jak i posiadane nieruchomości, podlegają egzekucji komorniczej. Skarżąca przedłożyła również: sprawozdania finansowe za lata 2009 i 2010, sprawozdania z działalności zarządu za lata 2009 i 2010, zestawienie obrotów i sald syntetyczne i analityczne na dzień 28.082011 r., zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2009 i 2010, deklaracje VAT-7 od 01.08.2010 r. do 31.12.2010 r., zestawienia środków trwałych za lata 2009 i 2010 oraz zawiadomienia komornicze o wszczętych egzekucjach i zajętych rachunkach. Postanowieniem z dnia 24 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 37/11, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Spółka podniosła, że nie wyjaśniono wszystkich okoliczności niezbędnych do właściwej oceny jej stanu finansowego. Wskazała, że zrealizowała w całości wezwanie do przedłożenia dokumentów i oświadczeń, jednakże pomimo to odmówiono jej przyznania prawa pomocy. Tymczasem, w jej ocenie granice inicjatywy dowodowej strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy zakreśla treść wniosku (formularza) oraz zakres wezwania skierowanego do na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. W sytuacji, gdy referendarz sądowy nie posiada dostatecznych informacji na temat stanu finansowego wnioskodawcy powinien ponowić wezwanie. Spółka wskazała, że jej stan finansowy w części dotyczącej m.in. pożyczek udzielonych przez skarżącą, realnej możliwości spieniężenia aktywów obrotowych skarżącej, wymagalności i rzeczywistej ściągalności należności skarżącej, jest całkowicie odmienny niż opisany w zaskarżonym postanowieniu. Pożyczki udzielone przez skarżącą nie są bowiem jeszcze wymagalne, a ponadto zostały wykorzystane w sposób, który uniemożliwia ich zwrot w najbliższym czasie. Środki pieniężne z udzielonych właścicielowi pożyczek długoterminowych zostały zainwestowane. Natomiast aktywa obrotowe oraz towary nie nadają się do natychmiastowej sprzedaży. Spółka zarzuciła również, że Referendarz sądowy, dokonując oceny, kierował się przesłankami przyznania prawa pomocy w całości. Ponadto w zaskarżonym postanowieniu nie wskazał zakresu odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, która dotyczyła jedynie opłaty od skargi. Wskazała na błędną i wewnętrznie sprzeczną ocenę stanu majątkowego, która polegała na odmowie przyznania prawa pomocy mimo, iż stwierdzono, że "podmiot spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie". Zakwestionowała uznanie, że skarżący ma obowiązek gromadzić środki na przyszłe spory sądowe. Odnosząc się do argumentu o obowiązku pozyskiwania środków na koszty sądowe z dopłat wspólników Spółki, wskazała, że wspólnicy nie przewidzieli w umowie Spółki takiego obowiązku. W związku ze sprzeciwem pismem z dnia 11 kwietnia 2011 r. wezwano Spółkę do złożenia: a) wyjaśnień i potwierdzających je dokumentów źródłowych w zakresie wszystkich okoliczności dotyczących stanu majątkowego Spółki, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym w szczególności daty udzielenia pożyczek długo i krótkoterminowych, daty wymagalności należności (w tym również pożyczek) oraz możliwości spieniężenia aktywów obrotowych; b) wyjaśnień i potwierdzających je dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących stanu majątkowego jedynego wspólnika Spółki i zarazem jej Prezesa P.L. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 18 kwietnia 2011 r. Spółka wyjaśniła, że po sprzedaży gospodarstwa rolnego w D. rozpoczęła proces przekształcania swojej działalności z rolniczej na technologiczną. W tym też celu wydzierżawiono Przedsiębiorstwo B w M. z opcją wykupu i zainwestowano znaczne środki finansowe m.in. w uruchomienie produkcji drzewnej, w technologię energii ze źródeł odnawialnych i w zakresie usług budowlanych. Od chwili, kiedy organ kontroli skarbowej powiadomił kontrahentów Spółki o zajęciu należności i pożyczek celem zabezpieczenia ewentualnych zobowiązań podatkowych, Spółka zaczęła mieć duże problemy z nawiązaniem kontaktów biznesowych, co spowodowało zaprzestanie wszelkiej działalności i wstrzymanie procesów inwestycyjnych. Nie miała możliwości spłaty zobowiązań, co rozpoczęło lawinę egzekucji komorniczych. Zakupione materiały dotyczą działalności energetycznej i są bardzo specjalistyczne, a wartość handlową będą miały dopiero po wybudowaniu planowanej elektrowni. Pożyczka udzielona jedynemu wspólnikowi była pożyczką celową na zakup udziałów w Spółce i miała zostać spłacona z dywidendy, gdyż planowana działalność w branży energetycznej gwarantowała dużą rentowność. W odniesieniu do sytuacji majątkowej wspólnika P.L., wskazano, że posiada on mieszkanie, dom w budowie i gospodarstwo rolne o pow. 5 ha, z którego się utrzymuje wraz z małżonką. Wszystkie nieruchomości zostały zajęte przez Urząd Skarbowy i ZUS. Nie posiada kont bankowych ani żadnych lokat, a miesięczne, a wydatki na utrzymanie są następujące: prąd 500 zł, gaz 150 zł, podatki i opłaty 250 zł. Nie ma żadnych dochodów, a jedynym przychodem była udzielona pożyczka przez Spółkę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części zwanej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, a zatem wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 3 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przywołanej powyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w wyżej opisanej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". W świetle powyższego, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy ma sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Zatem to w jego interesie powinno leżeć przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny jego możliwości płatniczych. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wobec ustaleń dotyczących sytuacji finansowej Spółki, złożony przez nią wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Z danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów nie wynika w sposób jednoznaczny, iż strona nie posiada środków pozwalających jej na sfinansowanie pełnych kosztów sądowych. Spółka nie prowadzi co prawda działalności gospodarczej, a jej majątek jest przedmiotem licznych zajęć egzekucyjnych, jednakże ze sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010 r. bilansu wynika natomiast, że posiadała ona aktywa obrotowe na łączną kwotę 5.374.195,53 zł, w tym zapasy na kwotę 1.064.060,53 zł oraz towary na kwotę 509.352,51 zł. Posiadała również należności krótkoterminowe w wysokości 1.342.703,26 zł, w tym od jednostek powiązanych w wysokości 1.213.453,26 zł. Ponadto wskazać należy, że, według przedstawionej przez stronę dokumentacji, udzieliła ona długoterminowej pożyczki jedynemu wspólnikowi i zarazem Prezesowi Zarządu P.L. w wysokości 18.000.000 zł (według bilansu na 31 grudnia 2009 r.) oraz pożyczki krótkoterminowej w wysokości 2.967.039 zł (według bilansu na dzień 31 grudnia 2010 r.). Posiadanie aktywów obrotowych, należności krótkoterminowych oraz wierzytelności w stosunku do wspólnika w podanych wyżej kwotach wskazywało na to, że Spółka dysponowała środkami umożliwiającymi jej poniesienie wpisu sądowego od skargi, który w tej sprawie wynosi 46.033 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Zaznaczyć należy, że w świetle ustanowionej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki nie jest okolicznością wystarczającą powołanie się na brak środków finansowych, który w niniejszej sprawie strona uzasadniała faktem zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i wszczęciem wobec niej egzekucji. Sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie stanowi automatycznej podstawy przyznania prawa pomocy, zaś pomimo faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, strona nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości ani też nie wszczęła postępowania naprawczego. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy, Spółka powinna wykazać, że nie tylko w danej chwili nie ma żadnych środków finansowych, ale też, że nie istnieje żadna obiektywna możliwość ich pozyskania celem uiszczenia należnych kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe Spółka powinna była wykazać niemożność spłaty pożyczek przez udziałowca oraz spieniężenia posiadanych przez nią aktywów, czego jednak nie uczyniła. Pomimo wezwania Sądu z dnia 11 kwietnia 2011 r. nie podała dat udzielenia wspólnikowi pożyczek, jak również dat ich wymagalności. Lakonicznie odniosła się do kwestii możliwości sprzedaży materiałów zakupionych do działalności energetycznej. Nie wyjaśniła kwestii związanych z możliwością spieniężenia pozostałych aktywów. Ponadto, opisując sytuację majątkową swoją oraz jedynego udziałowca, nie przedłożyła żadnych dokumentów, które miałyby ją potwierdzić, w szczególności dotyczących osiąganych przez wspólnika dochodów. Powyższe uniemożliwiało Sądowi dokonanie pełnej oceny podnoszonych przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności i uznanie, że w okolicznościach sprawy bezsprzecznie zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym miejscu wskazać należy, że z zaprezentowanych na wstępie wywodów odnoszących się do art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika m.in., iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Do wyłącznej oceny Sądu należy bowiem uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, bądź też przedstawiła niepełne bądź niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Oceniając zatem sytuację Spółki jedynie na podstawie przedstawionych przez nią niepełnych danych i wyjaśnień, wskazać należy, że reprezentujący ją Prezes Zarządu P.L., jedyny udziałowiec, odpowiadający za jej sytuację finansową, jest jej dłużnikiem z tytułu umów pożyczek na kwotę łączną ok. 21.000.000 zł, tj. kwotę znacząco przekraczającą wartość należnych kosztów sądowych. Uwzględniając tę okoliczność, trudno jest zwolnić skarżącą od obowiązku zapłaty wpisu sądowego od skargi i przerzucić obowiązek opłacenia postępowania prowadzonego w jej indywidualnej sprawie na budżet Państwa. Skoro strona mogła ponosić wydatki na prowadzenie operacji finansowanych i udzielenie wspólnikowi pożyczek na kwoty znacznie przekraczające wysokości wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie, nieuprawnionym jest twierdzenie, iż obiektywnie nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych. W odniesieniu do twierdzenia strony, że termin wymagalności pożyczek jeszcze nie nastąpił, a udzielona wspólnikowi pożyczka na zakup jej udziałów miała zostać spłacona z dywidendy, gdyż planowana działalność w branży energetycznej gwarantowała dużą rentowność, wskazać należy, że nie można na Skarb Państwa przerzucać ciężaru niepowodzeń finansowych strony. Spółka jest wierzycielem swego wspólnika z racji zaciągniętych przez niego pożyczek i jako wierzyciel ma pełne prawo domagać się spełnienia świadczenia z chwilą jego wymagalności. Ponadto w odniesieniu do twierdzeń strony, iż umowa spółki nie przewiduje możliwości zażądania dopłat od wspólnika, wskazać należy, że nie ma przeszkód, by dokonać zmian umowy w tym zakresie w sytuacji, gdy odpowiednie uregulowania prawne umożliwiają zastosowanie takiego rozwiązania. Prawa pomocy nie można bowiem traktować jako formy kredytu Państwa dla strony, do czego w istocie sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Podsumowując, skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Nie wykazała bowiem w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na ich poniesienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.