I SA/Ol 38/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r. postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 17 lutego 2016r., uzupełnionym w dniu 24 marca 2016r., skarżąca J. W., reprezentowana przez adwokata T. B., zwróciła się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 3.000 zł, w tym wpisu sądowego w wysokości 8.443 zł (zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]). Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że skarżąca oraz pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonek M. W. prowadzą działalność gospodarczą. Wskazała, że za rok 2015 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej najprawdopodobniej poniesie stratę w wysokości 30.000 zł. Skarżąca wyjaśniła, iż wspólnie z mężem na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej posiada dom o powierzchni 300 m2 o szacunkowej wartości 900.000,00 zł, dom letniskowy o powierzchni 80 m2 i szacunkowej wartości 100.000,00 zł oraz mieszkanie o powierzchni 49 m2 i szacunkowej wartości 394.000,00 zł. Ponadto są właścicielami budynku firmy o powierzchni 1500m2 i szacunkowej wartości 1.362.000,00 zł oraz budynku firmy o powierzchni 700 m2 i szacunkowej wartości 600.000,00 zł. Na rachunku bankowym posiadają oszczędności w wysokości 5.000,00 zł. Ponadto posiadają jednostki uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym o wartości 870.000,00 zł oraz akcje o wartości 500.000,00 zł. Są także właścicielami samochodów "[...]", "[...]", "[...]", "[...]". Skarżący wykazał następujące zobowiązania i stałe wydatki: podatek od nieruchomości 34.263 zł za rok, podatek od nieruchomości 9.688 zł za rok, ubezpieczenie domu 400 zł rocznie, ubezpieczenie samochodów 5.700 zł rocznie, opłaty za media 1.830 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości (domu) 1.128 zł rocznie, podatek od nieruchomości (domu) 1.082 zł rocznie. Argumentując wniosek skarżąca wskazała na znaczną wysokość wpisu sądowego konieczną do zapłacenia zarówno przez nią jak i przez jej męża w drugiej sprawie. Podniosła, iż organy skarbowe dokonały zabezpieczenia majątku skarżącej i jej męża, na kwotę wynikającą z decyzji tj. 1.688.424,00 zł, co doprowadziło do sytuacji, w której skarżąca nie może zbyć majątku, aby uiścić pełny wpis sądowy. Wskazała również na stratę w działalności gospodarczej. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od części kosztów sądowych, tj. ponad kwotę 3.000 zł. Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, że w niniejszej sprawie ciężar ekonomiczny kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi tj. wpisu w wysokości 8.443 zł jest znaczący. Dodatkowo wpis tej samej wysokości musi ponieść mąż skarżącej w sprawie I SA/Ol 37/16. Niemniej jednak tak znaczna wysokość wpisu nie stanowi w sytuacji skarżącej obligatoryjnej podstawy do zwolnienia od części kosztów sądowych. Zwrócić bowiem należy uwagę na posiadanie przez skarżącą znacznego majątku nieruchomego, ruchomości oraz oszczędności, które mogą stanowić źródło pokrycia należnych kosztów sądowych. Majątek wnioskodawczyni stanowią (na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej) trzy nieruchomości mieszkalne o łącznej szacunkowej wartości 1.394.000,00 zł, dwa budynki firmy o łącznej wartości 1.962.000,00 zł, oszczędności w kwocie 5.000 zł, papiery wartościowe o łącznej wartości 1.370.000,00 zł oraz cztery samochody. Wnioskodawczyni posiada tym samym potencjalne możliwości pozyskania dodatkowych środków pieniężnych w związku z posiadaniem znacznego majątku nieruchomego, ruchomego oraz zasobów pieniężnych w formie papierów wartościowych. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego posiadanie trzech nieruchomości mieszkalnych nie służy jedynie zaspokojeniu egzystencjalnych potrzeb wnioskodawczyni i jej męża. Zakup dodatkowych nieruchomości takich jak dom letniskowy czy mieszkanie, w sytuacji gdy skarżąca posiada dom o powierzchni 300m2, nie stanowił podstawowej potrzeby bytowej skarżącej. Tym samym posiadane nieruchomości mogą być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. najem czy też ostatecznie sprzedaż, mogą być także wykorzystane jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Należy bowiem zwrócić uwagę, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOiS). Skarżąca jest także współwłaścicielką majątku nieruchomego w postaci budynków firmy o szacunkowej wartości około 2.000.000, 00 zł. Trudno zatem, biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącej uznać ją za osobę wymagającą pomocy ze strony Państwa w poniesieniu za nią części kosztów sądowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m.in. postanowienie z dnia 5 stycznia 2016r., sygn. akt: I OZ 1758/15, publ. CBOiS). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sądowych. To od wnioskodawcy bowiem zależy, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym, i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów. Ponadto skarżąca razem z mężem posiada majątek w postaci jednostek w funduszu inwestycyjnym o wartości 870.000,00 zł oraz akcji o wartości 500.000,00 zł. Posiadanie znacznych oszczędności zgromadzonych w papierach wartościowych, pozwala na przyjęcie, że skarżąca nie znajduje się w aż tak trudnej sytuacji finansowej, która wymagałaby korzystania z pomocy Państwa w zakresie poniesienia za nią kosztów sądowych. Stwierdzić należy, że znaczny stan oszczędności zgromadzony w formie papierów wartościowych ( 1.370.000,00 zł ), jako majątek łatwy do spieniężenia, stanowi obiektywne źródło środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawczyni nie wskazała przy tym jakie okoliczności stoją na przeszkodzie pozyskaniu środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych z tego źródła. Nie wskazała również wydatków, które miałyby pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa. Zwrócić również należy uwagę, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielką czterech samochodów marki "[...]", "[...]", "[...]" oraz "[...]", które również stanowią majątek umożliwiający pozyskanie dodatkowych środków pieniężnych. Wskazane wyżej okoliczności, dotyczące stanu majątkowego wnioskodawczyni, już sytuują skarżącą w znacznie lepszej sytuacji niż wiele osób, które otrzymują prawo pomocy, gdyż nie posiadają żadnej nieruchomości, jakichkolwiek oszczędności bądź należą do osób o bardzo niskich dochodach lub są całkowicie tych dochodów pozbawieni i nie są w stanie pokryć nawet podstawowych potrzeb życiowych. Sama skarżąca posiada świadomość swojego stanu majątkowego wnosząc o częściowe, a nie całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, powinna sama bez pomocy państwa pokrywać wydatki związane ze swoim udziałem w sprawie. Wskazać również należy na okoliczność podnoszoną we wniosku przez skarżącą o zajęciu majątku nieruchomego i niemożności jego zbycia, a tym samym zdobycia środków pieniężnych. Z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]" z dnia "[...]". wynika, że hipoteka przymusowa została ustanowiona w stosunku do jednej z nieruchomości wnioskodawczyni położonej przy ul. "[...]", również zastaw skarbowy ustanowiono na jednej ruchomości. Zauważenia wymaga, że obciążenie nieruchomości hipoteką nie oznacza braku możliwości korzystania z niej czy też możliwości uzyskiwania z niej dodatkowych środków pieniężnych. Odnosząc się do wysokich wydatków skarżącej wykazanych w rubryce "Zobowiązania i stałe wydatki" takich jak podatek od nieruchomości w wysokości 34.263 zł oraz podatek od nieruchomości w wysokości 9.688 zł., przyjąć należy, sądząc po wysokości tych zobowiązań, że są to podatki od posiadanych budynków firmowych, co oznacza, ze wydatki te nie należą do kosztów utrzymania skarżącej i jej męża, ale związane są z kosztami prowadzonej działalności gospodarczej. Również prognozowana za rok 2015 strata w wysokości 30.000,00 zł nie stanowi w przedstawionej sytuacji majątkowej skarżącej podstawy do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Na marginesie dodać należy, że strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 publ. CBOiS). Zwrócić również należy uwagę, że skarżąca nie wykazała żadnych nadzwyczajnych i ponadprzeciętnych wydatków obciążających ją oraz jej rodzinę. Koszty utrzymania domu i rodziny nie są czymś wyjątkowym, odbiegającym od typowych sytuacji rodzinnych. Natomiast podatki od nieruchomości czy ubezpieczenia samochodów związane są z posiadaniem przez skarżącą majątku, który generuje również koszty. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 3.000 zł, o co wnosiła skarżąca. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek wnioskodawczyni jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania. Okoliczność, na którą powołuje się wnioskodawczyni argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. strata z działalności gospodarczej, zajęcie nieruchomości oraz wysokość należności pieniężnej określonej zaskarżoną decyzją, nie stanowi automatycznie przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Wskazać bowiem należy, że pomimo podnoszonych okoliczności wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, wysokość ewentualnej straty nie jest relatywnie duża, a posiadany przez nią majątek o łącznej wartości 4. 731.000,00 zł (nie wliczając do niego wartości samochodów, która nie została podana), przekracza wielokrotnie wysokość wpisu w niniejszej sprawie oraz wysokość ewentualnej straty z działalności gospodarczej za rok 2015. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości oraz znacznych oszczędności w postaci gotówki oraz papierów wartościowych, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Uznając, że posiadany przez skarżącą znaczny majątek może stanowić źródło pokrycia zarówno wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak również kosztów opłat sądowych w postępowaniu wszczętym wniesioną skargą, referendarz sądowy odstąpił od wezwania wnioskodawczyni do przedstawienia, w trybie art. 255 p.p.s.a., wyciągu (wyciągów) z rachunku (rachunków) bankowych skarżącej i jej męża, udokumentowania kosztów utrzymania, deklaracji podatkowych, kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika, a także innych materiałów źródłowych, które w sposób najpełniejszy zobrazowałyby sytuację finansową skarżącej. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.