I SA/Ol 392/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...], Nr "[...]" w przedmiocie odmowy uchylenia kary porządkowej postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2009r. (doręczonym w dniu 26 stycznia 2009r.) Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącej J. R. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Pismem z dnia 3 lutego 2009r. złożonym w terminie skarżąca wniosła sprzeciw przeciwko temu postanowieniu, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. postanowienie to utraciło moc. Sprzeciw nie jest środkiem odwoławczym, jest to środek prawny, który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania kwestii przyznania prawa pomocy przez Sąd. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawczyni obecnie nigdzie nie pracuje, nie prowadzi również działalności gospodarczej, którą zawiesiła 1 listopada 2008r. Jak wynika z zaświadczenia Wójta Gminy "[...]", przedłożonego przez wnioskodawczynię, działalność gospodarcza prowadzona przez J. R. została zawieszona w okresie od 28.10.2008r. do 31.03. 2009r. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, który uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości około 6700 zł brutto miesięcznie. Skarżąca oświadczyła również, iż od lutego 2005r. pozostaje ze współmałżonkiem w ustroju rozdzielności majątkowej. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką w ¼ części nieruchomości (domu) o powierzchni 1.040 m2, posiada udział w ¼ części nieruchomości o powierzchni 1,22 ha oraz jak oświadczyła ma służebność mieszkania o powierzchni 200 m2 . Argumentując wniosek skarżąca wskazała na brak oszczędności oraz okoliczność, iż posiadane nieruchomości nie przynoszą dochodów, a jedynie obciążenia. W sprzeciwie wnioskodawczyni podniosła, że nie posiada takiego majątku, który mógłby być wykorzystany do sfinansowania kosztów sądowych, powyższy majątek nie przynosi dochodu i jest obciążeniem finansowym. Dodała również, iż własność udziałów w spółce cywilnej ma charakter własności łącznej. Takie udziały stałyby się udziałami ułamkowymi, a więc zdolnymi do obrotu cywilnego, jedynie w chwili rozwiązania spółki. Tym samym skarżąca nie może obecnie ani obciążać spółki, ani zaciągać kredytu, czy też wykonywać innych czynności majątkowych bez zgody współwłaścicieli. Ponadto podniosła, iż przepis art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wyłącza skutków rozdzielności majątkowej małżonków. Nie można z niego wprost wywodzić obowiązku małżonka do finansowania odrębnego majątku drugiego małżonka. Na podstawie zarządzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 lutego 2009r., skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego takich jak: wyjaśnienia w zakresie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, ewentualnie oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu; wyjaśnień o posiadanych ruchomościach ( o wartości powyżej 3.000 euro) i nieruchomościach w okresie od 01.01.2005r. do 31.12.2008r; oświadczeń w zakresie posiadania bądź nie posiadania rachunków bankowych, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedstawienia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; odpisów zeznań podatkowych za lata 2005 – 2007, oświadczeń w zakresie posiadania bądź nie posiadania polis ubezpieczeniowych. Termin uzupełnienia wniosku został zakreślony na 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Doręczenie tego wezwania nastąpiło w dniu 23 lutego 2009r. Skarżąca w zakreślonym terminie nie przedłożyła żądanych dokumentów (k. 68). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Na podstawie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.). Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy (art. 246§1 i 2 p.p.s.a.) wynika, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Mając na uwadze powyższe, uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia konkretnych, wskazanych w wezwaniu, oświadczeń oraz dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację materialną, czego nie uczyniła. Dlatego też wobec braku wyjaśnienia wszystkich kwestii rzeczywistej sytuacji finansowej, bytowej i rodzinnej skarżącej nie jest możliwe określenie, że skarżąca nie może ponieść kosztów postępowania sądowego w wysokości 200 zł tytułem wpisu od skargi. Sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób wyczerpujący. Nie jest wiadome czy skarżąca korzysta z czyjejś pomocy, w sytuacji zawieszenia działalności gospodarczej, braku pracy oraz nie uzyskiwania dochodów. Skarżąca nie wykazała również jakie są jej miesięczne wydatki. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Niewyjaśniona pozostała kwestia posiadania przez skarżącą ewentualnych ruchomości i nieruchomości w okresie od 01.01.2005r do 31.12.2008r. Skarżąca nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie cztery miesiące, jak również nie złożyła odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie np. o ich nie posiadaniu. Ponadto nie zostały przedłożone odpisy zeznań podatkowych za lata 2005-2007. Jak również nie wyjaśniono kwestii posiadania ewentualnych polis ubezpieczeniowych. W konsekwencji niewyjaśnione pozostały okoliczności istotne dla oceny realnych możliwości finansowych skarżącej oraz jej stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Oświadczenie strony, które jest – w ocenie Sądu - niewystarczające, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Należy przy tym podkreślić, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05 - System Informacji Prawnej LEX - nr 220289, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009r., sygn. akt II FZ 45/09, niepubl.). Ponadto odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie Sąd pragnie zauważyć, iż okoliczność że własność udziałów posiadanych w spółce cywilnej ma charakter własności łącznej nie zmienia w żaden sposób sytuacji posiadania przez skarżącą znacznego majątku. Tym samym nie można zaliczyć skarżącej do osób wymagających szczególnej pomocy Państwa, jak również przerzucać ciężar nieuiszczonych przez nią kosztów na współobywateli. Ponadto zauważyć należy, że nieracjonalne jest posiadanie i utrzymywanie majątku, w szczególności o charakterze zarobkowym, który nie przynosi dochodu jak również jest obciążeniem finansowym dla wnioskodawczyni. Natomiast odnośnie rozdzielności majątkowej współmałżonków oraz konieczności uiszczenia należnych kosztów sądowych Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/04, (publ. ONSAiWSA, 1(4)2005), w którym wskazano, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Dlatego też pracujący i uzyskujący dochód współmałżonek powinien wspomóc w razie potrzeby niepracującą i nieuzyskującą dochodów żonę. Nie ma przy tym znaczenia, jak podnosi skarżąca, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie są kwestie z zakresu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Ponadto nieracjonalna jest sytuacja, w której wnioskodawczyni pozostająca w ustroju rozdzielności majątkowej, prowadząca jednocześnie wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem, żąda aby na tej podstawie koszty należne Sądowi ponosił za nią Skarb Państwa. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.