I SA/Ol 404/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Starszy referendarz sądowy Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych, umorzenia odsetek oraz kosztów upomnienia postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 15 lipca 2015r. skarżący W. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.100 zł. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki : opłaty za mieszkanie - 500 zł, zakup lekarstw 300 zł, alimenty - 600 zł, koszty wyżywienia 400 zł, koszt nieczytelny 200 zł. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 24 lipca 2015r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie wysokości uzyskiwanych przychodów miesięcznych i przedłożenie dokumentów je potwierdzających (między innymi kopii decyzji dotyczących emerytur, kopii deklaracji VAT – 7 za miesiące styczeń – marzec 2015r., z akt administracyjnych wynika, iż wnioskodawca prowadził do dnia 31.03.2015r. działalność gospodarczą oraz dochodów z innych źródeł); - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto współmałżonki, ze wskazaniem źródeł, z których dochód jest uzyskiwany, przedłożenia kopii dokumentów je potwierdzających (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie; - wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, czynsz, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), w związku z zamieszkiwaniem skarżącego z małżonką I. Z. – należy wyjaśnić w jakiej części wydatki te pokrywane są przez skarżącego, w jakiej przez jego małżonkę, czy małżonkowie wspólnie ponoszą koszty związane z utrzymaniem czy tylko jedno z nich ponosi całość kosztów utrzymania, jeżeli tak to jaka jest podstawa takiego rozliczania, - przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę ( w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) za okres ostatnich trzech miesięcy (od 01.04.2015r. do 30.06.2015r.); bądź oświadczenia o braku takowych – pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych oraz dacie ich likwidacji w okresie dwóch lat; - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach, przedmiotach wartościowych ponad 3.000 euro, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych przez skarżącego oraz jego małżonkę w okresie od 1.01.2013 r. do chwili obecnej, w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należało wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży); - kopii dokumentów potwierdzających wysokość łącznych zobowiązań obciążających skarżącego (wobec organów podatkowych, ZUS i innych). W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wyjaśnił, iż zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na brak kontrahentów, a emerytura jest jedynym jego źródłem dochodu. Wskazał, że po opłaceniu alimentów na małżonkę, kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz kosztów leczenia pozostają mu środki pieniężne, z których nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, nie mówiąc już o pokryciu opłaty od skargi. Wskazał, że prowadzone jest przeciwko niemu także postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]". Nadmienił, iż sprzedane pojazdy ze względu na swój wiek oraz stan techniczny nie przedstawiały znacznej wartości, a środki uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Podał, że z małżonką pozostaje w separacji faktycznej czego efektem jest nałożony na niego obowiązek alimentacyjny. Wskazał, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe o czym świadczy ustanowiony między nimi ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Dodał, iż nie posiada rachunków bankowych. Do wniosku załączono kserokopię opłaty za czynsz mieszkaniowy w kwocie 430 zł za lipiec 2015r. (k. 22), kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 grudnia 2014r. (k. 23), kserokopię rachunku za abonament telewizji "[...]" (k. 24) w wysokości 55 zł, kserokopię faktury z tytułu usług "[...]" w wysokości 53,68 zł (k. 25), kserokopię faktury za energię elektryczną za dwa miesiące w wysokości 147,42 zł. (k. 26). Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący zobowiązał się do płacenia alimentów swojej małżonce I. Z. na podstawie ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w dniu 15 lutego 2013r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż pomimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych: oświadczenia w zakresie rozliczenia kosztów wspólnego mieszkania pomiędzy wnioskodawcą, a jego żoną, określenia wysokości uzyskiwanych przez małżonkę dochodów, wyjaśnień w zakresie posiadanego majątku nieruchomego jak i ruchomego zasobów pieniężnych w okresie od 01.01.2013 r. do chwili obecnej przez niego jak i przez jego małżonkę, oraz wyciągów i wykazów z posiadanych ewentualnie przez współmałżonkę rachunków bankowych, w tym obsługujących posiadane karty kredytowe bądź oświadczenia o braku rachunków bankowych. Zauważyć również należy, że jest to kolejny wniosek skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wprawdzie poprzednie wnioski dotyczyły innych spraw rozstrzyganych zarówno przez tut. Sąd jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, to w zakresie postępowania w przedmiocie prawa pomocy strona była już kilkukrotnie wzywana w trybie art. 255 p.p.s.a.. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca znał konsekwencje nieprzedstawienia wnikliwych i pełnych wyjaśnień w zakresie swojego stanu rodzinnego jak i materialnego oraz braku przedłożenia kompletnych dokumentów źródłowych, do złożenia których został zobowiązany. Przykładowo można wskazać na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13.05.2015 r. sygn. akt II FZ 292/15, w którym to stwierdzono m.in., że "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na wezwanie Sądu skarżący nadesłał dowody zapłaty za mieszkanie, telewizję, energię elektryczną, wywóz śmieci, telefon. Jednakże nie wskazał on w jakim zakresie obciążają one jego osobiście, a w jakim ponosi je łącznie z żoną, z którą co prawda prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, jednak zamieszkują w jednym mieszkaniu, tym samym opłacają razem rachunki m.in. za mieszkanie, energię elektryczną, wywóz śmieci. W związku z tym nie wiadomo, czy wspólnie wydatkowane kwoty są dzielone np. po połowie na oboje małżonków, czy też z uwagi na zawartą ugodę w sprawie alimentów, płacona kwota alimentów zawiera już w sobie wspólne opłaty za mieszkanie, prąd, wodę, itp. Ponadto, pomimo kilkukrotnych wezwań, skarżący nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący pozbawił w ten sposób sąd pierwszej instancji możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Pozostałe informacje przedstawione przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla podatnika rozstrzygnięcia. Nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej skarżącego, tylko dokumentowały poszczególne przychody i wydatki." Przechodząc zatem do oceny wniosku skarżącego i przedstawionych przez niego wyjaśnień co do stanu rodzinnego i materialnego w jakim się znajduje, w oparciu o przesłanki przyznania prawa pomocy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim z przedstawionych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci emerytury w kwocie 2100 zł. Kwota ta przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, które od 1 marca 2015r. wynoszą 880,45 zł, a to jak przyjąć należy co do zasady umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Dodatkowo należy stwierdzić, że pomimo, iż wnioskodawca przedstawił dokumenty źródłowe przedstawiające wysokość ponoszonych wydatków, których wysokość określił na kwotę – ok. 2000 zł łącznie miesięcznie, to jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do kwestii w jakim zakresie obciążają one jego osobiście, a w jakim ponosi je łącznie z żoną, z którą prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Zamieszkiwanie bowiem obojga małżonków w jednym lokalu nierozerwalnie wiąże się z posiadaniem wspólnych opłat m.in. za mieszkanie, energię elektryczną, wywóz śmieci, TV itp., co potwierdzają przedłożone rachunki. Nie wiadomo tym samym czy skarżący ponosi te koszty samodzielnie czy też wspólnie z żoną, czy też z uwagi na zawartą ugodę w sprawie alimentów wspólne opłaty mieszkaniowe ponoszone są z tej kwoty. W sytuacji zatem gdy, rozpoznający wniosek referendarz sądowy, nie dysponuje pełnym i wiarygodnym oświadczeniem wnioskodawcy w zakresie wysokości faktycznie ponoszonych kosztów przez skarżącego oraz dochodów jego małżonki i jej udziału w ponoszonych kosztach utrzymania, nie miał możliwości uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć należy, że zasadniczą kwestią dla właściwego ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy, a tym samym do zweryfikowania jego możliwości płatniczych jest ustalenie kwoty faktycznie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych stałych, niezbędnych kosztów utrzymania. Posiadając pełne informacje w tym zakresie rozpoznający wniosek jest w stanie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej skarżącego poprzez porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym z możliwościami płatniczymi wnioskodawcy. Wyjaśnić należy, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Dlatego też obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się zawsze do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Skarżący co prawda nie odpowiedział na pytanie czy pozostaje w związku małżeńskim, jednakże wyjaśniając, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej, jak również że pozostają w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej, przyjąć należy, że związek małżeński nie został rozwiązany. Dlatego też wskazać należy na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Dlatego też nieuprawnione jest zasłanianie się istnieniem między małżonkami nieformalnej separacji, jako przyczyny nieprzedstawienia sytuacji materialnej żony, szczególnie, że nie pociąga ona za sobą żadnych skutków prawnych. Nawet bowiem jeśli towarzyszy jej rozdzielność majątkowa, nie zwalnia to małżonków z obowiązku wzajemnego udzielenia sobie pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 k.r.o.). W przeciwnym przypadku oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy trzeba dokonywać z uwzględnieniem sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonka, czego skarżący nie umożliwił w warunkach niniejszej sprawy. Wytłumaczeniem zaniechania dostarczenia żądanych wyjaśnień i dokumentacji (wyciągów z rachunków bankowych żony, oświadczenia w zakresie jej stanu majątkowego, czy też wysokości dochodów), nie może być zatem faktyczna separacja, nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, czy też ustrój majątkowy panujący w małżeństwie. Stwierdzić zatem należy, że istotnymi informacjami niezbędnymi dla prawidłowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy były kwestie dotyczące posiadanego przez niego, czy też jego współmałżonkę majątku. Wnioskodawca złożył w tym zakresie jedynie lakoniczne wyjaśnienie, iż sprzedane pojazdy nie przedstawiały większej wartości. Nie wyjaśnił przy tym czy posiadał w wymienionym okresie inne składniki majątku jak również nie wyjawił czy takie składniki majątkowe posiadała bądź posiada jego małżonka. Brak oświadczenia w tym zakresie rodzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń. Dodatkowo należy podkreślić, że równie istotna dla oceny możliwości finansowych skarżącego, jest także możliwość oceny przepływów finansowych w oparciu o ewentualne wyciągi z rachunków bankowych jego żony. Odnośnie własnych rachunków bankowych skarżący złożył wyjaśnienie, że nie posiada takowych. Niemniej jednak niewyjaśniona pozostała kwestia posiadania takich rachunków przez jego żonę, których ewentualna analiza, w sytuacji ich posiadania i wykazania, umożliwiałaby m.in. ustalenie sposobu gospodarowania posiadanymi na tym rachunku środkami finansowymi, stanu tego rachunku, rodzaju i wysokości kosztów oraz ewentualnych przelewów uznaniowych, co ma również znaczenie z punktu widzenia ustalenia możliwości płatniczych skarżącego. Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie, w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości, dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym przedstawieniu sytuacji materialnej, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.