I SA/Ol 416/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. WSA/post.1 - sentencja postanowienia I SA/Ol 416/14 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 416/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący wnioskiem z dnia 2 września 2014 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że w związku z wyrokiem oddalającym jego skargę chciałby skorzystać z prawa do wniesienia skargi kasacyjnej. W chwili obecnej, nie jest jednak w stanie ponieść kosztów pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Podał, że w stosunku do posiadanego mieszkania położonego przy ul. "[...]" w I. oraz w stosunku do posiadanej nieruchomości w K. o pow. 2,5 ha, prowadzona jest egzekucja. Skarżący wskazał również, że wraz z małżonką utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za jej pracę, które wynosi obecnie 1.000,00 zł po potrąceniu alimentów oraz ściągnięciu kwot przez komornika oraz renty skarżącego w kwocie 631,00 zł. Powyższe kwoty wystarczają jedynie na utrzymanie i skarżący nie może pozwolić sobie na dodatkowe wydatki. Ponadto skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo ciężka, a pogarsza ją trudna sytuacja na rynku, utrzymująca się od kilku lat. Odnosząc się do stanu rodzinnego, majątkowego skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jego żona oraz syn M., który pozostaje na utrzymaniu rodziców. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych ani żadnych przedmiotów wartościowych. Wraz z żoną osiąga dochód miesięczny brutto w wysokości 3631,00 zł. Wydatki na różne opłaty miesięczne kształtują się na poziomie ok. 1134, 00 zł (w tym prąd- 300 zł, woda i śmieci -100 zł, telefony komórkowe- 180 zł, spłata kredytu za mieszkanie -294,99 zł, kasa zapomogowo-pożyczkowa-200 zł). Skarżący ponosi przy tym roczne wydatki na telewizję oraz węgiel w łącznej kwocie 6225 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23 grudnia 2008 r., II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przy czym ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Z przedłożonych dokumentów wynika, że sytuacja bytowa skarżącego i jego rodziny jest trudna, jakkolwiek stabilna. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca wraz z żoną osiąga miesięczne przychody w kwocie ok. 3631,00 zł . Po potrąceniu alimentów oraz kwot pobranych przez komornika, rodzina skarżącego utrzymuje się z wynagrodzenia małżonki w kwocie 1000,00 zł oraz renty skarżącego w kwocie 631 zł. Miesięczne wydatki na różne opłaty kształtują się miesięcznie na poziomie ok. 1654 zł ( uwzględniając roczne opłaty na telewizję oraz zakup węgla). W ocenie Sądu, poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych, nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Sąd uwzględnił przy tym, że w 4 sprawach zawisłych przed tut. Sądem, łączna wysokość wpisów od skarg kasacyjnych wyniesie 400 zł. Jednakże należy zaznaczyć, że prawo pomocy może być przyznane wyłącznie wtedy, gdy uiszczenie kosztów zagrozi możliwości zapewnienia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Nie chodzi tu zatem o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I FPP 2/13, LEX nr 1299247). Ponadto podkreślić należy, że możliwość przyznania prawa pomocy występuje, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania. Nie dotyczy natomiast sytuacji subiektywnego przekonania o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Sąd pragnie przy tym zwrócić uwagę na przedmiot sprawy i jej okoliczności. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący w poprzednich latach prowadził działalność gospodarczą (kantor), obracając znacznymi kwotami. Ponadto, wnioskodawca jest osobą w wieku 52 lat i tylko częściowo ma ograniczoną możliwość zarobkowania. Sąd uwzględnił natomiast wniosek skarżącego o przyznanie radcy prawnego z urzędu, niezbędnego do ewentualnego sporządzenia skargi kasacyjnej. Należy bowiem zauważyć, że ze środków pieniężnych z jakich utrzymuje się rodzina skarżącego, nie jest on w stanie pokryć kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku koniecznego dla jej utrzymania. Przyjąć również należy, że skarżący nie będzie w stanie spłacić zaciągniętych ewentualnie na ten cel pożyczki/kredytu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.