I SA/Ol 424/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...] nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za rok 2011 i 2012 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – T. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żona i trójką dzieci. Do jego majątku należą, dom o powierzchni "[...]", nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" oraz budynki gospodarcze – obora "[...]" stodoła "[...]". Ponadto wnioskodawca posiada ciągnik i beczkowóz. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Wskazał, iż źródłem utrzymania całej rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości "[...]" miesięcznie brutto. W uzasadnieniu wniosku odniósł się do zaskarżonej decyzji. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. Co do zasady strony zobowiązane są bowiem do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na ocenę możliwości finansowych strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Wskazać należy, iż w niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem postępowania, do którego poniesienia zobowiązany jest skarżący jest w istocie wpis od skargi, który uwzględniając wartość przedmiotu sporu w wysokości "[...]" wynosi – "[...]" ( zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193]). W postępowaniu przed sądami administracyjnymi tylko sporządzenie skargi kasacyjnej - stosownie do art. 175 ppsa - objęte jest bowiem szczególnym wymogiem dokonania tej czynności przez profesjonalnie działającego prawnika, pozostałych czynności procesowych strona może dokonywać samodzielnie (zob. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 163/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Etap postępowania, na jakim strona zdecyduje się na ustanowienie zawodowego pełnomocnika zależy jednak wyłącznie od jej woli. Pozostałe koszty sądowe, mogą natomiast, ale nie muszą, pojawić się na dalszym etapie postępowania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca uzyskuje stałe miesięczne dochody w kwocie "[...]" brutto, co prawda nie wskazał wysokości ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem pięcioosobowej rodziny, domu i gospodarstwa, niemniej jednak biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanego dochodu jak i stan majątkowy, stwierdzić należy, że nie uzasadnia on przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa. Nie można bowiem przyjąć, że poniesienie kosztów sądowych z uzyskiwanego dochodu w kwocie "[...]" miesięcznie, w tym niezbędnego do rozpoznania skargi wpisu w kwocie "[...]" spowoduje znaczący uszczerbek uniemożliwiający zapewnienie wnioskodawcy i jego rodzinie minimum warunków socjalnych. Podobnie należy stwierdzić, że z uzyskiwanych dochodów wnioskodawca jest w stanie samodzielnie opłacić koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać również należy, że skarżący jest właścicielem majątku nieruchomego w postaci domu o powierzchni "[...]" oraz nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]". W sytuacji gdy wnioskodawca prowadzi średnie gospodarstwo rolne, biorąc pod uwagę średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2014 roku wynosiła 10,48 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r., nie sposób uznać, że sytuacja materialna skarżącego jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku. Podkreślić również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie ma wątpliwości co do tego, że skarżący jest w stanie uiścić pełne koszty sądowe bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania, nadto jest w stanie samodzielnie opłacić koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.