I SA/Ol 44/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Protokolant Monika Gajowniczek po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 30 marca 2011r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Pismem z dnia 28 lipca 2010 r. R.B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2000 r. do lipca 2009 r.. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną, podnosząc, że utrzymuje się z renty, a trudna sytuacja zdrowotna uniemożliwia mu podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Jak podał, prowadzona przez Niego działalność gospodarczą w zakresie przewozu osób taksówką została zlikwidowana, ze względu na uszkodzenie w wyniku wypadku samochodu, którym usługi te wykonywał. Wskazał ponadto na zadłużenia wobec instytucji i banków. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" odmówił R.B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 28.114,49 zł, podnosząc, że nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 w zw. z ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", oraz nie została spełniona przesłanka umorzenia należności z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie". Wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych w/w decyzję z "[...]" utrzymał w mocy. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że działalność gospodarczą w zakresie przewozu osób taksówką R.B. prowadził od 8 maja 2000 r. do 31 lipca 2010 r.. W związku z ta działalnością nie wywiązał się z obowiązku złożenia odpowiednich dokumentów zgłoszeniowych, rozliczeniowych oraz opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Wymagane w tym zakresie dokumenty złożył zaś dopiero 25 września 2009 r.. Organ ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem położonej w G. nieruchomości nr 319/80 oraz wieczystym użytkownikiem udziału 1/80 zabudowanej działki nr 319/37 o pow. 3.903 m². W czasie prowadzenia działalności uzyskiwał dochody, z których sfinansował nabycie w/w nieruchomości oraz dwóch samochodów. Jeden z tych samochodów zbył w 2010 r. za kwotę 18.000 zł. Ponadto, jak ustalił Zakład, w dniu 10 maja 2010 r. wnioskodawca dokonał wpłaty na rzecz Spółdzielni A w G. kwoty 11.894,14 zł. Na spłatę zadłużenia z tytułu składek nie przeznaczył jednak nawet części posiadanych środków. Z przedłożonych w toku postępowania dokumentów wynikało ponadto, że strona spłaca raty z tytułu zaciągniętych wobec banku zobowiązań w wysokości 279,90 zł i 139,12 zł, co daje łącznie kwotę 418,82 zł miesięcznie. Okoliczność ta w ocenie Zakładu potwierdzała, że w ramach układu ratalnego strona jest w stanie regulować również zaległości z tytułu składek. Jednak zawarty w dniu 30 czerwca 2010 r. układ ratalny został rozwiązany z winy strony, która nie wpłacała ustalonych rat. Zdaniem Zakładu, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazano żadnych nowych okoliczności ani nie dołączono dokumentów, które przemawiałyby za zmianą podjętego rozstrzygnięcia. Przedłożona przez zobowiązanego umowa darowizny z dnia 30 sierpnia 2008 r., którą przekazał nieruchomości nieodpłatnie córkom D.S.B. i A.W.B., nie wywołała skutku prawnego, wobec nie zachowania formy aktu notarialnego. Zgodnie z informacją Starostwa Powiatowego z dnia 9 sierpnia 2010 r. strona jest nadal właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Ponadto z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynikało, że ponosi on stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie 1.141,95 zł, w tym z tytułu alimentów w wysokości 300 zł oraz kosztów utrzymania w postaci opłat za energię, gaz i czynsz, jak również z tytułu spłaty rat kredytów. Jednocześnie R. B. osiąga dochód w postaci świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 553,99 zł miesięcznie. Zdaniem Zakładu, powyższe wskazuje na to, że sytuacja materialna wnioskodawcy, nie nosi znamion ubóstwa zagrażającego dalszej egzystencji i nie wymaga szczególnego wsparcia ze strony organów państwowych, tym bardziej, że strona oświadczyła, że nigdy nie korzystała z pomocy społecznej. Uwzględniając poczynione ustalenia, Zakład stwierdził, iż z uwagi na posiadanie przez stronę stałego źródła dochodu oraz nieruchomości, nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.. Zakład nie dostrzegł również przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek w oparciu o § 3 w/w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.. Jak podał, decyzje w zakresie umorzeń mają charakter uznaniowy. Wszelkie odstępstwa od zasady obligatoryjnego opłacania należności z tytułu składek muszą być zatem uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których niezaprzeczalnie wynika, że Zakład jako wierzyciel, nie tylko w obecnej chwili, nie ma możliwości odzyskania swoich należności, ale również w przyszłości nie będzie miał takiej możliwości. Zatem, w ocenie Zakładu, w świetle stanowiących podstawę wniosku strony przepisów prawa, trudna sytuacja życiowa oraz brak środków na pokrycie zadłużenia, nie mogły przesądzić o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na powyższą decyzję strona ponownie przedstawiła swoją sytuację zdrowotną i finansową. Podniosła, że legitymuje się orzeczeniem lekarskim o częściowej niezdolności do pracy od 1995 r.. Ze względu na przewlekłą chorobę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Skarżący zakwestionował ustalenia Zakładu co faktu posiadania dwóch samochodów. Ponadto wskazał, że posiada jedną nieruchomość, która jest zabudowana garażem. Ponownie podkreślił, że oprócz zadłużenia wobec Zakładu, obciążają go również inne zobowiązania, w tym z tytułu alimentów w wysokości 300 zł miesięcznie, których nie opłaca od czerwca 2010 r.. Do skargi dołączono kopie szeregu dokumentów potwierdzających podnoszone przez stronę okoliczności, w tym jej sytuację osobistą i zdrowotną oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków. W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Na rozprawie w dniu 30 marca 2011 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci zaświadczenia lekarskiego z dnia 29 marca br., wystawionego przez lekarza neurologa z Wojskowej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny przeprowadza kontrolę aktów wydawanych przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Na podstawie zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. umorzenia należności z tytułu składek. Tym samym, nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Leży to bowiem w granicach wyłącznej kompetencji organu administracji. Rozpoznawana przez Sąd sprawa dotyczyła negatywnie załatwionego przez organ wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter decyzji uznaniowej. Taka forma działania organów administracji publicznej sprowadza się zaś, jak słusznie zauważył Zakład, do możliwości wyboru konsekwencji prawnych stwierdzonego stanu faktycznego. Przyjęcie pewnego rodzaju elastyczności w stosowaniu prawa wynika głównie z konieczności ustalenia relacji pomiędzy wartościami respektowanymi przez społeczeństwo indywidualnie na potrzeby konkretnej sytuacji. Bogate w tym zakresie orzecznictwo sądowe kształtuje trwałą i jednolitą linię, zgodnie z którą kontrola sądowa decyzji o charakterze uznaniowym polega na zbadaniu, czy organ administracji publicznej podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wszechstronnego i wnikliwego jego rozważenia. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności (p. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., sygn. akt III SA 3416/99; wyrok NSA z 14 maja 1997 r., sygn. akt I SA/Łd 344/96; wyrok NSA z 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 272/97). W tym miejscu konieczne jest przypomnienie treści regulacji stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, tj. art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, zawiera bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tj. z 2005r. Nr 8, poz. 60, ze zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast w myśl § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 cyt. wyżej rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przeprowadzona w świetle powyższych regulacji prawnych analiza motywów zaskarżonej decyzji prowadziła do wniosku, iż dokonana przez Zakład ocena okoliczności powoływanych przez stronę nie wykraczała poza granice uznania administracyjnego i nie nosiła cech dowolności. Jak wskazał Zakład, żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek nie zachodziła w stosunku do strony skarżącej. W szczególności organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5), a wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek przekraczała kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a). Zakład ustalił na podstawie zebranego materiału dowodowego, że wnioskodawca posiada dwie nieruchomości położone w G. (działka nr 319/80 oraz udział 1/80 we własności działki nr 319/37, vide pismo Starostwa Powiatowego z dnia 9 sierpnia 2010 r., k 36 akt adm.), czego nie zmienia przedłożona przez stronę wraz z w wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, umowa datowana na 30 sierpnia 2008 r., zgodnie z którą strona darowała w/w nieruchomości córkom (k. 99 akt adm.). Umowa ta nie została bowiem zawarta z zachowaniem szczególnej formy w postaci aktu notarialnego, jakiej to przepisy prawa wymagają dla przeniesienia własności nieruchomości. Z tego względu nie mogła ona stosownie do art. 890 § 2 w zw. z art. 158 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) wywołać skutków prawnych. Ponadto strona uzyskuje świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 607,88 zł brutto, z którego to organ egzekucyjny od lutego 2011 r. dokonuje potrąceń w wysokości 151,97 zł. Taki stan rzeczy powoduje, iż uzasadnionym jest twierdzenie Zakładu, że w okolicznościach sprawy nie sposób przyjąć istnienia stanu całkowitej nieściągalności. Prawidłowo ustalono tym samym, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie wystąpiła w sprawie przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Zdaniem Sądu, nie budzi zastrzeżeń wyprowadzona przez Zakład na podstawie powoływanych przez stronę okoliczności ocena, że nie zaistniała żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.. Słusznie zwrócono uwagę, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Trudno jest zaś mówić o zagrożeniu egzystencji zobowiązanego lub też pozbawieniu możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w sytuacji, gdy reguluje on zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych, spłacając miesięczne raty w łącznej wysokości 418,82 zł. Z akt wynika ponadto, że w dniu 9 maja 2010 r. skarżący dokonał sprzedaży samochodu osobowego Volkswagen Sharan, rok prod. 2001, za cenę 18.000 zł, a uzyskane z tego tytułu środki pieniężne nie zostały, nawet w części przeznaczone na spłatę należności z tytułu składek (z wyjątkiem dokonanej w dniu 8 lipca 2010 r. wpłaty w wysokości 552,16 zł w ramach zawartego w dniu 30 czerwca 2010 r. układu ratalnego). Strona uiściła natomiast w dniu 10 maja 2010 r. kwotę 11.894,14 zł na rzecz Spółdzielni A w G. Trafnie też organ zauważył, że nie bez znaczenia dla oceny okoliczności sprawy jest ustalenie, iż w okresie prowadzenia działalności gospodarczej skarżący uzyskiwał dochody, z których sfinansował m.in. zakup nieruchomości w 2007 r.. To zaś oznaczało, że powiększał swój majątek kosztem nieregulowanych wówczas, należnych składek ubezpieczeniowych. Za uzasadnioną Sąd uznał ocenę Zakładu, iż w sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności uzasadniające udzielenie ulgi w spłacie zaległości z tytułu składek, tj. przesłanka przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Charakteru takiego nie miał powołany przez skarżącego fakt zniszczenia w wypadku drogowym służącego stronie do prowadzenia działalności w zakresie usług przewozu osób samochodu, w sytuacji, gdy po sprzedaży tego pojazdu i zakupie następnego ze środków kredytowych, w dniu 9 maja 2010 r. samochód ten sprzedany został za cenę 18.000 zł. Wskazując na powyższe, w sposób przekonywujący organ wywiódł w uzasadnieniu decyzji, że jeśli jedynie część tej kwoty przeznaczono na zapłatę kosztów sądowych oraz odszkodowanie dla potrąconego pieszego na łączną kwotę 4.926,03 zł, to możliwym było sfinansowanie zakupu samochodu służącego do kontynuowania działalności gospodarczej. Sąd podzielił też stanowisko Zakładu, iż nie zaistniała trzecia z przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek, wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zauważyć bowiem należy, że pomimo wydania w dniu 20 lutego 2009 r. orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności R.B. do pracy, do dnia 29 lutego 2012 r. (k. 19 akt adm.), nadal prowadził On działalność gospodarczą, decyzję o jej zawieszeniu podejmując dopiero z dniem 1 lipca 2010 r., z przyczyn niezwiązanych ze stanem zdrowia. W związku ze złożonym przez skarżącego na rozprawie wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z dnia 29 marca 2011 r., podnieść należy, że z uwagi na zakreślony na wstępie rozważań zakres kognicji sądów administracyjnych, przepisy p.p.s.a. nie przewidują co do zasady prowadzenia postępowania dowodowego przez Sąd. Art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi, że sąd może na wniosek stron lub z urzędu przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśniania istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Jak zatem wynika z cytowanego przepisu przeprowadzenie dowodu ma charakter ograniczony i jedynie uzupełnia materiał dowodowy badanej sprawy. Sąd administracyjny kontrolę legalności opiera bowiem na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Z tego tez względu okoliczności, które wystąpiły po dniu jej wydania decyzji, w tym dotyczące stanu zdrowia zobowiązanego do uiszczenia składek nie mogą mieć wpływu na ocenę jej legalności. Mogą one jedynie stanowić podstawę ponownego wniosku o umorzenie należności kierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Reasumując podkreślić należy, iż umorzenie składek zawsze powinno wynikać z zaistnienia rzeczywiście wyjątkowych i nadzwyczajnych okoliczności wyłączających możliwość ich uregulowania. Powoływane w niniejszej sprawie niepowodzenia prowadzonych działań gospodarczych, trudności finansowe skarżącego i jego obecny stan zdrowia, do takich okoliczności nie należą. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, iż organ dokonał prawidłowej oceny prawnej poczynionych ustaleń faktycznych. Sąd nie dopatrzył się tym samym uchybień powodujących konieczność jej uchylenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.