I SA/Ol 448/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od nieruchomości za rok 2014 postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący R. P. (dalej jako wnioskodawca, skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnimi dziećmi, które uczą się i pozostają na jego utrzymaniu. Z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej skarżący osiąga dochód w wysokości 4.900 zł miesięcznie. Wnioskodawca jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 68 m2, innego majątku nie posiada. Wskazał, iż z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej, a także że toczy się sprawa o rozwód. Podniósł, iż łączna suma jego zobowiązań z tytułu zaległości wobec Urzedu Miasta, Urzędu Skarbowego, Energa Obrót S.A. wobec banków wynoszą 813.753 zł. Do złożonego wniosku załączono kopię podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres 01.03.2016r. – 31.05.2016r. (k.36), za okres 01.11.2015r. – 31.12.2015r. (k.37), pismo dotyczące zobowiązań (k. 38), wyciąg z rachunku bankowego (k. 39-40). W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej cyt. jako p.p.s.a.) wyjaśniono, iż miesięczne wydatki skarżącego w zakresie utrzymania własnego, rat kredytów, stałej obsługi prawnej, księgowej, opłat za energię elektryczną wynoszą od 12.512,64 zł do 14.512,64 zł. Ponadto skarżący w okresie od 01.06.2016r. do 31.08.2016r. uiścił tytułem podatku VAT, ubezpieczeń pojazdów, opłaty za wywóz nieczystości, składek ZUS, zaliczek na podatek dochodowy, spłaty w postępowaniu egzekucyjnym kwotę, w łącznej wysokości 38.937,62 zł. Wyjaśnił, iż nie korzysta z niczyjej pomocy finansowej. Żona skarżącego zatrudniona jest w Niemczech na podstawie umowy o pracę, jednakże wnioskodawca nie zna wysokości jej zarobków, nie posiada też wiedzy na temat innych jej dochodów, nie zna numerów jej rachunków bankowych. Małżonkowie żyją w nieformalnej separacji, a żona złożyła pozew o rozwód. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą: udział ½ w prawie własności lokalu mieszkalnego szacunkowa wartość 200.000 zł, udział ½ w prawie własności działki nr 62/39 o powierzchni 6.161 m2 zabudowanej budynkiem o powierzchni użytkowej 3.048,80 m2 (szacunkowa wartość gruntu 850.000,00 zł). Ponadto skarżący posiada samochód ciężarowy "[...]" rok prod. 2002, samochód osobowy "[...]" 1,4 rok produkcji 2012, samochód ciężarowy "[...]" rok prod. 1998. Wskazał, że nie posiada przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych. Środki pozyskane z działalności gospodarczej w całości przeznacza na bieżącą działalność firmy, spłacanie zobowiązań oraz zaspokajanie potrzeb życiowych. W okresie od 1 stycznia 2014r. nie nabywał żadnych składników majątkowych, jedynie w lipcu 2014r dokonał przekształcenia użytkowania wieczystego działki nr 62/39 w prawo własności i z tego tytułu zobowiązany jest do uiszczenia kwoty 407.422 zł rozłożonej na dziesięć rat płatnych co roku w wysokości 40.700 zł każda. Skarżący wraz z żoną w 2014 r. dokonał zbycia działki nr 62/40 za kwotę 20.000 zł a w 2015r. zbycia działki nr 62/38 za kwotę 30.000 zł. Odnośnie nieruchomości w której prowadzona jest działalność gospodarcza skarżący wyjaśnił, że nie ujął jej w formularzu wniosku PPF z powodu pośpiesznego wypełniania formularzy w sześciu sprawach. Nieruchomość ma powierzchnię 6.161 m2 i zabudowana jest budynkiem o powierzchni użytkowej 3.048,80 m2. We wnętrzu znajdują się lokale użytkowe, które skarżący wynajmuje. Budynek nie jest ujęty w ewidencji środków trwałych. Ponadto wyjaśniono, iż skarżący nie posiada polis ubezpieczeniowych na życie. Pełnomocnik skarżącego w ramach umowy o obsługę prawną otrzymuje ryczałtowe wynagrodzenie w kwocie 2.460 zł miesięcznie. Do złożonych oświadczeń przedłożono kopie dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość i rodzaj kosztów i zobowiązań skarżącego w zakresie: własnego utrzymania, utrzymania mieszkania, nieruchomości, w której prowadzona jest działalność gospodarcza, obsługi prawnej, obsługi księgowej spłat rat kredytów, spłat do US, ZUS. Ponadto przedłożono kopie: zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia 21.06.2016r. na kwotę główną należności 32.965,36 zł, wykazu spraw objętych postępowaniem egzekucyjnym, elektronicznego zestawienia operacji za okres od 01.06.2016r. do 09.09.2016r., upomnienia do zapłaty kwoty 62.943,58n zł tytułem przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności, aktu notarialnego z dnia 29.10.2014r., aktu notarialnego z dnia 28.08.2015r., Pit-36L za 2015r., PIT /B za 2015r. podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres 01.06.2016r.-31.08.2016r., VAT-7K za drugi kwartał 2016r. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, publ. CBOiS) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. postanowienie: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13, publ. CBOiS). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Rozpoznając niniejszy wniosek po pierwsze wskazać należy, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody pozwalające mu na regulowanie swoich zobowiązań i kosztów utrzymania. Jak wynika z przedłożonego przez niego PIT-36L za 2015r. osiągnął przychód z działalności gospodarczej w wysokości 431.318,78 zł, koszty prowadzonej działalności gospodarczej wyniosły 365.724,31 zł natomiast uzyskany przez skarżącego dochód za rok 2015 wyniósł 65.594,47 zł. W bieżącym roku tj. w okresie od 1 marca 2016 do 31 maja 2016r. poniósł stratę w wysokości 18.528,58 zł, natomiast od 1 czerwca 2016r. do 31 sierpnia 2016r., tj. za trzy miesiące przychód skarżącego wyniósł 87.588,17 zł, koszty uzyskania przychodu 80.771,76 zł, natomiast dochód wyniósł 6.816,41 zł. Nadmienić należy, iż skarżący nie przedstawił dokumentów dotyczących przychodów i dochodu za okres od 1 stycznia 2016r. do 1 marca 2016r. do czego był wzywany na podstawie art. 255 p.p.s.a.. Tym samym nie wiadomo jak kształtowały się jego dochody za pierwsze dwa miesiące 2016r. Niemniej jednak na podstawie przedstawionych dokumentów stwierdzić należy, że prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego dostarcza i może dostarczyć środków umożliwiających poniesienie również kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać należy, że nawet w sytuacji wykazania w danym roku podatkowym przez przedsiębiorcę straty nie oznacza to utraty przez niego płynności finansowej (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13, publ. CBOiS). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżący posiada środki na systematyczne regulowanie swoich zobowiązań, które jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych są przez niego na bieżąco regulowane. Wskazać należy, że miesięczne wydatki skarżącego wynoszą minimalnie 12.512,64 zł maksymalnie 14.512,64 zł. Dodatkowo poza stałymi miesięcznymi wydatkami skarżący w okresie od 1 czerwca 2016r. do 31.08.2016r. uiścił tytułem podatku VAT, ubezpieczeń za samochody, składek ZUS, zaliczek na podatek dochodowy, postępowania egzekucyjnego łącznie kwotę 38.937,62 zł. Powyższe dane wynikają ze złożonego oświadczenia oraz przedłożonych dokumentów źródłowych. Możliwość ponoszenia wskazanych w oświadczeniu kosztów: ich wysokość i rodzaj świadczy o tym że skarżący posiada środki na opłacenie swoich zobowiązań. Dlatego niezrozumiałe jest dlaczego kosztów sądowych wnioskodawca nie może uiścić samodzielnie, przedkładając przed nimi wszystkie inne wydatki. Rozpoznający wniosek nie neguje, iż skarżący posiada wysokie zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym (z tytułu zaciągniętych kredytów, kosztów utrzymania, obsługi prawnej, księgowej, opłat) jak również o charakterze publicznym (wobec Urzędu Skarbowego, ZUS) jednakże zobowiązania te są regulowane co oznacza, że skarżący posiada na to środki. Podkreślić należy, że powoływanie się skarżącego na wysokość posiadanych przez niego zobowiązań (łącznie 813.753 zł) nie jest wystarczające dla przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i przerzucenia ciężaru poniesienia kosztów sądowych, do których uiszczenia jest on zobowiązany, na Skarb Państwa. Wysokość zobowiązań skarżącego jest bowiem efektem podjętych przez niego decyzji. Skarżący posiada dwa kredyty w banku PKO B.P. (pozostało do spłaty 113.856 zł) oraz w CITI Banku (96.562 zł). Konieczność regulowania rat z tytułu zaciągniętych kredytów nie należy do nieprzewidywalnych następstw ich zaciągnięcia i skarżący miał świadomość ponoszenia z tego tytułu wydatków. Spłacanie wysokich rat z tytułu kredytów (5.675 zł miesięcznie) została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe w oparciu o kryterium majątkowe wnioskodawcy. Przedłożone dokumenty dotyczące zaciągniętych kredytów nie wskazują, że umowy kredytowe zostały wypowiedziane, nie wynika z nich również, aby skarżący zalegał z płatnościami. Przeciwnie z dokumentów wynika, iż w dniach 10.06.2016r, 13.06.2016r., 08.07.2016r., 10 i 11.08.2016r. raty kredytów zostały uiszczone. Dodatkowo stwierdzić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, publ. CBOiS). Z racji posiadania nieruchomości i prowadzenia w niej działalności gospodarczej zobowiązany jest do regulowania podatku. Zaległość podatkowa z tego tytułu w wysokości 447.108,60 zł wynika z nieuregulowania zobowiązania za lata 2010-2015. Ponadto zobowiązania podatkowe nie mają charakteru wyjątkowego czy nieprzewidywalnego dla przedsiębiorcy i są następstwem wyżej wskazanych okoliczności. Podobnie zaległości wobec Energa –Obrót S.A. oraz z tytułu podatku VAT również należą do normalnych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, z którymi osoba prowadząca działalność gospodarczą winna się liczyć. Trudno również uznać, aby skarżący nie musiał kosztów tych ponosić w przeciwieństwie do innych przedsiębiorców. Natomiast decyzja o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości przy ul. "[...], z którą wiąże się konieczność regulowania corocznych rat w wysokości 40.700 zł (łącznie do uiszczenia kwota 407.422,00 żł) jest indywidualną decyzją skarżącego, która w ocenie rozpoznającego wniosek, nie jest podejmowana przez osobę powołującą się na trudności finansowej czy nieposiadajacą wystarczających na ten cel środków. Zauważyć należy, iż skarżący jest współwłaścicielem znacznego majątku w postaci: mieszkania o powierzchni 68 m2 oraz nieruchomości przy ul "[...]" o powierzchni 6.161 m2 (o wartości szacunkowej samego gruntu 850.000,00 zł) zabudowanej budynkiem o powierzchni 3.048,80 m2, a także właścicielem dwóch samochodów ciężarowych i jednego samochodu osobowego. W orzecznictwie zaś sądów administracyjnych przyjmuje się, że posiadanie majątku, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględniono również, iż będzie on zobowiązany do poniesienia wpisów sądowych w sześciu sprawach zawisłych przed tutejszym sądem, w łącznej wysokości 9.049 zł. Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest łatwa z uwagi na konieczność regulowania wysokich zobowiązań o charakterze prywatno jak i publicznoprawnym. Nie przesądza to jednak o konieczności automatycznego zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Analizując przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności należy stwierdzić, że w stosunku do osoby posiadającej majątek, spłacającej co miesiąc raty kredytu o wartości około 5.700 zł, ponoszącej stałe miesięczne wydatki w wysokości od 12.000 zł do 15.000 zł oraz prowadzącej działalność gospodarczą przynoszącą dochody nie sposób utożsamić z osobami ubogimi, do których adresowane jest prawo pomocy. Tym samym, w oparciu tylko o te informacje, należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, która na obecnym etapie postępowania ogranicza się do wpisu od skarg w wyżej wskazanej wysokości. W związku z powyższym na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.