I SA/Ol 476/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od października 2006r. do maja 2007r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 18 maja 2013 r. złożonym wraz ze skargą, W. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu w wysokości 1.880 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową od marca 2004r. Wnioskodawca i jego żona prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Skarżący utrzymuje się z emerytury wojskowej w wysokości 691,75 zł netto miesięcznie. Uzyskiwane dochody w całości wydatkuje na wyżywienie i leki. Ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Zamieszkuje w mieszkaniu, które stanowi majątek odrębny żony. Ponadto ze skargi wynika, iż z emerytury skarżącego w wysokości 2.558,21 zł (przed potrąceniami) 55% przekazywane jest w postaci alimentów dla żony skarżącego, a część wynagrodzenia zajęta jest przez komornika. Argumentując wniosek wskazał, iż nie posiada żadnych oszczędności, a z uzyskiwanego dochodu nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 07.08.2013 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i jego rodziny - żony (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.01.2013 r. do 12.07.2013r., oświadczenia czy wnioskodawca, ewentualnie współmałżonek wnioskodawcy, korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należało podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącemu pomocy, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez jego współmałżonkę, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (1 stycznia 2013r.- 30 czerwca 2013r.), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, kiedy małżonkowie R. spłacili kredyt zaciągnięty w dniu 8 grudnia 2006 r., jakiej był wysokości oraz jaka była wysokość miesięcznej raty, - odpisu orzeczenia, na podstawie którego przyznano alimenty małżonce A.R. W odpowiedzi na wezwanie W. R. wyjaśnił, iż otrzymuje emeryturę wojskową , która po potrąceniach wynosi 691,75 zł. Otrzymywane świadczenie przeznacza w całości na leki, wyżywienie i środki czystości. Podał, iż mieszka w lokalu mieszkalnym będącym własnością jego żony, która pomimo rozdzielności majątkowej pozwala mu w tym mieszkaniu zamieszkiwać. Skarżący nie ponosi żadnych opłat związanych z utrzymaniem. Wskazał, iż nie posiadał ani nie posiada żadnej nieruchomości. Nie posiada rachunku bankowego. Żona posiada rachunek bankowy, na który wpływają alimenty w wysokości 1.400 zł. miesięcznie. Żona wnioskodawcy uzyskuje dochód z tytułu alimentów w kwocie 1.400 zł oraz renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wysokości 1500 zł. Z tych dochodów pokrywa wszystkie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, opłaty za prąd, wodę, gaz, telefon, ogrzewanie, RTV, koszty swojego wyżywienia, opłaty za badania lekarskie, koszty przejazdów do lekarzy specjalistów. Żona choruje na chorobę nowotworową. Wnioskodawca wyjaśnił, iż kredyt w wysokości 35.000 zł zaciągnięty w dniu 08.12.2006r. został przez żonę spłacony. Miesięczne raty wynosiły ponad 800 zł. Podniósł, iż w spłacie pomagała żonie najprawdopodobniej siostra. Oświadczył również, iż G. B. nie wywiązał się ze swoich zobowiązań wobec wnioskodawcy i nie spłaca żadnych rat długu. Skarżący nie posiada polisy ubezpieczeniowej. Podniósł, iż stan zdrowia żony i jej leczenie wymaga ponoszenia dużych kosztów miesięcznie, gdyż nie wszystkie badania i rehabilitacja refundowana jest przez NFZ. Do złożonego oświadczenia wnioskujący załączył kserokopię wyroku SR w Olsztynie z dnia 22 września 2008r. w przedmiocie podwyższenia alimentów dla żony skarżącego oraz odcinek przekazu pocztowego dotyczącego przelewu emerytury, z którego wynika, iż do wypłaty miesięcznie przysługuje skarżącemu kwota 691,75 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpoznając wniosek złożony przez W. R. stwierdzić należy, iż w sprawie nie zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Wskazać trzeba na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Dlatego też obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 09.07.2013r. sygn. akt I OZ 567/13 publ. CBOIS). Dodać również należy, że z przedstawionych okoliczności faktycznych wynika, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków ma jedynie charakter formalny. Skarżący bowiem płaci żonie alimenty w wysokości 1.400 zł miesięcznie, natomiast ona ponosi wszelkie koszty utrzymania mieszkania, w którym oboje zamieszkują. W sytuacji pozostawania w związku małżeńskim, wspólnego zamieszkiwania małżonków, znacznej pomocy finansowej ze strony współmałżonki, trudno jest mówić o konieczności alimentowania żony przez skarżącego czy o prowadzeniu odrębnych gospodarstw domowych przez współmałżonków. W warunkach niniejszej sprawy, dla oceny możliwości finansowych wnioskodawcy było zatem istotne zbadanie sytuacji majątkowej jego małżonki. Przede wszystkim niezbędne dla określenia czy skarżący może ponieść jakiekolwiek koszty niniejszego postępowania było ustalenie jakiej wysokości koszty są ponoszone w związku z utrzymaniem każdego z małżonków oraz utrzymaniem mieszkania. Skarżący ograniczył się jedynie do określenia, iż żona ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, opłaty za gaz, wodę, energię telefon ogrzewanie itp. Nie określił jednak jakiej wysokości są to koszty, jakie koszty związane są z leczeniem i rehabilitacją żony oraz jego leczeniem. Wnioskodawca podnosi, iż są to znaczące koszty, jednak nie wyjaśnia jakie są to kwoty w miesięcznym budżecie. Dodatkowo skarżący nie uwiarygodnił ponoszenia jakichkolwiek kosztów utrzymania finansowanych przez niego czy przez jego małżonkę. W tej sytuacji trudno ocenić czy skarżący z pomocą swojej małżonki nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego było zestawienie miesięcznych wydatków jego i jego żony. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Wiadomym jedynie jest, że skarżący dysponuje miesięcznie kwotą 691,75 zł, natomiast jego małżonka kwotą 2.900 zł. Istotnym było zatem zestawienie miesięcznych wydatków własnych oraz gospodarstwa domowego w którym zamieszkują. Przedłożone oświadczenia skarżącego w tym zakresie są zatem zbyt ogólnikowe, a w konsekwencji niewystarczające dla określenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Nielogiczne i sprzeczne z zasadami wynikającymi z wiedzy i doświadczenia życiowego jest również, by skarżący nie wiedział nic o kosztach ponoszonych przez współmałżonkę z tytułu wspólnego zamieszkiwania. W najmniejszym stopniu nie przekonuje o tym argument o rozdzielności majątkowej. Ponadto istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego było przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez jego żonę. Skarżący wyjaśnił, iż sam nie posiada rachunków bankowych , jednak jego żona takowe posiada. Stwierdzenie, ze żona posiada rachunek bankowy na który wpływają alimenty w wysokości 1.400 zł jest niewystarczające dla oceny, że nie może ona, w świetle wyżej przedstawionej argumentacji dotyczącej określonych obowiązków małżonków, wspomóc finansowo współmałżonka. Analiza dokumentów bankowych umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez małżonkę wnioskodawcy środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy miała ona ewentualnie możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które ponosi żona skarżącego. Reasumując należy stwierdzić iż uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było kluczowe dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Skarżący nie wykazał - w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości - że stan majątkowy uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania i tym samym uzasadnionym jest udzielenie mu swoistej dotacji ze Skarbu Państwa. Jak zauważył NSA w postanowieniu z 10 listopada 2009r. sygn. I FZ 415/09 (publ. CBOiS), na skutek przyznania prawa pomocy, w istocie podmiot otrzymuje bezzwrotną pomoc ze środków Skarbu Państwa. Sąd musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 1 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.