I SA/Ol 479/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008r. (doręczonym w dniu 22.12.2008r.) Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącej M. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Pismem z dnia 29 grudnia 2008r., złożonym w terminie, skarżąca wniosła sprzeciw przeciwko temu postanowieniu, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. postanowienie to utraciło moc. Sprzeciw nie jest środkiem odwoławczym, jest to środek prawny, który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania kwestii przyznania prawa pomocy przez Sąd. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca nie posiada żadnego majątku, nie uzyskuje żadnych dochodów. Na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dowodów skarżąca wskazała, że w okresie od 01.01.2005r. do 28.11.2008r. nie posiadała żadnych nieruchomości. Do obecnie zajmowanego lokalu (pokoju) posiada "dożywotnie prawo korzystania". Nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego jak i nie posiada źródeł dochodów i utrzymania. Wyjaśniła, że nie posiada informacji na temat wysokości dochodów uzyskiwanych przez dzieci, zaś z mężem jest rozwiedziona. Nie posiada kont, rachunków bankowych, nie ponosi kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. W sprzeciwie podniosła, że jej oświadczenie jest zgodne z prawdą i niepodważalne. Nie posiada żadnych dochodów, ani źródeł utrzymania. Nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Nie posiada kont dewizowych, lokat bankowych. Dodała, że stara się o rentę, jak dotychczas bezskutecznie. Dodatkowo podniosła, że dzieci stanowią odrębną rodzinę i nie są zobowiązane ponosić kosztów sądowych matki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Na podstawie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.). Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy (art. 246§1 i 2 p.p.s.a.) wynika, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Mając na uwadze powyższe, uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Złożone oświadczenie nie wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa prawnego. Skarżąca wskazała wyłącznie na brak uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, brak jakiegokolwiek majątku i w związku z tym nie ponoszenie żadnych wydatków. Wobec braku wyjaśnienia wszystkich kwestii rzeczywistej sytuacji finansowej, bytowej i rodzinnej skarżącej nie jest możliwe określenie, że skarżąca nie może ponieść kosztów postępowania sądowego czy też kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób wyczerpujący. Nie jest wiadome czy skarżąca korzysta z pomocy dzieci, czy posiada jakiekolwiek źródła utrzymania bądź czy korzysta z innych form pomocy. Skarżąca nie wykazała również jakie są jej miesięczne wydatki. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła również w jaki sposób zaspokaja ona potrzeby niezbędne do egzystencji, w zakres których wchodzą chociażby wydatki na żywność, odzież i higienę. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego logicznym bowiem jest, iż do zapewnienia sobie chociażby minimum warunków socjalnych potrzebne są środki finansowe. Tak więc, uznać należy, iż skarżąca musi posiadać jakieś środki finansowe bądź też pozostawać na czyimś utrzymaniu. Skarżąca nie wykazała również, pomimo wezwania, dochodów uzyskiwanych przez jej dzieci. Okoliczność ta, wbrew twierdzeniom skarżącej, ma znaczenie dla oceny również jej sytuacji finansowej. Z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika bowiem wzajemny obowiązek niesienia pomocy pomiędzy członkami rodziny, w tym zwłaszcza rodziców i dzieci, i nie dotyczy on jedynie relacji: rodzice – dzieciom. Dlatego też dzieci prowadzące działalności gospodarcze, których sytuacja materialna, jak wynika z akt administracyjnych, nie jest zagrożona, są zobowiązane wspomóc finansowo matkę, w sytuacji gdy ta znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. W konsekwencji niewyjaśnione pozostały okoliczności istotne dla oceny realnych możliwości finansowych skarżącej oraz jej stanu majątkowego. Wskazać przy tym należy, że uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i oświadczenie złożone na wezwanie referendarza sądowego jest lakoniczne i ogólnikowe. Należy podkreślić, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy ( por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05 - System Informacji Prawnej LEX - nr 220289). Reasumując należy stwierdzić, że w sytuacji gdy wyjaśnienia wnioskodawcy budzą uzasadnione wątpliwości, powinien liczyć się z tym, że spowoduje to niemożność określenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, a tym samym brak podstaw do przyznania jemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Okoliczności sprawy nakazywały uznać, że skarżąca nie wykazała, w sposób należyty, aby nie miała środków wystarczających na poniesienie kosztów postępowania oraz ustanowienia pełnomocnika. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.