I SA/Ol 480/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia 25 kwietnia 2014r. złożonym wraz ze skargą K. O., reprezentowany przez radcę prawnego A. J., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W piśmie tym podniósł, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla niego i jego rodziny. Wskazał, iż jest po leczeniu szpitalnym, poddaje się rehabilitacji. Ma na utrzymaniu troje dzieci w wieku 9 lat, 12 lat, 1 miesiąc. Ze względów zdrowotnych podejmuje jedynie kroki prawne mające na celu wyegzekwowanie należnych środków od kontrahentów. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza upadła, przyniosła straty i zadłużenie. Skarżący wykonuje drobne prace dorywcze z zakresu naprawy sprzętu komputerowego, z których osiąga dochód wysokości 1.500 zł miesięcznie. W razie potrzeby pożycza drobne kwoty od ojca. Majątek jaki posiada to działka rolna o wartości 50.000 zł zabezpieczona hipoteką w kwocie 100.000 zł. Innego majątku nie posiada. Zamieszkuje w wynajętym pokoju. Skarżący ma zaciągnięte dwa kredyty: hipoteczny w kwocie 330.000 zł oraz gotówkowy w wysokości 40.000 zł, a także pożyczkę w wysokości 100.000 zł, które zostały zaciągnięte na ratowanie działalności gospodarczej. Podniósł, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi przeciwko niemu egzekucję na kwotę co najmniej 500.000 zł tytułem zaległości podatkowych za okres od stycznia 2008 do grudnia 2009. Nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu. Do pisma załączono dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącego, zajęć egzekucyjnych. Z przedłożonego przy piśmie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podpisanego na dzień 26.04.2014r. wynika ponadto, iż wysokość rat kredytu wynosi 1.000 zł natomiast wydatki na dzieci wynoszą około 600 zł. Z przedłożonego formularza wniosku PPF z dnia 10.06.2014r., do którego złożenia skarżący został wezwany, wynikają tożsame dane co we wcześniejszych wnioskach o zwolnienie od kosztów sądowych.. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 2 lipca 2014r., złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), skarżący wyjaśnił iż jego stałe wydatki wynoszą miesięcznie 1.500 – 1.600 zł i dotyczą składki ZUS 1060 zł i wyżywienia 500 zł. Wskazał, iż korzysta z symbolicznej i sporadycznej finansowej pomocy ojca w wysokości 50-100 zł. Wyjaśnił, iż prowadzi działalność w zakresie usług informatycznych. Nie posiada żadnych środków trwałych, wyposażenia jak również towarów. Wskazał, iż posiada nieruchomość rolną położoną w miejscowości "[...]" o powierzchni 6.000m2. Nie posiada ruchomości i przedmiotów wartościowych o wartości większej niż 5.000,00zł Nie posiada oszczędności. Odpowiadając na wezwanie wskazał ponadto, że wartość odziedziczonego po matce spadku (udział wnioskodawcy) wynosiła 15.000,00zł. Kwotę odziedziczonego udziału obejmuje wskazana kwota 356.250zł, albowiem udziały, które odziedziczył 3/24 domu jednorodzinnego darował bratu wraz z pozostałymi udziałami o wartości 356.250zł ponieważ nie był w stanie uiszczać rat kredytu obciążającego nieruchomość. W dniu 04.12.2013 zawarł umowę pożyczki z L. J. której zabezpieczeniem jest działka o pow. 6.000m2 w miejscowości "[...]" z uwagi na zadłużenie i brak możliwości zaciągnięcia pożyczki czy kredytu bankowego po wszczęciu przez Urząd Skarbowy postępowania zabezpieczającego. Środki te posłużyły na spłatę zobowiązań w tym zamknięcie odnawialnej linii kredytowej na działalność gospodarczą. Podniósł, iż aktualnie blokada Urzędu Skarbowego na rachunkach za sporne należności z tytułu VAT i podatku dochodowego wynosi 720.000,00 zł. Oświadczył, iż jego najmłodszy syn w wieku trzech miesięcy zamieszkuje z nim na stałe. Matka sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem. Brak jest między nimi rozliczeń ściśle finansowych. Dwoje dzieci z poprzedniego związku zamieszkują z wnioskodawcą średnio przez 6 miesięcy w roku (wszystkie piątki, soboty i niedziele, wszystkie ferie i całe wakacje). Pozostałe 6 miesięcy w roku zamieszkują z matką. Brak jest między nim, a matką dzieci rozliczeń ściśle finansowych. Wyjaśnił, iż nie pozostaje w związku małżeńskim. Dodał, iż posiada kredyt hipoteczny zaciągnięty na nieruchomość w kwocie 330.000zł w roku 2006. Kredyt zaciągnięty został na okres 30 lat. Nieruchomość obciążoną kredytem darował bratu J. O., albowiem nie był w stanie spłacać rat kredytu. Nie jest w posiadaniu nieruchomości obciążonej wskazanym kredytem hipotecznym i nie spłaca rat kredytu, które obecnie według jego wiedzy wynoszą około 2.000 zł. Na wskazane raty nie byłoby go stać, jednakże kredyt ten widnieje na wnioskodawcę. Wskazał, iż nie posiada żadnych polis ubezpieczeniowych. Oświadczył, iż za sporządzenie skargi uiścił na rzecz pełnomocnika kwotę 500,00zł. Fakturę opłacono w marcu bieżącego roku. Z oświadczenia pełnomocnika wynika, iż pełnomocnik otrzymała wynagrodzenie od skarżącego w wysokości 500 zł, natomiast rozliczenie końcowe, z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową klienta, odbędzie się po zakończeniu postępowania sądowego. Do złożonych oświadczeń załączono wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy, z którego wynika brak operacji wykonanych w okresie od 01.03.2014r. do 31.05.2014r. Z wyciągu z rachunku "[...]" wynika zablokowanie środków na kwotę 235.699,39 zł. Z przedłożonej ewidencji środków trwałych wynika brak środków trwałych. Przedłożono również dokumenty potwierdzające wpłatę składek na konto ZUS za trzy miesiące. Zarządzeniem z dnia 24 czerwca 2014r. do akt niniejszej sprawy włączono komputerowy wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "[...]". Rozpoznając niniejszy wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno złożone w formularzu wniosku PPF, we wcześniejszych pismach jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 25.06.2014 r. - nie mogły zostać uznane za rzetelne, a tym samy dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Wskazać należy na rozbieżności pomiędzy poszczególnymi oświadczeniami wnioskodawcy. Zauważono również, iż w pierwszych wnioskach skarżący wykazywał swoją sytuację materialną, w sposób który miał uzasadniać przyznanie prawa pomocy. Natomiast w wyniku wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień, sytuacja ta nie została przez skarżącego potwierdzona bądź jest odmienna od tej, na którą pierwotnie powoływał się skarżący. Ze złożonych oświadczeń wynika, iż skarżący utrzymuje się z dochodu w wysokości ok. 1.500 zł. Jako tytuł, z którego jest uzyskiwany dochód skarżący wskazał "prace dorywcze" (k. 19, k. 87). Tymczasem jak wynika z wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" (k. 90). W wyjaśnieniach złożonych na wezwanie skarżący potwierdził, iż prowadzi działalność gospodarczą. Powyższe znajduje również odzwierciedlenie w wysokościach i tytułach składek ZUS. Tym samym należy stwierdzić, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochody. Nie znalazły zatem potwierdzenia jego pierwotne wyjaśnienia, iż utrzymuje się z drobnych prac dorywczych. Odnosząc się do uzyskiwanych dochodów skarżący nie przedstawił dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za 2013r., do których przedłożenia został zobowiązany wezwaniem z dnia 25 czerwca 2014r. Tym samym wysokość dochodu wnioskodawcy nie została uprawdopodobniona. Nie znając rzeczywistych dochodów wnioskodawcy nie można zatem ocenić czy jest on w stanie ponieść koszty sądowe niniejszego postępowania. Niewyjaśniona pozostała także kwestia ponoszonych wydatków. Wnioskodawca wyjaśnił, iż ponosi jedynie koszty związane ze składkami ZUS (1.060 zł) oraz wyżywieniem (500 zł). Tym samym, według jego wyjaśnień, cały uzyskiwany dochód wydatkowany jest na składki i wyżywienie. W ocenie Referendarza oświadczenia te nie zasługują na wiarygodność. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego skarżący musi bowiem ponosić także inne koszty związane chociażby z podstawami egzystencji takie jak wydatki na środki czystości czy odzież. Dodatkowo, jak podnosił skarżący uzasadniając swoją trudną sytuację materialną, posiada na utrzymaniu troje dzieci, w związku z tym musi także ponosić koszty związane z ich utrzymaniem. Wyjaśnienia odnośnie ponoszonych wydatków nie korelują z wcześniejszymi oświadczeniami skarżącego jak np. tymi podanymi pierwotnie, iż "wynajmuje pokój na "[...]". Pomimo wezwania do szczegółowego wykazania wszystkich swoich wydatków, również dotyczących czynszu czy wynajmowania pokoju, wnioskodawca nie odniósł się w żaden sposób do tej kwestii. Można zatem przypuszczać, że zamieszkuje w tym mieszkaniu z kimś kto ponosi wszystkie koszty jego utrzymania oraz utrzymania gospodarstwa domowego, a to oznacza, że pozostaje z tą osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Okoliczność ta zmienia sytuację materialną wnioskodawcy. Do wyjaśnień czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżący był również wzywany. Dlatego też wnosząc o przyznanie prawa pomocy sytuację tę powinien wyjaśnić. Jak już na wstępie wskazano to sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd (Referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05, publ. CBOiS). Skarżący nie odniósł się także do kwestii sprzedaży w dniu 08.11.2013r. lokalu mieszkalnego za kwotę 150.000 zł. Nie wyjaśnił czy sprzedaż taka miała miejsce, nie wskazał również ewentualnego przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Wyjaśnienia w tym zakresie były istotne dla ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Powyższa kwota jest bowiem znacząca w świetle możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Wnioskodawca nie wyjaśnił także kwestii posiadania ewentualnego majątku w okresie od 01.01.2012r. do 24.04.2014r. Odnosząc się ponownie do rozbieżności w oświadczeniach skarżącego zwrócić należy uwagę na pierwotne powoływanie się wnioskodawcy na obciążenie kredytami i pożyczkami. Skarżący podawał, że ma zaciągnięty kredyt hipoteczny w wysokości 330.000 zł, kredyt gotówkowy w kwocie 40.000 zł oraz pożyczkę w wysokości 100.000 zł. We wniosku z dnia 26.04.2014r. podnosił również, iż wydatki związane z kredytem wynoszą 1.000 zł. Natomiast w złożonych wyjaśnieniach z dnia 2 lipca 2014r. wnioskodawca nie wykazuje rat spłacanych pożyczek czy kredytów ich wysokości i częstotliwości, wyjaśnia również że kredyt hipoteczny spłaca jego brat w związku z darowaniem na jego rzecz własności nieruchomości. Wszystkie wyżej wykazane rozbieżności, wątpliwości lub brak danych co do sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.