I SA/Ol 491/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem złożonym wraz ze skargą skarżąca R. M., reprezentowana przez adwokata D. P., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni ze względu na swój stan zdrowia przebywa czasowo u syna zamieszkałego w "[...]". Skarżąca otrzymuje rentę z KRUS-u w wysokości 775 zł netto, jest właścicielką połowy domu w "[...]". Mąż skarżącej nie żyje. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała, iż jest osobą schorowaną, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, dlatego też zamieszkała u syna C. M.. Syn jest taksówkarzem, na jego utrzymaniu pozostaje syn. Była małżonka C. M. korzysta ze wspólnego mieszkania, jednakże nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 01.08.2011r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym, w jakim ponoszone są przez skarżącą, w związku z zamieszkiwaniem u syna, jak również w związku z posiadaniem nieruchomości w "[...]" ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ewentualne koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), w miarę możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w jaki sposób wykorzystywana jest nieruchomość skarżącej (tj. 1/2 domu w "[...]"), czy przynosi ewentualne dochody (np. z wynajmu), jakie nakłady, koszty (miesięcznie) związane są z utrzymaniem nieruchomości, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżąca posiada nabyty w 2006r. samochód m-ki "[...]", w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy wskazać czy skarżąca użytkuje ten samochód ( i koszty z tym związane), czy użytkuje go ktoś inny, w przypadku odpowiedzi negatywnej należy wskazać czy samochód został sprzedany, jeżeli tak to kiedy i za jaką kwotę oraz na co zostały przeznaczone środki uzyskane ze sprzedaży auta, lub inne okoliczności, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżąca posiada inne samochody, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów (netto) syna, u którego skarżąca zamieszkuje, - oświadczenia czy i w jakiej wysokości wnioskodawczyni zapłaciła za usługi adwokata, przedłożenia umowy zawartej z pełnomocnikiem. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła oświadczenie, iż koszty utrzymania nieruchomości w "[...]" ponoszą jej dzieci. Nieruchomość ta nie przynosi dochodów, wnioskodawczyni próbuje sprzedać dom, ponieważ sama nie jest w stanie go utrzymać. Skarżąca z uwagi na swój stan zdrowia, od śmierci męża przebywa u syna C. M., który ma także na utrzymaniu swojego syna. Syn wnioskodawczyni ponosi opłaty z tytułu eksploatacji mieszkania, utrzymuje siebie i syna z dochodu w wysokości 3.000 zł netto. Wydatki skarżącej przedstawiają się następująco: koszty leczenia (lekarstwa + wizyty u specjalistów) 250-300 zł, koszty zamieszkania u syna 100 zł, rata kredytu (do lipca 2011r) – 102 zł, pozostałe potrzeby zakupy, wyżywienie – 200 -230 zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, iż samochód "[...]" został skradziony, szkodę likwidowało Centrum Likwidacji Szkód w "[...]" (szkoda nr 2006111502129 z dnia 15.11.2006r.). Państwo M. otrzymali odszkodowanie za skradziony samochód, jednakże środki te zostały dawno skonsumowane m.in. przez nieżyjącego męża Z. M.. Odnośnie zapłaty za usługi adwokata, oświadczono, iż rozliczenia za powyższe dokonał nieżyjący mąż skarżącej na początku sprawy tj. 18.06.2007r. Od tego czasu skarżąca nie ponosiła żadnych wydatków związanych z reprezentowaniem jej przez pełnomocnika z uwagi na jej ciężką sytuację życiową. Do złożonych oświadczeń zostały załączone kserokopie paragonów oraz faktur dotyczące zakupu lekarstw w aptekach. Rozstrzygając złożony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić należy iż, wykazane przez R. M. okoliczności nie wskazują, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącej. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Posiada ½ domu w "[...]", skarżąca nie wykazała, aby majątek ten był przedmiotem zajęcia komorniczego czy też obciążony był hipoteką. Nieruchomość ta mogłaby stanowić również potencjalne źródło dochodów w przypadku jej wynajęcia, zwłaszcza, że skarżąca od śmierci męża (2010r.) zamieszkuje u syna. Skarżąca nie wskazała na przeszkody uniemożliwiające wykorzystanie w taki sposób przedmiotowej nieruchomości. Nawet przeznaczenie domu do sprzedaży, z którym to zamiarem nosi się wnioskodawczyni, nie stanowi przeszkody dla uzyskiwania z niego tymczasowych przychodów. Dlatego też, biorąc pod uwagę majątek skarżącej w postaci wyżej opisanej nieruchomości, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Dodatkowo wskazać należy, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżąca może również oczekiwać ze strony swoich dzieci, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe stwierdzenie uzasadnia również istniejąca aktualnie sytuacja oraz możliwość udzielania skarżącej przez jej dzieci znacznej pomocy w postaci pokrywania kosztów utrzymania domu w "[...]". W ocenie referendarza sądowego czworo dzieci skarżącej może wspomóc matkę w zakresie pokrycia należnych kosztów sądowych (bądź ich części), w tym wpisu sądowego, od którego uiszczenia zależy dalszy byt sprawy. Nie bez znaczenia dla oceny złożonego wniosku jest także niewyjaśnienie kwestii przeznaczenia środków pieniężnych uzyskanych z tytułu odszkodowania za skradziony samochód "[...]". Sądząc po kwocie, za którą auto zostało zakupione tj. 280.000,00 zł, a także okoliczności, iż w roku jego zakupu zostało skradzione, kwota uzyskana z tytułu odszkodowania powinna być porównywalna z kwotą zakupu. Tym samym przyjąć należy, iż była to znacząca kwota. Skarżąca nie wyjaśniła jednakże na jaki cel zostały przeznaczone otrzymane środki pieniężne, wyjaśniając lakonicznie, iż kwota ta została dawno skonsumowana m.in. przez nieżyjącego już męża. Powyższe oświadczenie budzi wątpliwości co do wiarygodności, trudno bowiem przyjąć, iż oszczędności całego życia małżonków M. przeznaczone na zakup drogiego auta, zostały następnie "skonsumowane", bez przeznaczenia ich na konkretne cele. Skarżąca była wezwana do wyjaśnienia na jaki cel zostały przeznaczone środki pieniężne, w przypadku spieniężenia przedmiotowej ruchomości. Okoliczności tej, jak już wspomniano, nie wyjaśniła, podobnie jak wysokości kwoty uzyskanej z tytułu odszkodowania. Tym samym kwestia wydatkowania kwoty uzyskanej z tytułu odszkodowania nie została wyjaśniona. Rozpoznający niniejszy wniosek nie kwestionuje, iż dochody skarżącej nie są wysokie, jak również, iż jako starsza osoba ma ona problemy zdrowotne z czym wiąże się konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków, jednakże okoliczności niniejszej sprawy tj. stan majątkowy wnioskodawczyni oraz stabilna sytuacja życiowa nie pozwala uznać, iż spełnia ona przesłanki umożliwiające przyznanie prawa pomocy (art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.