I SA/Ol 504/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 6 września 2012r. skarżący W. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł oraz ustanowienia radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący podał, iż jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60,6 m2 Innego majątku nieruchomego, ruchomego oraz zasobów pieniężnych nie posiada. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która od kilku miesięcy nie przynosi żadnych dochodów. Żona wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w wysokości 870 zł. Argumentując wniosek wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 17.09.2012r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych (firmowych i prywatnych) przez wnioskodawcę oraz osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (marzec- sierpień 2012 r.), w tym z rachunków obsługujących spłatę pożyczek i kredytów zaciągniętych przez wnioskodawcę, nadto przedłożenie potwierdzenia czy z kont tych prowadzona jest ewentualnie egzekucja, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 1.01.2010 r. do 06.09.2012 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należało wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek, - odpisu księgi przychodów i rozchodów za okres 01.06.2012 r. do 31.08.2012r. - odpisu deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, - odpisu deklaracji podatkowej za 2010 i 2011 rok, - odpisu ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2010 i 2011, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący uzyskuje ewentualne dochody np. z prac dorywczych, sezonowych czy okresowych, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości oraz częstotliwości osiąganych dochodów, - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową . Odpowiadając na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż posiada jedynie wspólnie ze swoja małżonką na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomość położoną w "[...]". Nie posiada żadnych polis ubezpieczeniowych na życie. Nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów z tytułu prac dorywczych czy sezonowych. Wskazał, iż jedynym źródłem utrzymania jego oraz jego małżonki jest emerytura otrzymywana przez małżonkę i środki uzyskiwane przez wnioskodawcę z tytułu wykonywanych przez niego prac co jednak powoduje wzrost jego zadłużenia. Do złożonych wyjaśnień skarżący dołączył odpowiednie dokumenty źródłowe: rachunek za energię – 87,26 zł, rachunek za abonament w "[...]" – 60,46 zł, rachunek za abonament w TP. S.A. -59,15 zł, informację o wysokości czynszu 461,50 zł, decyzję o waloryzacji emerytury – 863,74 zł, harmonogram spłaty rat kredytów samochodowych 667,25 zł i 412,74 zł, ewidencję środków trwałych, odpis z księgi przychodów i rozchodów za okres 01.06.2012 – 31.08.2012, deklaracje VAT-7 marzec-sierpień 2012, zeznania podatkowe za rok 2010 i 2011, wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej kosztów postępowania oraz zastępstwa prawnego. W związku z tym, to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Dodać w tym miejscu należy, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości finansowych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedla sytuacji materialnej skarżącego. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazując na trudną sytuację materialną nie przestawiła przy tym żadnych wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń. Z oświadczenia złożonego na formularzu wniosku wynika tylko, że dwuosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia emerytalnego małżonki skarżącego w wysokości 870 zł. Z tego dochodu opłacane są koszty z tytułu utrzymania mieszkania i opłat za media w wysokości stałej 668,37 zł miesięcznie oraz koszty wyżywienia, na które należy uznać, że pozostaje skarżącemu i jego żonie kwota 201,63 zł miesięcznie. Nadmienić należy, że skarżący nie wskazał jakie koszty ponosi na zakup środków czystości czy też ewentualnie na zakup odzieży. Poza ogólnymi twierdzeniami, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, skarżący nie wyjaśnił z jakich środków jest w stanie spłacać raty dwóch kredytów samochodowych w łącznej wysokości 1079,99 zł miesięcznie (k. 23 i 24). Zauważyć należy, iż jeden z kredytów na kwotę 11.446,92 zł został uruchomiony w kwietniu 2012r, a więc w okresie, w którym skarżący wykazuje tak trudną sytuację finansową prowadzonej działalności gospodarczej, że nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego. Nie wyjaśnił również z jakich środków zapłacił za prowadzenie ksiąg i sporządzenie deklaracji za okres od czerwca do sierpnia 2012 r. kwoty 450 zł (k. 27- 28) co wynika z wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Przedłożone odpisy deklaracji VAT-7 wskazują, że od marca 2012 r. do sierpnia 2012 r. skarżący dokonywał nabycia towarów i usług na kwoty odpowiednio: 930 zł, 813 zł, 193 zł, 178 zł, 150zł, 666 zł Wymienione dokumenty podatkowe wskazują, że w okresie od marca do sierpnia 2012 r. wykazane obroty dla podatku od towarów i usług są niewielkie, co mogłoby potwierdzić, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Jednakże, nie tłumaczy to w żaden sposób okoliczności z jakich źródeł skarżący pozyskuje środki na spłatę zobowiązań kredytowych w kwocie 1079,99 zł miesięcznie. Podkreślić należy, że skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, nie wskazał też aby korzystał z czyjeś pomocy. Zauważyć należy, że pomimo wezwania skarżący nie złożył oświadczenia, co do posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 06.09.2012 r., nie przedłożył także istotnych danych z punktu widzenia oceny, czy rzeczywiście prowadzona działalność jest niedochodowa. Nie uwiarygodnił też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych lokat i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy (firmowych i prywatnych). Wskazać należy, że skarżący został wezwany do przedłożenia wykazów i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy bez względu na okoliczność czy posiada na nich środki czy też nie. Na podstawie bowiem historii rachunków możliwa byłaby ocena sposobu gospodarowania posiadanymi ewentualnie środkami finansowymi i tym samym ustalenie braku aktualne niezbędnych środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych oraz profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący przedłożył jedynie wyciąg z rachunku bankowego małżonki za okres 01.03.2012r- 31.08.2012r, którego analiza potwierdza wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń wnioskodawcy w zakresie przedstawienia jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Na podstawie przedłożonego wyciągu z rachunku I. Z. prowadzonego w "[...]" (k. 58) wynika, że uzyskiwanym przez małżonkę skarżącego dochodem jest emerytura w wysokości 863,74 zł. Okoliczność ta zgadza się z oświadczeniem skarżącego. Zauważyć jednakże należy, iż środki uzyskiwane z tego tytułu były gromadzone na koncie przez okres czterech miesięcy (marzec-czerwiec) bez dokonywania w tym okresie jakichkolwiek wypłat czy też dokonywania przelewów. Jedyne transakcje obciążające konto związane były z opłatą za prowadzenie rachunku oraz opłatą za kartę. Saldo na dzień 05.03.2012r. na rachunku I.Z. wynosiło 7.362,85 zł i systematycznie wzrastało w wyniku wpływu środków z tytułu emerytury. W dniu 05.06.2012r. na rachunku małżonki skarżącego znajdowała się kwota 9.908,52 zł. Tym samym, skoro środki pieniężne nie były wypłacane, a wręcz przeciwnie były one gromadzone na rachunku bankowym, trudno uznać za uprawdopodobnione twierdzenie skarżącego, iż rodzina utrzymuje się jedynie z dochodu małżonki w wysokości 870 zł miesięcznie. Skarżący nie wyjaśnił z jakich środków utrzymywał się z żoną w okresie marzec- czerwiec 2012r. Dokonując dalszej analizy przedłożonego wyciągu stwierdzono, iż w dniu 13.06.2012r. dokonano wypłaty wszystkich środków z rachunku w wysokości 9.900 zł. Kolejne wpływy środków finansowych z tytułu emerytury w lipcu i sierpniu 2012r. zostały wypłacone w tych miesiącach w kwotach po 400 zł. Następnie w dniu 23.08.2012r. na konto dokonana została wpłata gotówki przez I. Z. w wysokości 5.000 zł.. Po czym w tym samym dniu dokonano przelewu tych środków na rachunek sklepu "[...]", tytułem "E. Z. nr zamówienia 104/08". Saldo na dzień 31.08.2012r wynosiło 110,32 zł. Na podstawie informacji zamieszczonej na stronie internetowej "[...]" ustalono, iż w pod nazwą i adresem "[...]", na który została przelana gotówka z rachunku żony skarżącego w wysokości 5.000 zł, znajduje się Salon Meblowy i Studio Kuchni. Powyższe potwierdza, iż złożone przez skarżącego oświadczenie nie odzwierciedla jego sytuacji materialnej. Trudno bowiem przyjąć aby rodzina utrzymująca się jedynie z dochodu o wysokości 870 zł miesięcznie, przez okres czterech miesięcy, nie korzystała z tych środków, a następnie była w stanie ponosić wskazane wyżej koszty. Dodatkowo wskazać należy, że wydatki tego rodzaju i wysokości nie należą do niezbędnych czy też egzystencjonalnymi potrzeb rodziny. Szczególnie w sytuacji, gdy wnioskodawca deklaruje tak niski dochód, mający służyć jedynie na zaspokojenie potrzeb dwuosobowej rodziny. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz jego możliwości płatniczych. Wskazać należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową , która może uzasadniać przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Dodatkowo wskazać należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Stosownie do art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd, nie będąc związany granicami skargi, ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ponadto, zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd ma obowiązek udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.