I SA/Ol 509/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 07 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]’ nr "[...]" w przedmiocie: uchylenia decyzji dotychczasowej i przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2013 postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym WSA/post.1- sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 25 lipca 2016r., skarżący T.S., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.. Ze złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF k. 13-16) wynikało, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe Skarżący utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości "[...]". Wskazał, iż miesięcznie obciążają go następujące zobowiązania i stałe wydatki: spłata rat kredytu w kwocie łącznej 346 zł, alimenty na dwie osoby w kwocie 500 zł, opłaty za mieszkanie i media 506 zł, opłata za telefon komórkowy 71 zł, multimedia 49 zł, leki 50 zł oraz koszt opłaty ubezpieczenia obowiązkowego za samochód 458,39 zł. Skarżący nie posiada majątku. Z treści pisma z dniem 12.07. 2016 r. wynikało także wnioskodawca w drodze umowy darowizny – aktem notarialnym z dnia "[...]" przekazał córce i synowi gospodarstwo rolne. Lokal mieszkalny przy "[...]" zajmuje zaś na podstawie umowy dożywocia. Wyjaśnił również, że przekazanie gospodarstwa w formie umowy darowizny spowodowane było jego stanem zdrowia i wiekiem. Oświadczył, że jest rozwiedziony, na byłą żonę płaci alimenty w wysokości 300 zł zaś na syna w wysokości 200 zł. Łączną kwotę miesięcznych wydatków określił na 1.568,05 zł. Podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Z akt sprawy wynika, że w dniu 13 lipca 2016 r. wnioskodawca wpłacił w kasie tut. Sądu kwotę 200 zł. Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, zważył co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym zgodnie z treścią art. 245 § 2 obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z § 3 art. 245 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego. - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie zaś prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na wstępie stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie skarżący zobowiązany był opłacić wpis od skargi w kwocie 200 zł, zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Oceniając sytuację materialną i życiową przedstawioną przez wnioskodawcę należy stwierdzić, że nie przemawia ona za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie wnioskodawcy zwolnienia od kosztów sądowych czy też ustanowienie dla niego adwokata z urzędu. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie kwestionuje, iż wydatki które wykazuje skarżący pochłaniają znaczną część uzyskiwanego przez niego dochodu, niemniej jednak okoliczność powyższa nie stanowi automatycznej podstawy do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca uzyskuje dochód, którego wysokość, nie wymaga interwencji socjalnej mającej zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 634 zł, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz.U. z 2015., poz. 163 ze zm.). Wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu przekracza również wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2016 r. na kwotę brutto 1850 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1385), nie wspominając już o kwocie najniżej emerytury i renty, które od dnia 1 marca 2016 r. wynoszą 882,56 zł dla osób całkowicie niezdolnych do pracy (komunikat Prezesa ZUS z dnia 15 lutego 2016 r.). Mając zatem na uwadze dochód wnioskodawcy w wysokości "[...]" przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie w tym kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli zdaniem strony jest on niezbędny w niniejszej sprawie. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Ponadto referendarz sądowy w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 55/10, publ. CBOSA). Okoliczność spłaty zadłużenia w bankach nie skutkuje automatycznie koniecznością zwolnienia wnioskodawcy z kosztów sądowych. Wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOiS). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Na marginesie odnosząc się do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu z uwagi na konieczność zapewnienia obrony swoich praw, należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata na obecnym etapie postępowania sądaowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawcę skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto sąd pierwszej instancji ocenia zaskarżony akt (w tym wypadku decyzji z dnia 06 maja 2016 r.) biorąc pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez skarżącego czy też ewentualnie przez ustanowionego na jego rzecz pełnomocnika z urzędu. Na zakończenie stwierdzić należy, że zaprzeczeniem braku możliwości poniesienia przez wnioskodawcę jakichkolwiek kosztów postępowania jest opłacenie przez niego jeszcze przed złożeniem wniosku o prawo pomocy wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody oraz brak jakiegokolwiek majątku, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.