I SA/Ol 537/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędzia WSA Wojciech Czajkowski Protokolant Monika Gajowniczek po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 16 września 2010 r. sprawy ze skargi P. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa ,że zaskarżone postanowienie w całości nie podlega wykonaniu . Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, w stosunku do P. G. prowadzącego działalność gospodarcza pod nazwą "[...]", powstanie długu celnego, określił kwotę podatku akcyzowego, kwotę opłaty paliwowej oraz kwotę podatku VAT . Pismem z dnia 16 kwietnia 2010r. pełnomocnik P. G. wniósł odwołanie od w/w decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]", Dyrektor Izby Celnej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia "[...]". W uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do uznania decyzji za doręczoną w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej cyt. jako Ord. pod.) z upływem dnia 15 marca 2010r. Z adnotacji urzędu pocztowego zawartych na kopercie i zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki wynika, że pełnomocnik był dwukrotnie zawiadamiany o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej. Po raz pierwszy w dniu 1 marca 2010r. Z uwagi na niepodjęcie pisma w terminie 7 dni, przesyłkę awizowano powtórnie w dniu 8 marca 2010r. Przesyłkę pozostawiono w urzędzie pocztowym na okres 14 dni, a z powodu jej niepodjęcia w terminie zwrócono do nadawcy w dniu 17 marca 2010r. W ocenie organu okoliczność dwukrotnego awizowania przesyłki adresowanej do pełnomocnika nie budzi żadnych wątpliwości. Organ wskazał, że zwrotne potwierdzenie odbioru jest dokumentem urzędowym. Na mocy art. 194 Ord. pod. takiemu dokumentowi przydano zaś domniemanie prawdziwości oraz zgodności z prawdą. W ocenie Dyrektora brak był podstaw do uznania za wiarygodne i prawdopodobne stanowiska pełnomocnika, że awizo wystawione zostało na kilka przesyłek, bez wskazania ich numerów. To zaś spowodowało, że pomimo przedstawienia awiza w urzędzie pocztowym pracownik pocztowy nie wydał przedmiotowej przesyłki. Zdaniem organu pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił, zgodnie z art. 162 Ord. pod., zaistnienia nagłej przeszkody, która uniemożliwiłaby dopełnienie obowiązku wniesienia odwołania w terminie. Tym bardziej, że w toku postępowania kancelaria pełnomocnika zmieniła siedzibę, zaś pełnomocnik nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 146 Ord. pod. polegającego na zawiadomieniu organu o zmianie adresu. Powyższe zaniedbanie spowodowało, że decyzja była doręczana w trybie zastępczym. Dodatkowo wskazano, że pełnomocnik jest podmiotem profesjonalnym znającym przepisy prawa, mógł zatem spodziewać się, że wraz z wyznaczeniem terminu 7 dni do zapoznania się z aktami sprawy (zawiadomienie zostało odebrane przez pracownika kancelarii) organ pierwszej instancji zakończył postępowanie i po upływie wyznaczonego terminu będzie wydawał rozstrzygnięcie. Tymczasem pomimo upływu w dniu 1 lutego 2010r. 7 dniowego terminu pełnomocnik nie interesował się zakończeniem sprawy aż do czasu otrzymania upomnień w dniu 8 kwietnia 2010r. Braku zawinienia nie uprawdopodobnia również argumentacja, że inne pisma kierowane do pełnomocnika były odbierane w okresie pozostawania przesyłki do dyspozycji urzędu pocztowego i tylko na skutek zaniedbań pracownika poczty ta przesyłka nie została mu wydana. Powyższe postanowienie zaskarżył P.G., reprezentowany przez pełnomocnika, wnosząc o jego uchylenie i zarzucając, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 162 § 1 Ord. pod. poprzez uznanie, że odwołujący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W uzasadnieniu wskazano, że w ocenie organu pismo urzędu pocztowego z dnia 10 maja 2010r., z którego wynika, że M. W. pokwitowała odbiór 24 przesyłek w dniu 4 marca 2010r., zaś M. W. w dniach 9 i 13 marca 2010r. odebrał 30 przesyłek, nie stanowi dowodu, że przesyłka nie została wydana na skutek zaniedbań pracownika urzędu pocztowego. Tymczasem zadaniem strony było jedynie uprawdopodobnienie a nie udowodnienie braku winy, co wykazuje przedłożone pismo z urzędu pocztowego. W niniejszej sprawie w skrzynce pocztowej nie umieszczono awiza dotyczącego przedmiotowej przesyłki, zaś wśród wielu listów odbieranych przez pełnomocnika i upoważnionego pracownika nie było przedmiotowej decyzji. Treść art. 149 § 2 Ord. pod. formułuje wymóg dwukrotnego powiadomienia adresata o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy (awizo). Zawiadomienie takie umieszcza się w m.in. w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Art. 150 Ord. pod. wprowadza fikcję doręczenia, ale tylko pod warunkiem, że spełnione zostaną wszystkie warunki w nim określone. Tym samym niepozostawienie awiza należy uznać za znaczące uchybienie art. 150 § 2 Ord. pod., skutkujące nieskutecznością tego trybu doręczenia. O fakcie zawiadomienia adresata o złożeniu przesyłki na poczcie musi być dokonana stosowna adnotacja doręczyciela na dowodzie doręczenia. Samo umieszczenie na kopercie zawierającej przesyłkę lub na dowodzie potwierdzającym doręczenie pisma stempla czy wzmianki o awizowaniu przesyłki nie może być uznane za spełniające przesłanki doręczenia. W przedmiotowej sprawie organ dał wiarę adnotacji pracownika poczty, że zwrotne potwierdzenie odbioru umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej nie mając na to żadnego dowodu. Jednocześnie nie dał wiary twierdzeniom pełnomocnika strony, iż pomimo wyjęcia awiza ze skrzynki pocztowej i odebrania innej korespondencji z urzędu pocztowego przedmiotowa przesyłka nie została mu wydana. Stanowisko takie wskazuje więc na brak logicznego rozumowania. Nieprawdopodobnym jest bowiem, aby pełnomocnik odbierając korespondencję nie odebrał przedmiotowej decyzji, tym bardziej, że nie wiedział jaki numer posiada przesyłka i kiedy została nadana. Tym samym, z uwagi na to, że bez własnej winy, ze wskazanych powodów odwołujący nie był w stanie w przewidzianym ustawowo terminie ustosunkować się do powyższej decyzji, wniosek o przywrócenie terminu jest uzasadniony i prawem dopuszczalny. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia —2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( D.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. , cyt. dalej jako p.p.s.a. ) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Ponadto na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga ,jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu organu administracji publicznej co do zgodności z prawem, sąd bada więc prawidłowość wydanych w sprawie aktów zarówno pod względem zastosowania przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy jednak tylko zastosowania przepisów postępowania . Zaskarżone postanowienie rozstrzygało bowiem o kwestii natury procesowej , związanej z zachowaniem terminu do wniesienia odwołania. Mając na względzie powyższe stwierdzenia, w pierwszej kolejności oceny wymaga zatem zgodność zaskarżonego postanowienia z ogólnymi regułami postępowania zawartymi w Ordynacji podatkowej. Przepisy te , określając m.in. zasady gromadzenia i przeprowadzania dowodów oraz ich oceny, zapewniać mają zgodność ustaleń faktycznych z prawdą obiektywną ( art.122 Ord. pod.). Organ podatkowy ma więc obowiązek zebrać pełny, wszechstronny materiał dowodowy w sposób odpowiadający wymogom przepisów postępowania, a w szczególności art. 180 § 1, 187 § 1, 191 i 197 Ord. pod. Poczynione ustalenia faktyczne , ocena dowodów oraz wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniach decyzji lub postanowienia organów obu instancji zgodnie z wymogami art. 210 § 4 Ord. pod. Skarga zarzuca wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 162 § 2 Ord. pod. , a z treści jej uzasadnienia wynika nadto zarzut naruszenia także przepisów art. 150 Ord. pod. w związku z przyjęciem tzw. fikcji prawnej doręczenia. Nie formułuje natomiast wprost zarzutów związanych z naruszeniem innych wymienionych przepisów postępowania . W ocenie sądu zaskarżone postanowienie wydane jednak zostało z naruszeniem wymienionego wyżej obowiązku wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia zebranego materiału dowodowego (art.122 i 187§1 Ord. pod. ), czego wynikiem stały się błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu. Punktem wyjścia do rozważań w kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz jego ewentualnego przywrócenia jest ustalenie , czy rzeczywiście doszło do uchybienia terminu. W przypadku stwierdzenia takiego , obiektywnego faktu, organ wydaje przewidziane w art. 228 § 1 pkt 2 Ord. pod. ostateczne postanowienie o uchybieniu terminowi . W tym właśnie postanowieniu powinno nastąpić wykazanie uchybienia terminu , ze wskazaniem okoliczności i przesłanek takiego ustalenia .To właśnie postanowienie przesądza zasadniczą dla przywrócenia terminu kwestię jego uchybienia. Na gruncie takiego postanowienia strona może wykazywać , że w rzeczywistości do uchybienia terminu nie doszło , a ustalenia organu są błędne. W rozpoznawanej sprawie postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu przewidziane w art. 228 § 1 pkt 2 Ord. pod. nie zostało wydane. Przyjęte przez organ przesłanki ustalenia , że doszło do uchybienia wskazane zostały w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu , wydanego na skutek wniosku strony . Prawidłowość takiego trybu postępowania ( odstąpienia od orzeczenia o stwierdzeniu uchybienia terminu w przypadku złożenia wniosku o przywrócenia terminu) wywołała rozbieżności w orzecznictwie sądowym ( vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13.01.2009r. , sygn. akt I SA/Gl 633/08 , BazaLEX nr 506564; wyrok NSA z dnia 20.03.2009r. , sygn. akt I FSK 112/08 , BazaLEX nr 536835 , wyrok NSA z dnia 14.01.1999r. ,sygn. akt SA/Sz 306/98 ; nadto ; B. Adamiak i in. "Ordynacja podatkowa .Komentarz.", Unimex 2006 , s. 828 ; S. Babiarz i in. "Ordynacja podatkowa. Komentarz.", W-wa 2010 ,s.872 i cyt. tam orzecznictwo) . Jak wyżej wspomniano , w badanej sprawie wobec braku postanowienia z art. 228 § 1 pkt 2 Ord. pod. , ustalenia dotyczące uchybienia terminu do wniesienia odwołania zawarte zostały w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia , wydanego na podstawie art. 162 i art. 163 Ord. pod. Ocena zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wymaga zatem , w punkcie wyjścia , zbadania , czy ustalenia co do uchybienia terminu są prawidłowe. Skarga podnosi w tym zakresie zarzuty związane z zastosowaniem przez organy zasad doręczania przesyłek w trybie art. 150 Ord. pod., wskazując na brak pełnych , przewidzianych prawem przesłanek do zastosowania tzw. fikcji doręczenia zastępczego . Co do zasady zarzuty skargi odnośnie do nieprawidłowego zastosowania art. 150 Ord. pod. są w ocenie sądu trafne . Należy przy tym jednoznacznie stwierdzić , że punktem do ustalenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania konieczne jest ustalenie , że nastąpiło prawnie skuteczne doręczenie decyzji. Dopóki bowiem decyzja nie została skutecznie doręczona , nie wywołuje ona skutków prawnych wobec strony , a termin jej zaskarżenia w ogóle nie rozpoczyna biegu. W takiej sytuacji terminowi temu nie można więc uchybić . Doręczenie pism w postępowaniu podatkowym reguluje ordynacja podatkowa , przewidując różne sposoby doręczenia. W stosunku do osób fizycznych jednym z nich jest doręczenie w sposób określony w art. 150 . Warunkiem jego zastosowania jest jednak niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub w art. 149 Ord. pod. Wykazanie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w tych przepisach ciąży na doręczycielu pocztowym, zaś ustalenie wypełnienia tego warunku należy do organu oceniającego skuteczność doręczenia , a więc organu prowadzącego postępowanie ( por.: cyt. wyżej wyrok WSA w Gliwicach , nadto wyrok NSA z dnia 28.06. 2005r. , sygn. akt FSK 2134/04 ) . Ponadto do zastosowania art. 150 Ord. pod. niezbędne jest spełnienie także pozostałych przesłanek w nim opisanych. Jest to m. in. wymóg dwukrotnego, w odpowiednim odstępie czasowym , pozostawienia zawiadomienia ( tzw. awizo) o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej , a zawiadomienie takie powinno być umieszczone w miejscu określonym w art. 150 § 2 Ord. pod. ( oddawcza skrzynka pocztowa lub inne wymienione w przepisie ). Prawidłowo sporządzona przez doręczyciela adnotacja o awizowaniu przesyłki , o odpowiedniej treści , przy użyciu pieczątki lub ręcznie ale z podpisem doręczyciela , datą i pieczęcią jest dla organu prowadzącego postępowanie dowodem dopełnienia tej czynności zawiadomienia. Bezsporne jest , że dokumentem , w którym doręczyciel powinien dokonywać adnotacji o pozostawionych zawiadomieniach ( awizach ) jest pocztowy dowód doręczenia ( potwierdzenie odbioru ) . Na znaczenie tego dowodu powołuje się zaskarżone postanowienie organu , przywołując prezentowaną w orzecznictwie sądowym tezę , że zwrotne potwierdzenie odbioru jest dokumentem urzędowym , wywołującym określone w przepisach prawa skutki procesowe , który na podstawie art. 194 Ord. pod. stanowi dowód tego , co zostało w nich urzędowo stwierdzone i korzysta z domniemania prawdziwości ( vide np. wyrok NSA z dnia 12.12.2008r. , sygn. akt II GSK 554/08, postanowienia NSA z dnia 04.08.2006r., sygn. akt II FZ 462/06 i z dnia 21 .05. 2010r. , sygn. akt II FSK 619/10 dostępne w bazie internetowej NSA , także w Przeglądzie Orzecznictwa Podatkowego nr 4/2010, s.348-349). Wbrew stwierdzeniom w zaskarżonym postanowieniu , pocztowy dowód doręczenia decyzji podatkowej w rozpoznawanej sprawie nie spełnia przedstawionych wyżej wymogów. Ustalenia organu są w tym zakresie błędne i wynikają z nierozważenia wszystkich zaistniałych okoliczności , które wynikają z treści zapisów doręczyciela . Badanie tych zapisów na pocztowym dowodzie doręczenia ( kserokopie na k. 56 akt adm. , oryginały w aktach rozpatrywanej łącznie sprawy I SA/Ol 565/10) prowadzi do wniosku , że nie można przyjąć , iż doszło do prawidłowego dwukrotnego awizowania przesyłki. Doręczyciel prawidłowo zawiadomił o pierwszej próbie doręczenia w dniu 1 marca 2010r., umieszczając w pkt 2. na odwrocie "potwierdzenia odbioru" informację o miejscu (w oddawczej skrzynce pocztowej adresata) pozostawienia przesyłki , miejscu odbioru oraz odnotował przyczynę awizowania ( drzwi zamknięte ) , zamieścił datę i podpis . Wymogów tych nie spełnił jednak po ponownej próbie doręczenia . Na dowodzie doręczenia ( potwierdzeniu odbioru ) nie dokonano bowiem żadnych adnotacji ( pkt 3 odwrotu dowodu ) . Fakt powtórnego awizowania ( 8 marca 2010r.) odnotowany został pieczątką umieszczoną na kopercie. Nie odnotowano jednak ani przyczyny niedoręczenia pisma , ani miejsca pozostawienia awiza i miejsca możliwego odbioru pisma. Wskazane wyżej nieprawidłowości w awizowaniu przesyłki przeczą także ustaleniu organu , że " okoliczność dwukrotnego awizowania przesyłki adresowanej do pełnomocnika nie budzi tu żadnych wątpliwości" oraz , że ustalenie takie ma oparcie w pocztowym dowodzie doręczenia ( potwierdzeniu odbioru). Jak już stwierdzono organ wydał zaskarżone postanowienie z istotnym naruszeniem art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ord. pod. Przyjęcie , że doszło do doręczenia decyzji w trybie art. 150 Ord. pod. skutkowało bowiem ustaleniem , że strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania oraz – w konsekwencji - merytorycznym rozpatrzeniem wniosku o przywrócenie terminu. Ustalenie , że do takiego skutecznego doręczenia decyzji nie doszło , prowadzi zaś do stwierdzenia , że – co wyżej wskazywano – termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął w ogóle biegu . Nie mogło zatem dojść do jego uchybienia . Wniosek o przywrócenie terminu jest w takiej sytuacji bezprzedmiotowy i nie podlegał merytorycznemu rozpatrzeniu , a dołączone do niego odwołanie jako przedwczesne jest niedopuszczalne. Rozpatrując ponownie sprawę organ podatkowy , powinien , mając na uwadze przedstawione wyżej zasady doręczeń i ocenę prawną sądu, dokonać wyczerpującego zbadania i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy wynikających z adnotacji na pocztowym "potwierdzeniu odbioru" . Przy przyjęcie bezskuteczności doręczenia uzasadnione będzie umorzenie postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania . Decyzja powinna być prawidłowo i skutecznie doręczona , a od daty tego doręczenia rozpocznie się bieg terminu do wniesienia odwołania. Wobec powyższego , nie zachodzi potrzeba odnoszenia się do zarzutów skargi dotyczących art. 162 Ord. pod. , a w szczególności przesłanek przywrócenia terminu i ustaleń w zakresie "zawinienia" uchybieniu terminu . Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. W pkt. 2. wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Wobec braku stosownego wniosku nie orzeczono o zwrocie kosztów postępowania ( art. 210 § 1 p.p.s.a.).